Morgunblaðið - 28.04.2022, Qupperneq 34

34
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. APRÍL 2022
Ánægjuábyrgð
Bindur lykt hratt
Klumpast vel
Rykast ekki
Fiskislóð • Bíldshöfði • Smáratorg • Helluhraun • Baldursnes
www.gaeludyr.is
Orkumálaráðherrar Evrópusam-
bandsins ætla að funda á mánudag-
inn eftir að rússneska jarðgasfyr-
irtækið Gazprom ákvað í fyrradag
að loka fyrir sendingar á jarðgasi til
Póllands og Búlgaríu, þar sem ríkin
hefðu ekki greitt fyrir gasið í rúbl-
um, líkt og Rússar krefjast nú.
Mateusz Morawiecki, forsætisráð-
herra Póllands, fordæmdi í gær
ákvörðun Rússa, og sagði hana
„beina árás“ á Pólland. Hét hann því
að ekki yrði látið undan því sem
hann kallaði „fjárkúgunartilraun“
Rússa, og sagði að Pólverjar myndu
ekki þurfa á neinum birgðum frá
Rússlandi að halda í haust.
Ursula von der Leyen, forseti
framkvæmdastjórnar Evrópusam-
bandsins, sagði í gær að önnur aðild-
arríki ESB væru nú að hlaupa undir
bagga með ríkjunum tveimur. „Við
munum tryggja að ákvörðun Gaz-
prom muni hafa eins lítil áhrif á evr-
ópska neytendur og mögulegt er,“
sagði von der Leyen.
Sagði hún að Kremlverjar hefðu
ekki náð að sá misklíð milli aðild-
arríkjanna líkt og þeir hefðu ætlað
sér. „Tímabil rússnesks jarð-
efnaeldsneytis í Evrópu er að líða
undir lok.“
Pútín Rússlandsforseti lýsti því
yfir í marsmánuði að Gazprom
myndi einungis taka við greiðslum í
rúblum frá „fjandsamlegum ríkjum“
og var það hugsað sem svar við refsi-
aðgerðum vesturveldanna.
Von der Leyen varaði innflytj-
endur innan Evrópusambandsins við
því að hefja greiðslur í rúblum, þar
sem það gæti þýtt að refsiaðgerð-
irnar myndu einnig ná yfir þau fyrir-
tæki. Auk þess væri það skrifað
skýru letri í um 97% af þeim orku-
sölusamningum sem gerðir hafa ver-
ið við Rússa að greitt yrði fyrir
orkuna í evrum eða dölum.
AFP/Janek Skarzynski
Gas Morawiecki sagði að Pólverjar
myndu ekki láta undan Rússum.
Fá jarðgas frá ná-
grannaríkjunum
- ESB ræðir stöðuna eftir helgi
í gegnum borgina sem gæti tengt
saman Krímskagann við yfirráða-
svæði Rússa í austurhluta Úkraínu.
Vladimír Pútín Rússlandsforseti
lýsti í síðustu viku yfir sigri Rússa í
bardögum um borgina, þar sem mót-
spyrna Úkraínuhers virðist nú bund-
in við Asovstal-stálverksmiðjuna, en
engu að síður berast enn fregnir af
bardögum í borginni. Það skiptir
máli, því að þær hersveitir Rússa
sem þurfa að gæta borgarinnar nýt-
ast þá ekki til aðstoðar í Donbass-
héruðunum.
Í suðvestri eru Rússar svo að
reyna að stöðva gagnsókn Úkraínu-
manna að borginni Kerson, sem var
sú fyrsta af stórborgum Úkraínu til
að falla í hendur Rússa. Þá þykir lík-
legt að Rússar myndu vilja geta haf-
ið aftur sókn að hafnarborginni
Ódessa, með það að markmiði að ná
valdi yfir allri strandlengju Úkraínu,
og um leið tengja yfirráðasvæði
Rússa við Transnistríu, hérað rúss-
neskumælandi aðskilnaðarsinna í
Moldóvu, en þar hefur spenna aukist
í kjölfar sprenginga síðustu daga.
Mannaflaskortur hái Rússum
Gallinn frá sjónarhóli Rússa, er að
þrátt fyrir að sókn þeirra suður af
Isíum virðist ganga vel, hefur hún
gengið of hægt til að raunhæft sé að
hún nái því markmiði að loka Úkra-
ínuher inni. Á sama tíma segjast
Úkraínumenn hafa náð að eyðileggja
rúmlega 111 skriðdreka og um 256
bryndreka frá því að Donbass-sókn-
in hófst.
Phillips B. O’Brien, prófessor í
herfræðum við St. Andrews-háskóla,
segir á Twitter-síðu sinni að slíkar
tölur, jafnvel þó þær væru ofmetnar,
bendi til þess að herstyrkur Rússa í
austurhluta Úkraínu muni brátt fara
dvínandi, og að þeir þurfi því að ná
árangri í sókn sinni helst á næstu
dögum.
