Fréttablaðið - 09.10.2021, Page 76

Þetta er hugmyndarík
skáldsaga og í henni
bíður margt gott eftir
lesendum sem hugsa,
leita og uppgötva.
Áhorfendur hreinlega
hrynja inn í hugarheim
og list Kjarvals þegar
gengið er inn í Litla
salinn.
LEIKHÚS
Kjarval
Stefán Hallur Stefánsson
Borgarleikhúsið, Litla sviðið
Leikstjóri: Stefán Hallur
Stefánsson
Leikarar: Haraldur Ari Stefánsson
og Þuríður Blær Jóhannsdóttir
Leikmynd og búningar: Guðný
Hrund Sigurðardóttir
Tónlist: Úlfur Eldjárn
Lýsing og myndbönd: Pálmi
Jónsson
Hljóð: Þorbjörn Steingrímsson
Leikgervi: Elín S. Gísladóttir
Sviðshreyfingar: Kata Ingva
Sigríður Jónsdóttir
Jóhannes Sveinsson Kjarval gaf
Íslendingum ekki einungis nýja sýn
á íslenskt landslag heldur einnig á
lifið. Fegurðina má finna alls staðar
og oft á óvæntum stöðum, líka innra
með okkur. Myndmál hans er örugg-
lega orðið greypt í genamengi þjóð-
arinnar, því er svo sannarlega við
hæfi að setja upp leiksýningu um líf
þessa merka manns, en Kjarval var
frumsýnt á Litla sviði Borgarleik-
hússins laugardaginn 25. september.
Stefán Hallur Stefánsson leikstýr-
ir og semur handritið en leikritið er
að hluta til byggt á bók Margrétar
Tryggvadóttur, Kjarval: Málarinn
sem fór sínar eigin leiðir. Stiklað er
á mjög stóru á æviskeiði Kjarvals,
hér er það listin sem er tjáningar-
miðillinn, alveg eins og í lífi lista-
mannsins. Áhorfendur eru leiddir
um heim skynjunar frekar en stað-
reynda, heim sem er smíðaður með
fjölbreyttum efniviði en hornstein-
arnir eru myndlist og lífsviðhorf
Kjarvals. Þetta gerir Stefán Hallur
virkilega vel í einni áhugaverðustu
barnasýningu síðustu leikára.
Listin er þriðja persónan
Sýningin hefst með litasprengju
áður en að leikararnir svo mikið
sem stíga á svið. Guðný Hrund Sig-
urðardóttir er svo sannarlega einn
eftirtektarverðasti leikmynda-
hönnuður landsins. Áhorfendur
hreinlega hrynja inn í hugarheim
og list Kjarvals þegar gengið er inn
í Litla salinn. Sætin eru umkringd
eftirprentunum af málverkum
meistarans og strigarnir stöðugt
tengdir inn í framvindu sýningar-
innar. Listin, einnig endurspegluð í
leikmunum og búningum, er nefni-
lega þriðja persóna sýningarinnar.
Lýsing og myndbandsvinna Pálma
Jónssonar spilar einnig veigamikið
hlutverk, þar sem áherslan er lögð á
að lyfta listinni upp og endurskapa,
enda spilar ljósið veigamikið hlut-
verk í verkum Kjarvals.
Haraldur Ari Stefánsson og Þur-
íður Blær Jóhannesdóttir hafa áður
haldið uppi leiksýningu sem leik-
aratvíeyki, en það var leiksýningin
Tvískinnungur eftir Jón Magnús
Arnarsson, á sama sviði fyrir
þremur árum. Bæði hafa þau mikla
útgeislun og sterka sviðsverund sem
skilar sér í eftirminnilegri frammi-
stöðu sem er keyrð áfram af leik-
gleði. Þau ná fallegri tengingu við
áhorfendur, textavinnan er framúr-
skarandi og leikurinn léttur. Frábær
þrenna í sýningu ætluð yngstu kyn-
slóðunum, en nálgun þeirra opnar á
tengingu við alla aldurshópa.
Tónlist Úlfs Eldjárn, hljóðvinnsla
Þorbjörns Steingrímssonar og sviðs-
hreyfingar Kötu Ingva eru síðan
eins og síðustu pensildrættirnir í
stórbrotnu málverki: Þau dýpka
verkið án þess að vera yfirþyrm-
andi, líkt og þau hefðu alltaf verið
á striganum.
Ævisögulegar sýningar hafa verið
áberandi síðastliðin misseri með
misjöfnum árangri, en Kjarval,
með Haraldi Ara og Þuríði Blævi í
fararbroddi, sýnir hvernig hægt er
að nálgast þessa tegund leiksýninga
með eftirminnilegum hætti. Kjarval
á eftir að þjappast örlítið saman og
styrkjast en svo sannarlega er hægt
að mæla með sýningunni fyrir list-
unnendur á öllum aldri. n
NIÐURSTAÐA: Kjarval er yfir-
full af töfrum og litadýrð, eins og
íslensk náttúra.
Litadýrð lífsins
Hér er það listin
sem er tján-
ingarmiðillinn,
alveg eins og í
lífi listamanns-
ins.BÆKUR
Ljósgildran
Guðni Elísson
Lesstofan
Síðufjöldi: 800
Kristján Jóhann Jónsson
Fjórar persónur eru frekastar á
rýmið á þessum átta hundruð blað-
síðum. Annars vegar eru skáldin
Jakob, sem jafnframt er höfundur
ljóðabókarinnar Ljósgildrunnar,
og Hermann, sem hefur tekið sér
höfundarnafnið H.M.S Hermann,
því hann er til þess búinn að skjóta
tundurskeytum á hvað sem er. Hins
vegar eru valdamennirnir, forsetinn
og forsætisráðherrann, sem heitir
Ólafur Helgi Haraldsson. Nafnið
vísar bæði til þekkts forseta og
konunglegs sjálfsskilnings forsætis-
ráðherrans. Skáldið Jakob er sniðið
eftir goðsögninni um Orfeus og
Evridísi, og þar með
draumnum um að
endurheimta lífið.
