Fréttablaðið - 09.10.2021, Blaðsíða 22

Þar voru
konur
teknar af
heimilum
sínum,
bundnar
við tré og
hópnauðg-
að fyrir
framan
börnin sín.
Nauðgun
er ódýrari
en
Kalashni-
kov-byssu-
kúla, en
stærsta
ástæðan,
og þetta er
það sem
veldur mér
mestri
reiði, er að
refsileysið
er algert.
Christina Lamb, erlendur
fréttaritari The Sunday
Times, hefur á ferli sínum
lagt mikið upp úr því að gefa
konum rödd. Hún segir kyn-
ferðislegt ofbeldi í auknum
mæli notað sem vopn gegn
konum, í stríði, að ofbeldið sé
kerfisbundið og furðar sig á
því að enginn hafi enn verið
sakfelldur fyrir slíkan glæp.
Christina Lamb hefur verið erlendur frétta-ritari hjá breska tíma-ritinu The Sunday Times í 33 ár. Hún er höfundur
níu bóka og er einna þekktust fyrir
bókina I am Malala, um baráttu-
konuna Malölu Yousafzai sem hún
skrifaði með henni.
Nýjasta bók Lamb, Líkami okkar,
þeirra vígvöllur, eða Our bodies,
their battlefield, kom út árið 2019
og í íslenskri þýðingu árið 2020.
Þar talar hún við konur sem eru
þolendur kynferðislegs of beldis
og afhjúpar hvernig herir, hryðju-
verkamenn og vígasveitir, beita
nauðgunum sem stríðsvopni í
nútímaátökum til þess að niður-
lægja, hræða og stunda kynþátta-
hreinsanir, og það í auknum mæli
núna.
„Ég skrifaði bókina núna því ég
var reið. Ég hef verið fréttaritari í 33
ár og hef að mestu skrifað um átök.
Ég hef alltaf haft mestan áhuga á
því hvaða áhrif stríð hefur á konur
því það er áhugavert. Ég hef minni
áhuga á átökunum sjálfum og meiri
áhuga á því hvernig fólk heldur lífi
sínu saman í stríði, og það eru yfir-
leitt konur sem sjá um það, en eru
sjaldan viðurkenndar fyrir það.“
Kynferðislegt ofbeldi aukist
Christina hefur ferðast víða um
heim og rætt við konur í Rúanda,
Filippseyjum, Afganistan, Bosníu
og víðar og segir að ekki sé nægi-
lega fjallað um myrka hlið þess sem
konur upplifa í stríði.
„Það er notkun kynferðislegs
of beldis og grimmdar. Síðustu sex
til sjö ár hef ég séð meira af þessu
og mér fannst það skrítið. Því hef
ég reynt að skilja þetta og talaði
við f leiri um þetta, um hvað væri
verið að gera í þessu og forsöguna.
Ég ætlaði mér ekkert endilega að
skrifa þessa bók, en ég var reið,“
segir Christina.
Hún segir að hún hafi fyrst byrjað
að hugsa um þetta fyrir alvöru
þegar hún ræddi við jasídakonur
sem íslamska ríkið hafði hneppt í
þrældóm, á niðurníddum spítala á
grískri eyju árið 2016.
„Ég vissi ekkert hvað hafði komið
fyrir þær. Ég sá það bara í augum
þeirra að eitthvað hræðilegt hafði
komið fyrir. Það var ekkert ljós í
augum þeirra og þær voru mjög
aftengdar því sem var að gerast,“
segir Christina, sem var stödd á
grísku eyjunum í miðri f lótta-
mannakrísu.
Hún segir að stuttu eftir það hafi
hún ferðast til Nígeríu til að taka
viðtöl við konur sem Boko Haram
hafði rænt og svo eftir það, árið 2017,
var hún í Bangladess í Róhingja-
krísunni.
„Þar voru konur teknar af heim-
ilum sínum, bundnar við tré og
hópnauðgað fyrir framan börnin
sín. Þetta eru allt hræðilegar sögur
en, eins og það leit út þá var ekkert
verið að gera í því. Það var enginn
kærður í neinum af þessum málum
og ég skildi það ekki,“ segir Christ-
ina sem segir það hafa verið hvat-
ann að því að skrifa bókina.
Fleiri meðvitaðir um vanda
Hún segir enga lausn í sjónmáli en
telur að fleiri séu, undanfarið, með-
vitaðir um vandamálið. En að þegar
fjöldinn sé svona mikill og dæmin
mörg flækist málið.
