Morgunblaðið - 21.01.2022, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 21. JANÚAR 2022
Eitt helsta
leiðarstef
núverandi
meirihluta í Reykja-
vík er þétting
byggðar. Byggð í
borginni er gisin
miðað við margar
aðrar sambærilegar
borgir og það hefur
ekki verið teljanlegur pólitískur
ágreiningur um að rétt sé að
þétta byggð þar sem því verður
við komið með skynsamlegum og
hagkvæmum hætti.
Það er hins vegar ekki sama
hvernig það er gert. Kapp er best
með forsjá og það skiptir máli að
þétting eigi sér stað með eðlileg-
um hætti og í samræmi við þá
byggð sem fyrir er, í góðu sam-
komulagi við íbúana og þannig að
innviðir og þjónustuframboð
leyfi.
Á þessu ætti ekki að þurfa að
hafa orð, svo sjálfsagt sem það
er, en miðað við framvinduna í
Reykjavíkurborg undanfarin ár
er greinilega ekki vanþörf á að
árétta það. Þar hefur framganga
Dags B. Eggertssonar borg-
arstjóra og samverkamanna hans
í borgarstjórn einkennst af fé-
lagsverkfræðilegri tilraunastarf-
semi, þar sem hugmyndafræðileg
kredda skákar hagsmunum borg-
aranna; gæluverkefnin trompa
grunnþjónustuna.
Þetta er einna sýnilegast í við-
varandi umferðarteppu og hús-
næðiskreppu höfuðborgarinnar,
sem meirihluta Samfylking-
arinnar hefur ekki auðnast að
leysa árum saman. Sem er ekki
skrýtið þegar haft er í huga að
meirihlutinn vill hvorugan vand-
ann leysa, öðru nær, það er bein-
línis markmið hans að auka á
vandann.
Hann vill breyta samgöngu-
mynstrinu í höfuðborginni með
því að þrengja að umferðinni og
torvelda fólki að komast leiðar
sinnar, svo það vilji nota borg-
arlínuna ef hún skyldi koma í fyll-
ingu tímans. Sömuleiðis má ekki
brjóta land undir nýja byggð svo
neinu nemi, allt í nafni þéttingar
byggðar, með þeirri afleiðingu að
fólk flýr höfuðborgina í leit að
þaki yfir höfuðið og byggðin gisn-
ar áfram, en húsnæðisverð í er
hæstu hæðum.
Alla gagnrýni á þessa vegferð
hefur borgarastjóri látið sem
vind um eyru þjóta. Allt þar til
nú.
Í liðinni viku gerðust þau und-
ur, að tillögur um þéttingu við
Bústaðaveg voru skyndilega
„lagðar til hliðar“. Borgaryf-
irvöld höfðu fram að því nánast
hunsað öll andmæli við þær fyr-
irætlanir og jafnvel gert lítið úr
íbúum, sem leyfðu sér að efast
um þær. En þegar það kom í ljós
að um 2/3 þeirra íbúa, sem af-
stöðu tóku í könnun Gallup fyrir
Reykjavíkurborg, reyndust vera
andvígir þéttingunni kom loks
annað hljóð í strokkinn, enda hef-
ur skoðanakönnunin hugsanlega
verið borgarstjóra áminning um
að önnur skoðana-
könnun og stærri er
fyrirhuguð 14. maí.
Það er þó svo
merkilegt að borg-
arstjórinn hefur að-
eins lagt tillögurnar
„til hliðar“, hvað
sem það nú þýðir, og
það var gert með lít-
illi bókun í skipulagsráði við
kynningu á fyrrnefndri skoð-
anakönnun. Það er gott og bless-
að, en í því felst engin ákvörðun.
Allar formlegar ákvarðanir af
því tagi þarf að taka í borg-
arstjórn, en meirihlutinn neitar
að taka málið fyrir þar, af því að
hann vill ekki hafna tillögunum,
aðeins leggja þær „til hliðar“ um
sinn. Það ber vott um bresti í
stjórnsýslu og óheiðarleika
gagnvart almenningi, mjög í
anda klækjastjórnmála þeirra
sem borgarstjóri hefur tamið
sér.
