Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 136

Í þessari grein ræði ég hegðun fimm viðskeyta, fyrst -ar og -ing, sem
Anton fjallar um í sinni grein, og svo -ó, -leik og -ung til viðbótar. Öll þessi
viðskeyti vekja efasemdir um að alhæfingin um beygingu viðskeyttra orða
standist.
2. Viðskeytið -ar
Í rannsókn sinni tekur Anton fyrir það sem hann kallar „viðskeytið -ar“.
Um orð með því viðskeyti sækir hann gögn úr Beygingarlýsingu íslensks nú -
tíma máls (BÍN) og að samsettum orðum slepptum finnur hann 557 rætur
sem þetta viðskeyti bætist á. Öll munu þau beygjast eins og leikari (2015:
75).2
Því miður skilgreinir Anton hvergi hvað hann á við þegar hann segir
„viðskeytið -ar“. Nú eru greinilega til mörg nafnorð sem enda á myndan-
inu -ar en beygjast ekki eins og leikari, ekki síst mannanöfn eins og Hjálm-
ar og Stein-ar. Varla er hægt að segja að liðurinn -ar hafi hér eiginlega
merkingu og ætti hann þá að teljast viðskeyti. Er það þá ekki mótdæmi
við alhæfinguna að leikari og Hjálmar beygist á mismunandi hátt? Hugsan -
lega en ekki endilega. Hér kemur til greina að líta svo á að um sé að ræða
tvö viðskeyti sem bæði hafa formið -ar en mismunandi málfræðileg hlut-
verk. Annað myndar gerandnafnorð af sögnum (að leika; leikari), hitt mynd -
ar mannanöfn af nafnorðum (hjálmur; Hjálmar).
Hlutverkaaðgreining af þessu tagi hefur þó greinilega ekki vakað fyrir
Antoni því að hann segir að við getum „staðfest að bullorðið núrari beyg-
ist eins og leikari“. Nú er sögnin að núra ekki til og núrari er því ekki
dregið af henni. Af þessu virðist mega ráða að Anton skilgreini við -
skeytið -ar ekki út frá því hlutverki að mynda nafnorð af sögnum. Mér er
auk þess ekki ljóst að bullorðið núrar- gæti ekki beygst eftir einhverju
öðru mynstri, til dæmis eins og Gunnar eða jafnvel sem kvenkynsorð eða
hvorugkynsorð. Með því að bæta nefnifallsendingunni -i aftan á og gera
ráð fyrir karlkyni er verið að gefa sér það sem til stóð að sýna fram á.
Ég get fallist á að öll karlkynsorð sem enda á -ari í nefnifalli eintölu
beygist eins í íslensku en það er ekki sérstaklega afleiðing af því að þau
hafi viðskeytið -ar heldur fremur því að öll karlkynsorð sem hafa beyging ar -
endinguna -i í nefnifalli eintölu hafa sömu beygingu.
Um fjölbreytni orða sem enda á -ari hefur Eiríkur Rögnvaldsson (1988)
Haukur Þorgeirsson136
2 Upptalning á þessum 557 rótum fylgir ekki greininni og þegar ég spurði Anton um
gögnin voru þau því miður glötuð. Ég veit því ekki hvort tiltekin orð, t.d. kjallari og töffari,
voru talin með.