V a l d s m e n n -
irnir eru með þeim
ósköpu m gerði r
að þeir vilja alltaf
meira. Það er reynd-
ar ekki sérstakt í
þessari sögu því
allir leita einhvers
og öll hugarró er
víðs fjarri. Mikið er
fjallað um hégóma-
sk ap og sjá l f s-
hyg g ju , g ræðg i,
s v i k o g h a g s -
muni, kynjaátök
og fullan f jand-
sk ap k y nja nna
á köf lum, sam-
bandsleysi ungra
og aldinna og ýmislegt f leira sem
ekki er til fyrirmyndar. Að þessu
leyti gengur skáldsagan í takti við
samtímann. Þetta eru vinsælustu
umræðuefni fjölmiðla og samfélags-
miðla sem jafnframt eru heimild
um samvitund tímans. Ég minni til
staðfestingar á nýlegar fréttir af því
hvernig stórmiðillinn „facebook“
hefur ýtt undir efni af þessu tagi til
þess að auka sínar vinsældir.
Í Ljósgildrunni ákveða valds-
mennirnir að gera skáldin að hirð-
skáldum, sér til framdráttar. Það
er f lókin aðgerð að kaupa skáld og
verður ekki rakið hér hvernig það
gengur. Hins vegar má minna á að
milli lífs og dauða er einungis þunnt
skæni, rétt eins og milli skáldskapar
og veruleika. Mörg vitur skáld hafa
einnig bent á þunna og brothætta
skurn milli andlegs heilbrigðis
og veikleika. Höfundur Ljósgildr-
unnar hefur sterkan og skýran
skilning á hverfulleika mannlegs
lífs og vitundar. Frásögn hans er
að grunni raunsæisleg en inn í
hana koma samt bæði furðuverur
og bókmenntapersónur sem stíga
fyrirhafnarlaust yfir skilveggi tíma
og rúms, skáldskapar og veruleika.
Það er mikil íþróttamennska sem
þarf til þess að tengja frásagnir og
tilvísanir í þessari bók.
Eins og áður var
nefnt er bókin
800 bls. og því
skiljanlegt að
ek k i ver ðu r
grein gerð fyrir
öllu hér í þessu
spjalli enda ekki
ástæða til. Að
mínu mati hefði
bókin ekki þurft
að verða svona
löng en það er
ekki mikilvægt.
Þetta er hug-
myndarík skáld-
saga og í henni
bíður margt gott
eftir lesendum
sem hugsa, leita
o g u pp göt va .
Au k a p e r s ó nu r
eru nokkuð margar og ég minnist
hér aðeins á tvær sem örugglega
ýta undir tilhneiginguna til að lesa
söguna sem lykilskáldsögu. Ég hef
reyndar alltaf verið andsnúinn slík-
um lestri. Það á ekki að „afskálda“
sögur aftur inn í ímyndaðan veru-
leika. Ég nefni samt aukapersónuna
Gunnar-rauða, sem er ógnandi og
virðist „langa að höggva höfuðin, af
heiðursmönnunum öllum“ eins og
segir í gamalli vísu. Hann fær engu
áorkað. Píratinn Mogens Bogesen
nær meiri árangri! Þó að hann sé ef
til vill strengjabrúða líka. n
NIÐURSTAÐA: Áhugavert og
skemmtilegt bókmenntaverk
sem hefði mátt vera styttra. Ef
einhvers staðar eru að störfum
leshringir sem eru meira en orðin
tóm, þá er Ljósgildran tilvalið við-
fangsefni.
Sá er leitar mun finna
kolbrunb@frettabladid.is
Uppboð Gallerís Foldar, Perlur í
íslenskri myndlist, stendur yfir og
lýkur 18. október og eru verkin til
sýnis á opnunartíma gallerísins
fram að því.
Þrjú góð verk eftir Karl Kvaran
verða boðin upp, þar af eitt stórt
olíuverk. Þá er eftirtektarvert geo-
metríuverk unnið í olíu eftir Kjartan
Guðjónsson á uppboðinu, sem og
annað abstrakt á pappír, sem og
olíuverkið Streymi. Þá má nefna
verk eftir Svavar Guðnason, Þorvald
Skúlason, Braga Ásgeirsson og Nínu
Tryggvadóttur.
Þá verða boðin upp óvenjuleg
verk eftir Kjarval, meðal annars
eitt af þekktustu olíuverkum hans,
Kálfshamarsvík.
Af verkum annarra af eldri kyn-
slóð listamanna má nefna verk eftir
Jóhann Briem, Jón Stefánsson og
Gunnlaug Scheving.
Pappírsverk eftir Rósku er á upp-
boðinu og þar eru einnig verk eftir
Birgi Andrésson og stórt verk eftir
Georg Guðna. Óvenjumörg verk
eftir Karólínu Lárusdóttur verða
boðin upp, bæði vatnslitaverk og
olíumálverk n
Perlur í íslenskri myndlist
Kálfhamarsvík eftir Kjarval.
40 Menning 9. október 2021 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐMENNING FRÉTTABLAÐIÐ 9. október 2021 LAUGARDAGUR