Í fyrrnefndri skoðanakönnun
var þó ekki aðeins spurt um Bú-
staðaveg, heldur einnig um fyr-
irætlanir Samfylkingarinnar um
þéttingu á gatnamótum Miklu-
brautar og Háaleitsbrautar, sem
einnig hefur verið eindregið mót-
mælt af íbúum. Niðurstaðan var
hin sama, að 2/3 hlutar væru til-
lögunum andvígir.
Áfram er samt unnið með þá
tillögu eins og ekkert hafi í skor-
ist, að setja upp þyrpingu íbúða-
blokka á gatnamótum Miklu-
brautar og Háaleitisbrautar.
Hvað skyldi þurfa til svo borg-
arstjóri láti undan vilja almenn-
ings um það líka?
Það er þó langt í frá eina málið
þar sem valdhrokinn og vilji al-
mennings takast á í Reykjavík.
Nýtt aðalskipulag Reykjavík-
urborgar var staðfest í Höfða
fyrir nokkrum dögum, en þar er
gert ráð fyrir blokkum efst í
Laugardalnum við Suðurlands-
braut, sem óhætt er að segja að
skarist við hugmyndir íbúa og
íþróttahreyfingarinnar um fram-
tíð Laugardals.
Og hvað má þá segja um hið
furðulega mál við Ægisíðu, þar
sem borgaryfirvöld hafa samið
um að rétta olíufyrirtæki millj-
arða á silfurfati með bygging-
arrétti á lóð, sem borgin á sjálf
og hefði að óbreyttu fengið innan
fimm ára? Þar er ráðgert að
reisa risastórt fjölbýlishús og
stórverslun mitt inni í grónu, lág-
reistu og eftirsóttu íbúðahverfi,
þvert á óskir íbúa, og við blasir
að hverfið hefur ekki þjón-
ustuinnviði til þess að mæta
slíkri fjölgun.
Öll þessi mál eiga það sameig-
inlegt að þar á borgarstjórinn
ekki í höggi við aðra stjórn-
málamenn, heldur íbúa og sam-
tök þeirra úti um alla borg. Getur
frambjóðandinn Dagur B. Egg-
ertsson farið í hart við þá alla eða
reynt að villa um fyrir þeim með
því að setja tiltekin mál „til hlið-
ar“? Nei, á þá duga engir klækir
og kjósendur getur hann ekki
hliðarsett.
Meirihlutinn í borg-
inni kemur með afar
ótrúverðugum hætti
til móts við suma af
gagnrýnendum þétt-
ingarstefnunnar}
Klækjastjórnmál
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
N
ýta má strandveiðar til að efla
jafnrétti og stuðla að nýliðun í
sjávarútvegi. Við viljum efla
fjölbreytt útgerðarform með
öflugum strandveiðum og
byggðatengdum aflaheimildum og koma í veg
fyrir mikla samþjöppun svo byggðirnar
blómstri.“ Þetta var boðskapur VG í kosninga-
baráttunni í Norðvesturkjördæmi síðastliðið
haust. Hverjar eru efndirnar?
Fyrsta verk sjávarútvegsráðherra VG í nýrri
ríkisstjórn er reglugerðarbreyting um að
skerða þorskveiðiheimildir til strandveiða
næsta sumar. Breytingin er á reglugerð sem
tók gildi í ágúst, rétt fyrir kosningar, en með
henni eru þorskveiðiheimildir skertar um 1.500
tonn. Heimildir lækka því úr 10.000 tonnum í
8.500. Byggðakvótinn er einnig lækkaður um
874 tonn, úr 4.500 tonnum í 3.626 tonn. Hér er um umtals-
verða skerðingu að ræða, sem fer þvert gegn kosningalof-
orðum VG. Sé einhver í vafa, þá er það svona sem svik og
blekkingar líta út.
Strandveiðar hafa reynst vel fyrir hinar dreifðu sjáv-
arbyggðir, þótt litlar séu. Strandveiðar valda minnstu
raski í hafrýminu, hafa minnsta kolefnissporið og hámarka
verðmæti aflans. Smábátaútgerð hefur spornað gegn sam-
þjöppun og komið í veg fyrir að fjölbreyttur sjávarútvegur
legðist af á landsbyggðinni. En með áframhaldandi stefnu
stjórnvalda? Munu strandveiðar hverfa? Ungt fólk, sem
vill fara í útgerð, mun væntanlega flytjast til Noregs enda
fer tækifærunum mjög fækkandi á Íslandi.
