Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Page 128

stuðla setningu felst samsvörunin aðeins í samhljóðum.6 Þess er þá að
vænta að rímið sé meira áberandi en stuðlunin. Það var sannarlega mín
upp lifun í æsku.
Í bernsku hafði ég mikinn áhuga á kveðskap og þótti mér mest varið í
að læra kvæði og geta farið með þau utanbókar. Eitthvað reyndi ég sjálfur
að koma saman vísum. Af þessu hafði amma mín gaman og skrifaði upp
í bók. Svo lærði ég sjálfur að skrifa og hélt þá áfram með bókina. Af hand-
riti þessu má sjá hvernig ég hef smám saman náð tökum á alrími og reglu-
legri hrynjandi og hygg ég að þetta hafi mér lærst án sérstakrar tilsagnar.
En þarna má einnig sjá að tíu ára gamall hafði ég enga tilfinningu fyrir
stuðlasetningu og notaði hana ekki í hinum bágbornu tilraunum mínum
til að yrkja. Ég tók einfaldlega aldrei eftir að íslenskur kveðskapur væri
stuðl aður og það þótt ég gæti sungið og þulið töluvert af honum. Stuðla -
setningu mun ég hafa lært einhvern tíma í kringum tólf, þrettán eða fjórt-
án ára aldur og þá eftir beinum leiðbeiningum en ekki eftir þroska nátt -
úru legrar tilfinningar.
Ég held ekki að ég hafi sem barn haft verra „eyra“ fyrir kveðskap en
annað fólk. Stundum hef ég spurt þá sem fást við hefðbundinn kveðskap
hvernig þeir hafi lært stuðlasetningu og hafa svörin verið nokkuð misjöfn.
Eitt verðlaunað skáld sagði svipaða sögu og ég — að hafa aldrei tekið eftir
stuðlasetningu í bernsku þrátt fyrir mikinn áhuga á kveðskap. Einn dag-
inn heyrði svo hið upprennandi skáld útvarpserindi þar sem stuðlasetning
kom við sögu og kom af fjöllum — taldi jafnvel að maðurinn í útvarpinu
væri ekki með öllum mjalla. Sumir hafa sagt mér að þeir hafi fengið beina
tilsögn í stuðlasetningu sem börn. Aðrir muna ekki betur en að þeir hafi
lært stuðlasetningu án tilsagnar. Einn maður sagði að hann hefði ekki
endilega fengið beina kennslu en hins vegar verið leiðréttur þegar vísurn-
ar voru rangar og að það hafi dugað til. Þykir mér líklegt að svo hafi verið
um fleiri.
Ég vil sem sagt halda því fram að hefðbundinn íslenskur kveð skapur
þar sem saman fara rím og stuðlasetning sé ekki auðlærð eða endilega
mjög eðlileg hefð. Það sem búast mætti við er ekki að rím og stuðlar renni
í eina sæng heldur fremur að rímið drekki stuðluninni. Það hefur líka
gerst hjá öðrum germönskum þjóðum.
Elstu heimildir um hefðbundinn kveðskap á íslenska vísu þar sem
sam an fara ljóðstafir og rím eru dróttkvæði sem höfð voru um hönd við
Haukur Þorgeirsson128
6 Stundum er samhljóðinn enginn, bæði í rími (strá og blá rímar) og í stuðlun (allt og
ungur stuðlar).