Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Blaðsíða 168

megi merkja sterk forskriftareinkenni (bls. 256). Í mínum huga hefur sú nálgun
ekki verið augljós í málfræðikennslu um árabil og í raun alls ekki það sem hefur
valdið slæmu gengi greinarinnar. Það sem rannsóknir hafa sýnt (t.d. skrif Gerðar
G. Óskarsdóttur 2012, Rúnars Sigþórssonar 2008 og Svanhildar Kr. Sverris -
dóttur 2014) er að íhaldsamir kennsluhættir, staglsöm yfirferð orðflokka og lítil
eða engin stígandi í kennslunni séu þeir þættir sem standa málfræði kennslunni
fyrir þrifum. Hins vegar eru það fáein atriði sem kennarar og kennslubókahöf-
undar hafa nálgast út frá forskrift, örfáar vandbeygðar sagnir og nokkur önnur
atriði. Þessi atriði hafa þó tæpast orðið að aðalinntaki málfræðikennslunnar. Þess
vegna bið ég Hönnu að svara þessari spurningu:
Spurning 1a: Hvaða gögn liggja að baki fullyrðingu um að forskriftarmál -
fræði hafi verið „hvað fyrirferðarmest“ (bls. 1) eins og það er orðað? Hvaða
rannsóknir sýna þetta? Á hverju er fullyrðingin byggð? Og hvers eðlis eru
þau einkenni sem eru í ritgerðinni kölluð sterk forskriftareinkenni?
Í heiti ritgerðarinnar er skólamálfræðin nefnd: „Hver er hún?“, spyr höfundur.
Spurningunni er svarað í inngangi; þar segir að í gegnum tíðina hafi blanda af for-
skrift og lýsandi málfræði verið kennd í grunnskólum og það sé í raun sú blanda
sem hafi verið kölluð skólamálfræði (bls. 2). Höfundur vill sjá breytingar á mál -
fræðikennslunni en „án þess að forskriftinni sé kastað fyrir róða“ (bls. 1).
Það er því fróðlegt að heyra hvernig Hanna álítur að skólamálfræðin „ætti að
vera“ svo vísað sé í seinni hluta ritgerðarheitisins. Það er erfitt að ráða í afstöðu
hennar í þessu máli. Hún virðist amast við því hversu mikið rými forskriftar-
málfræði fær í skólum en vill samt ekki að henni verði útrýmt. Þetta er forvitni-
legt og komið að spurningu 1b.
Spurning 1b: Það væri fróðlegt að heyra nokkur orð um hvernig kennslu í
íslenskri málfræði yrði háttað í grunnskólum ef hugmyndir sem settar eru
fram í ritgerðinni næðu fram að ganga? Hver er hin gullna blanda forskriftar
og lýsandi málfræði ef hvort tveggja á að vera innni?
Iðkun forskriftarmálfræði í skólastofunni felur í sér að kennarar leggja áherslu á
að kenna viðurkennt mál. Í kennslubókum má almennt finna æfingar sem eiga að
þjálfa beygingar sem lúta ekki einföldum beygingarreglum, s.s. eins og nafnorðin
ær og kýr og sagnirnar valda og þiggja. Margir kennarar hafa í gegnum tíðina séð
það sem mikilvægan hluta af sínu starfi að leiðbeina nemendum um málnotkun,
þeir hafa leiðrétt villur og leiðsagt nemendum um vandað orðaval sem hæfir til-
efni og textategund. Þetta veldur því að margir nemendur standa í þeirri „trú að
eitt sé réttara en annað“ eins og kemur fram í viðtölum við þá (bls. 211). Þá liggur
beint við að spyrja Hönnu:
Spurning 1c: Er aldrei hægt að segja að eitt sé réttara en annað, a.m.k í til-
teknu samhengi? Væri e.t.v. eðlilegt að leggja til að afbrigðin ég hlakka / mig
Þórunn Blöndal168