Ákvörðun sjávarútvegsráðherra um skerðingu þorsk-
veiðiheimilda er óskiljanleg sé mark tekið á kosningabar-
áttu VG og stefnuskrá flokksins. En hún er
hins vegar auðskiljanleg þegar skrif sér-
hagmunagæslu stórútgerðarinnar og kvóta-
eigenda eru skoðuð. Vilji þeirra kemur skýrt
fram í athugasemdum fulltrúa þeirra við frum-
varp til laga um breytingu á lögum um stjórn
fiskveiða (atvinnu- og byggðakvóti). Þar segir:
„Samtökin [SFS] hafa ítrekað lýst þeirri af-
stöðu að hætta eigi strandveiðum og fella afla-
mark, sem tekið hefur verið af öðrum og ráð-
stafað til þessara veiða, undir
aflahlutdeildarkerfið.“ Þar á bæ er ekki litið á
strandveiðar sem atvinnuveiðar og virðingin
fyrir þeim engin. „Samtökin leggja þunga
áherslu á að aflamagn til strandveiða verði
ekki aukið með neinum hætti á kostnað at-
vinnuveiðanna.“ Hræðslan við strandveið-
arnar er með ólíkindum, og er það ekki af um-
hyggju SFS fyrir vernd fiskistofna.
Baráttan fyrir frjálsum strandveiðum er réttindabar-
átta. Barátta fyrir atvinnufrelsi og búseturétti. Takmark-
anir á atvinnufrelsi mega ekki ganga lengra en nauðsyn
krefur. Aflahámark sem takmarkar fiskveiðar á aðeins að
ná til þeirra veiða sem ógna fiskistofnum. Handfæraveiðar
ógna ekki fiskistofnum. Þetta er einnig barátta fyrir jöfn-
um búseturétti og rétti íbúa sjávarbyggðanna á lands-
byggðinni, þar sem byggð hefur alla tíð byggst á fisk-
veiðum. Íbúar sjávarbyggðanna eiga skilið að fá að nýta
sjávarauðlindina þannig að fjölskyldur geti lifað af fisk-
veiðum. Sá réttur verður einungis tryggður með eflingu
strandveiða en ekki lýðskrumi rétt fyrir kosningar.
Eyjólfur
Ármannsson
Pistill
Svik VG við sjávarbyggðirnar
Höfundur er þingmaður Flokks fólksins í NV-kjördæmi.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
L
axalús tók að fjölga ört í
sjókvíum á Vestfjörðum
síðasta haust, nánar til-
tekið í Patreksfirði, Arn-
arfirði og í Dýrafirði. Fiski-
sjúkdómanefnd samþykkti að
fiskeldisfyrirtækin myndu með-
höndla fiskinn með lyfjagjöf í fóðri.
Fyrst í Patreksfirði 21. september, í
Arnarfirði 6. október og í Dýrafirði
19. október.
Náttúruleg og eðlileg skýring er
sögð á fjölguninni og er fjöldi laxalúsa
talinn vel innan áhættumarka.
„Að vori ár hvert finnast ávallt
nokkrar laxalýs sem náð hafa að lifa
af vetrarkuldann (náttúran sér um
sig, ekki ólíkt og lúsin á trjánum í
garðinum heima). Það tekur þó vissan
tíma fyrir þessa „aðframkomnu for-
eldra“ að fjölga sér, en hægt og bít-
andi nær lúsin að ná fram nýrri kyn-
slóð (sú fyrri kemur fram í cirka lok
júlí/ágúst og seinni kynslóð seint að
hausti í lok okt./nóv). það er svo í
byrjun vetrar (okt./nóv.) sem fjöldi
lúsa nær hámarki,“ skrifar Gísli Jóns-
son, sérgreinadýralæknir fisk-
sjúkdóma, í svari við fyrirspurn
blaðamanns.
Sjaldan lús á Austfjörðum
„Sumarið 2021 var mjög hag-
stætt á heildina litið með tilliti til laxa-
lúsar. Það sást nánast engin lús lengi
vel, en aðeins lét hún þó á sér kræla
og það einmitt í Dýrafirði. Einu lyfja-
meðhöndlanirnar gegn laxalús sem
fengu heimild og voru framkvæmdar
á liðnu ári áttu sér stað í Dýrafirði í
nóvember. Síðan þá er laxalús hverf-
andi og engar talningar eru fram-
kvæmdar í sjó eftir að hitastig sjávar
er komið undir 4°C – enda enga lús að
telja.
