Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Page 139

skeyti. Þetta er þó hægara sagt en gert. Guðrún Kvaran bendir á að -ing
og -ning koma fyrir í sagnleiddum karlkynsorðum og nefnir sem dæmi
orðin vellingur, ruglingur, þvættingur, þeytingur, grafningur, mulningur, ruðn -
ingur og samningur (Guðrún Kvaran 2005:138). Þetta virðast gjarnan vera
afurðaheiti eins og teikning.
Hér höfum við þá heilan flokk mótdæma gegn alhæfingunni um beyg-
ingu viðskeyttra orða. Sem dæmi getum við tekið orðin vellingur og teikn-
ing.
(2) nf. vell-ing-ur teikn-ing
þf. vell-ing teikn-ing-u
þgf. vell-ing-i teikn-ing-u
ef. vell-ing-s teikn-ing-ar
Orðin beygjast ekki eins en góð rök eru til að telja þau hafa sama við -
skeyti. Ritrýnir bendir enn fremur á orðin klofn-ing og klofn-ing-ur sem
hafa svipaða merkingu en mismunandi kyn og mismunandi beygingu.
4. Önnur viðskeyti
Sem fyrr segir hefur íslenskum viðskeytum áður verið lýst svo að þau geti
komið fyrir í nafnorðum af mismunandi kyni. Dæmi um frjótt viðskeyti
af þessu tagi er -ó en með því má mynda orð af öllum kynjum, til dæmis
kvenkynsorðið tengdó, karlkynsorðið strætó og hvorugkynsorðið tyggjó.
Samkvæmt Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls beygjast þessi orð svona:
(3) nf. tengd-ó tyggj-ó stræt-ó
þf. tengd-ó tyggj-ó stræt-ó
þgf. tengd-ó tyggj-ó-i stræt-ó
ef. tengd-ó tyggj-ó-s stræt-ó-s
Hér virðist vera allgreinilegt dæmi um þrjú orð sem hafa sama viðskeyti
en þrenns konar beygingu.
Nú kann að vera að einhver vildi líta svo á að tiltekið viðskeyti hljóti
alltaf að hafa sama kyn. Þar með yrði sagt að klofningur og klofning hljóti
að hafa mismunandi viðskeyti og tengdó, strætó og tyggjó hefðu sömuleiðis
þrjú aðgreind -ó viðskeyti. Mér er að vísu óljóst hver rökin fyrir slíkri grein -
ingu gætu verið og hún myndi verulega rýra spádómsgildi samlegu höml -
unnar enda eru tilbrigði í íslenskri nafnorðabeygingu mjög tengd kyni orða.
Beygjast nafnorð með sama viðskeyti alltaf eins? 139