Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 160

2. Bakgrunnur
Skólamálfræði getur verið með ýmsu móti. Það sem telja má til hefðbundinnar
skólamálfræði og í gegnum tíðina hefur einkennt málfræðikennsluna er forskriftar -
málfræði, en hún segir til um hvernig fólk eða nemendur eigi að haga máli sínu.
Í því sambandi er tíðrætt um hvað sé rétt mál og rangt. Í krafti forskriftarmál-
fræðinnar er unnið gegn málbreytingum. Kennslan felst meðal annars í beygingu
vandbeygðra orða, kýr, um kú, frá kú, til kýr, og að beygja sagnir í kennimyndum
með það að markmiði að festa í sessi réttar beygingar.
Innan hefðbundinnar málfræðikennslu er einnig farið í gegnum byggingu
málsins sem er þjálfuð í greiningum ýmiskonar, orðflokkagreiningu, setninga-
hlutagreiningu, og kennslu í hugtökum sem tengjast þeim. Þessi ákveðna lýsing
á formlegum einkennum tungumálsins er í grunninn lýsing á máli fyrirmyndar-
málhafans sem talar alltaf rétt mál. Þannig er mállýsingin forskriftarlegs eðlis.
Færa má rök fyrir því að ein og sér veiti forskriftarmálfræðin mjög þrönga sýn á
tungumálið vegna þess að innan hennar vébanda er ekki fjallað um tilbrigði í máli,
nema helst þá sem rangt mál, sem skuli varast.
Annars konar málfræði er lýsandi málfræði sem oft er sett fram sem and -
staða við forskriftarmálfræði. Hún fjallar um hvernig málið er notað í raun og
veru með öllum sínum tilbrigðum og hvernig það virkar í samfélaginu. Hún veitir
víðari sýn á tungumálið en ef forskriftin er eingöngu kynnt til sögunnar og því
nauðsynleg ef gera á nemendur að upplýstum málnotendum, sem telja má að
skipti mjög miklu máli þegar kemur að verndun tungumálsins.
Í þessu sambandi er málkunnáttufræðin mjög mikilvæg vegna þess að hún
fjallar meðal annars um hvernig mál lærist án utanaðkomandi kennslu á fyrstu
árum ævi hverrar manneskju og sýnir okkur fram á að þegar barn hefur skóla-
göngu hefur það yfir að ráða mikilli ómeðvitaðri málfræðiþekkingu. Auk þess
færir hún rök fyrir því að málbreytingar séu í raun innbyggðar inn í máltökuferlið
og því eðlilegur þáttur þess.
Í gegnum félagsmálfræðina má fræðast um hvernig mál virkar í samfélaginu,
hvernig málbreytingar breiðast út um málsamfélagið og um margbreytilega notkun
málsins. Þetta á bæði við um á milli einstaklinga og hjá sérhverjum einstaklingi
vegna þess að við tölum eða skrifum ekki alltaf eins, sem sýnir sig í misformleg-
um aðstæðum sem við finnum okkur í. Félagsmálvísindin hjálpa okkur líka til að
skilja að ástæðurnar sem liggja að baki forskriftarmálfræðinni eru stöðlun málsins
og verndun þess.
3. Markmið og meginrannsóknarspurningar
Að þessu öllu sögðu um forskriftina sem megindrifkraft hefðbundinnar skóla -
málfræði og um mikilvægi þess að kynna fyrir nemendum í unglingadeild ýmsa
þætti lýsandi málfræði var farið af stað í rannsókninni með eftirfarandi megin-
Hanna Óladóttir160