Nauðgun ódýrara vopn en byssukúla
„Ég skrifaði bókina núna því ég var reið,“ segir Christina um Our bodies their battlefield. MYND/AÐSEND
Læknirinn Mukwege á Panzi-spítalanum í Austur-Kongó. Verðir frá Sam-
einuðu þjóðunum gæta hans alla daga. MYND/GETTY
Christina skrifaði bókina I am Malala með Malölu Yousafzai. MYND/GETTY
Lovísa
Arnardóttir
lovisaa
@frettabladid.is
„Í Róhingjakrísunni f lúðu 700
þúsund manns yfir landamærin á
aðeins nokkrum mánuðum. Meira
en helmingur þeirra var konur og
börn og f lestar konur sem ég talaði
við þar höfðu einhverja slíka sögu
að segja. Jasídakonurnar voru fleiri
en þúsund. Boko Haram rændi
tugþúsundum stúlkna. Þetta er
svo mikill fjöldi og var augljóslega
kerfisbundið. Þetta var ekki að
gerast í óreiðu stríðsins, heldur var
þetta að gerast því fólki var sagt að
gera þetta. Það er enginn vafi á því
að þetta er að gerast oftar og þetta
er faraldur í svo mörgum löndum,“
segir Christina.
Hún segir að fyrir því séu nokkrar
ástæður.
„Þetta er mjög skilvirkt vopn ef
þú vilt niðurlægja óvin þinn og ná
fram hefndum. Ef þú vilt hræða fólk
og neyða það til að yfirgefa heim-
ili sín, þá virkar þetta og kostar
ekkert. Nauðgun er ódýrari en
Kalashnikov-byssukúla, en stærsta
ástæðan, og þetta er það sem veldur
mér mestri reiði, er að refsileysið er
algert. Það er ekki verið að sækja
neinn til saka og því líður gerend-
um eins og þeir geti gert það sem
þeir vilja. Það eru engar afleiðing-
ar,“ segir Christina.
Heldurðu að það megi að ein-
hverju leyti rekja til þess að eðli
átaka hefur breyst?
„Já, algerlega. Ef þú ferð aftur
til seinni heimsstyrjaldarinnar
þá voru f lest fórnarlömb stríðs-
ins hermenn á vígvellinum, ekki í
miðri borg. Nýleg átök og stríð hafa
verið háð í miðjum borgum, eins
og Mósúl eða Bagdad, og oft háð af
aðilum sem ekki eru opinberir, eins
og her, heldur hryðjuverkahópum
eða uppreisnarmönnum sem ekki
virða stríðslög.“
Christina segir að lagalega hafi
kynferðislegt of beldi í raun verið
álitið stríðsglæpur í um 100 ár, en
það hafi ekki verið fyrr en árið 1997,
eftir borgarastríðið í Rúanda, sem
fyrsta málið fór fyrir alþjóðlega
stríðsglæpadómstólinn í Haag.
Hetjur í hryllingi
Í bókinni, þó að það séu sögur af
hryllingi heimsins, er líka að finna
hetjusögur sem geta gefið von.
„Eins og læknirinn Mukwege,
hann rekur spítala í Austur-Kongó.
Hann er k vensjúkdómalæknir
og kom spítalanum upprunalega
á fót því hann hafði áhyggjur af
mæðradauða. En svo komu konur
þangað sem hafði verið nauðgað, á
mjög of beldisfullan hátt. Það hafði
verið kveikt í kynfærum þeirra og
hann hafði aldrei séð neitt þessu
líkt. Hann hugsaði fyrst að þetta
gæti ekki verið algengt, en svo fóru
f leiri og f leiri konur að koma með
álíka áverka og hann sá að þetta var
kerfisbundið,“ segir Christina.
Mukwege hefur núna sinnt um
55 þúsund konum á spítalanum
sínum sem hafa verið beittar kyn-
ferðislegu of beldi. Þar fá þær bæði
aðstoð vegna líkamlegra afleiðinga
of beldisins og andlegra og sál-
rænna af leiðinga. Þá býður hann
konum, sem hefur verið útskúfað
vegna of beldisins, að fá lán til að
stofna fyrirtæki eða til að geta
staðið á eigin fótum.
„Þessi maður hefur oftar en einu
sinni stefnt lífi sínu í hættu. Hann
hefur oft fengið líf látshótanir og
þarf að búa á spítalalóðinni. Það
eru verðir frá Sameinuðu þjóð-
unum sem gæta hans. Hann er eins
og fangi,“ segir Christina.
Mukwege fékk friðarverðlaun
Nóbels fyrir þremur árum fyrir
þessa vinnu sína.
„Hann hélt þá að þetta myndi
breytast, en það hefur ekkert
breyst. Hann er enn að fá konur
til sín og nú í auknum mæli. Síðast
sagði hann mér frá sex mánaða
stelpu og fjögurra ára dreng sem
var komið með, þeim hafði báðum
verið nauðgað. Það er erfitt að átta
sig á þessum upplýsingum og því
hvernig nokkur gæti notið þess á
einhvern hátt að gera slíkt,“ segir
Christina.
En það eru f leiri hetjusögur og
hún nefnir Bakiru frá Bosníu, 
22 Helgin 9. október 2021 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