Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 165

taldar litlar líkur á að málkunnáttunni sé hnikað á þessum aldri. Skólinn getur
hins vegar stuðlað að því að ný orð sem lærð eru falli á réttan stað í málkerfi ein-
staklings miðað við staðlaða málnotkun. Þó að það sé allur gangur á því hvort það
lærist, en í því sambandi skiptir máli hversu algengt orðið er og hvort nýrra til-
brigði hafi breiðst út í málsamfélaginu. Skólinn leggur mest upp úr að kenna mál-
notkun við formlegar aðstæður og eru allar líkur á að hafa megi áhrif á málnotkun
nemendanna við þær aðstæður, sjái nemendur sér hag í því og er þá virðing mál -
afbrigðis það sem skiptir máli. Afleiðingar kennslunnar geta þó birst í málóöryggi
nemenda. Það lýsir sér í því að þeir líkt og missa máltilfinninguna fyrir tilteknu
atriði sem mikið er hamrað á að þurfi að vera rétt og fyllast óöryggi við notkun
þess. Þetta kom víða fram í viðtölunum við nemendurna.
11. Ástæða til breytinga
Rannsóknin fólst meðal annars í að meta hvort ástæða væri til breytinga á skóla-
málfræðinni og málfræðikennslunni í unglingadeild grunnskólans. Í ljósi þess
sem fram kom í umfjöllun um skólaefnið og viðtölin við kennara og nemendur
er talin ástæða til að leggja áherslu á eftirfarandi atriði í málfræðikennslunni,
ýmist að taka upp kennslu í atriðum sem ekki eru kennd og hins vegar að leggja
aukna og markvissari áherslu á önnur atriði.
Kennarar vita að nemendur hafa heilmikla málkunnáttu eða ómeðvitaða mál -
fræðiþekkingu þegar þeir hefja skólagöngu. Ástæða er til að vinna markvissara með
þá þekkingu áður en hún er gerð meðvituð með kennslu málfræðihugtaka. Það er
vel hægt að fjalla um málfræði tungumáls án þess að fara strax að prófa úr orð -
flokka greiningu. Taka þarf upp kennslu um máltökuferlið til að kennarar og nem-
endur skilji betur upptök málbreytinga og hvernig málkerfið byggist upp. Það þarf
líka að kenna hvernig málbreytingar dreifast fyrir tilstilli málfélagsfræðilegra afla,
svo sem eins og virðingar fyrir máli. Til að hvetja til málfarslegs umburðarlyndis
þarf að auka skilning á því að það sem við köllum rétt mál í almennu tali er málstað -
allinn eða viðurkennt mál. Það sé mannanna verk sem hefur ákveðinn tilgang og er
ekki það sama og tungumálið sjálft. Auka þarf kennslu um málsnið talaðs og
ritaðs máls til að málfræðikennslan tengist sem mest máli nemendanna sjálfra.
Bæði kennarar og nemendur þurfa að átta sig á því að málfræðihugtökin eru
mikilvæg í sjálfu sér til að skilja málið betur og uppbyggingu þess og að málfræðin
snúist um fleira en að uppfræða um rétta málnotkun. Beygingar lærast best sem
fyrst á skólagöngunni og þá helst í gegnum talað mál, lestur og textagerð en ekki
með því að læra beygingardæmi með öllum sínum hugtökum. Beygingardæmin
veita hins vegar upplýsingar um gerð tungumálsins og eru betur til þess fallin að
kenna um tungumál. Hér er því með öðrum orðum lagt til að fram fari meiri
kennsla um tungumálið en hingað til hefur alla jafna tíðkast í unglingadeildum
grunnskólanna svo gera megi nemendur að upplýstum málnotendum.
Skólamálfræði. Hver er hún og hver ætti hún að vera? 165