Á Austfjörðum ríkja allt aðrar
umhverfisaðstæður. Sú litla tunga
sem teygir sig með golfstraumnum
vestur fyrir, áfram norður fyrir og
síðan alveg austur fyrir land er orðin
afar máttlítil þegar að Austfjörðum
er komið. Sumarhiti í sjó fer vart yfir
7-8°C og þessar aðstæður eru bara
með því móti að laxalús nær sér ekki
á strik (hún er algjörlega háð vissu
sjávarhitastigi til að geta fjölgað sér
að einhverju ráði). Til samanburðar
fer hitastig sjávar fyrir vestan í 12-
13°C yfir sumarmánuðina. Þessi
munur er afskaplega mikill,“ útskýrir
hann.
Nánast engin í dag
Fjölgun lúsa var hins vegar
nokkuð mikil í Dýrafirði, þar sem hún
mældist í mesta magni, í samanburði
við fyrri tölur sem finna má í mæla-
borði fiskeldis. Þar kemur fram að á
tímabilinu maí 2020 til september
2021 hafði hæsta meðaltal kvenlúsa á
fiski mælst 0,36 en í nóvember í fyrra
var þessi tala 1,16 í firðinum.
Gísli segir fjölgunina í Dýrafirði
ekki hafa verið sérstakt áhyggjuefni.
„Þessi fjöldi sem þarna var á ferðinni
er í raun undir öllum viðmiðum sem
gætu farið að valda einhverjum
alvöruáhyggjum. Ávallt ber þó að
fylgjast með þróun mála. […] Í þessu
tilfelli gripið til lyfjameðhöndlunar og
þar með er nánast enga lús að finna í
Dýrafirði í dag.“
Hver eru áhættumörk í meðal-
fjölda kvenlúsa á fiski?
„Erfitt er að gefa einhlítt svar,
það fer algjörlega eftir árstíma, hita-
fari, stærð fiska og svo framvegis.
Flest lönd miða við cirka 1,5 til 3 full-
orðnar laxalýs per fisk. Norðmenn
eru með lægri viðmið, enda allt aðrar
aðstæður þar á svo margan hátt. Það
þarf mikinn fjölda laxalúsa per fisk
áður en þær fara að valda skaða,“ út-
skýrir Gísli.
Skynsamlegt að
lágmarka stofninn
„Við verðum að átta okkur á því
að villtir laxar sem eru á leið heim frá
vetrarbeitistöðvum í hafi á vorin og
sumrin bera iðulega á sér um 30-40
kynþroska laxalýs án þess að nokkur
skaði sé á ferð.
Auðvitað eru aðstæður allt aðrar
í sjókvíum þar sem mikið er af laxi á
sama stað. Þess vegna ber að vakta
lúsina og þróun hennar. Ástæðan fyr-
ir því að meðhöndlun var heimiluð í
Dýrafirði í nóvember var að við töld-
um skynsamlegt að lágmarka „lúsa-
stofninn“ í firðinum áður en við sigld-
um inn í veturinn – sem aftur skilar
sér í afar fáum eintökum af lús sem
nær að lifa af veturinn næsta vor.“
Laxalús innan marka
þrátt fyrir fjölgun
Hafstraumar hafa veruleg áhrif
á hitastig sjávar og því einnig
lífsskilyrði laxalúsarinnar.
Hlýr sjór streymir frá suð-
vestri inn á Norður-Atlantshaf.
Megingreinin fer norður með
Noregi og upp til Barentshafs,
en smágrein fer vestur og norð-
ur á milli Íslands og Grænlands.
Golfstraumurinn klofnar við
Færeyjahrygg. Á þessu svæði, á
skilum kaldra og hlýrra
strauma, eru talin hagstæð skil-
yrði fyrir laxalúsina í náttúru-
legu umhverfi.
Hafstraumar
undirstaðan
HITASTIG SJÁVAR
MIKILVÆGUR HLEKKUR
Meginstraumleiðir
við Ísland og Noreg
Kanada Grænland
Noregur
Ísland
N
or
ðu
r-Atlantshafsstraumurinn