Byggir hann mat sitt meðal ann-
ars á því að Rússar hafa einkum nýtt
hersveitir sem náðu að flýja frá
sókninni að Kænugarði til þess að
styrkja sókn sína í austri, án þess þó
að veita þeim þá hvíld sem hefði
þurft til þess að byggja upp bardaga-
þrek þeirra að nýju. Þá er mikið af
þeim hersveitum sem Rússar hafa
sent til átakanna ekki í fullum styrk-
leika, en það er raunar algengt í
miðju stríði að hersveitir séu ekki
fullmannaðar miðað við skipulag
þeirra á friðartímum.
Öllu má þó ofgera, og bandaríska
varnarmálaráðuneytið áætlar að
mikið af hersveitum Rússa séu nú
bara með um 70% af þeim mannafla
sem skipulag þeirra geri ráð fyrir.
Til samanburðar má nefna að flestir
herir á Vesturlöndum myndu telja
hersveitir sem hafa einungis misst
um 10% af mannafla sínum í slæmu
ásigkomulagi, og að hersveitir með
70% af mannafla sínum væru ekki
lengur taldar bardagahæfar.
Rússar glíma því í raun við skort á
mannafla, en áætlað er að einungis
um hundrað þúsund manns séu í her-
afla þeirra í Donbass-héruðunum, en
það er svipað og Úkraínumenn eru
sagðir hafa. Rússar höfðu á móti yf-
irhöndina í fjölda þungavopna, það
er skriðdreka og bryndreka, sem og í
beitingu stórskotaliðs á borð við eld-
flaugavagna og hábyssur (e. Howit-
zer), sem skotið geta hátt og langt
fram á vígvöllinn.
Komin að þolmörkum?
Á sama tíma hafa Úkraínumenn
greiðari aðgang að mannafla og bar-
áttuandi þeirra hefur verið meiri en
Rússa til þessa. Það sem þá hefur
hins vegar skort eru þungavopn,
enda hafa þeir ítrekað kallað eftir
slíku frá vesturveldunum.
Síðustu daga virðist sem vestur-
veldin hafi svarað kallinu, þar sem til
dæmis Bandaríkjastjórn hefur á síð-
ustu vikum látið Úkraínumönnum í
té vígbúnað, sem hefði þótt nær
ótrúlegt fyrir nokkrum mánuðum að
þeir myndu láta af hendi.
Þar á meðal eru hábyssur og drón-
ar, sem geta nýst Úkraínumönnum
til að svara eldflauga- og stórskota-
hríð Rússa, sem og varahlutir sem
gera þeim kleift að halda flugher sín-
um gangandi lengur og þannig mein-
að Rússum að ná algjörum yfirráð-
um í lofti.
Vandinn fyrir Úkraínumenn og
vesturveldin er hins vegar sá, að í
nútímahernaði er hægt að fara ansi
hratt í gegnum skotfæri og eldflaug-
ar, og bendir ýmislegt til þess að
vesturveldin séu farin að ganga all-
nærri sínum eigin birgðum.
Þannig tilkynnti vopnaframleið-
andinn Raytheon að ekki yrði hægt
að framleiða nýjar Stinger-eldflaug-
ar, en þær hafa reynst vel gegn flug-
vélum og þyrlum Rússa, fyrr en á
næsta ári, þar sem framleiðslu
þeirra hafði verið hætt fyrir nærri
tveimur áratugum og íhlutirnir feng-
ust ekki lengur.
Þá er ekki víst að það magn af
þungavopnum sem vesturveldin hafa
sent eða muni senda dugi Úkraínu-
mönnum til að snúa vörn í sókn. Það
þykir því ólíklegt að Rússar muni
geta náð markmiðum sínum í Don-
bass-héraði, og gæti sókn þeirra
fjarað fljótlega út, líkt og hún gerði í
norðri. En á sama tíma er alls óvíst
hvort Úkraínumenn muni geta nýtt
sér það til þess að hefja gagnsókn,
nái Rússar ekki að knýja fram sigur.
Mun sóknin í Donbass fjara út?
- Víglínan lítið hreyfst frá því að orrustan um Donbass hófst - Tangarsókn Rússa í norðri virðist
ganga hægt - Mannfallstölur sagðar háar - Skortur á þungavopnum sagður há Úkraínumönnum
AFP/US MARINE CORPS/Royce H. Dorman liðþjálfi.
Þungavopn Þessar hábyssur frá bandaríska landgönguliðinu bíða þess að verða sendar austur til Úkraínu.
SVIÐSLJÓS
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Nú þegar rúm ein og hálf vika er lið-
in frá upphafi stórsóknar Rússa í
Donbass-héruðunum, virðist sem
Rússum hafi orðið lítt ágengt. Víg-
línan hreyfist lítið sem ekkert, og
ýmislegt bendir til þess að sókn
Rússa sé við það að renna út í sand-
inn, jafnvel áður en hún náði ein-
hverju flugi.
Aðgerðum Rússa nú má skipta
eftir þremur mismunandi svæðum.
Aðalsókn þeirra er nú í Lúhansk- og
Donetsk-héruðum, þar sem Rússar
vilja ná yfirráðum yfir öllu því land-
svæði sem tilheyrir þeim héruðum.
Þá stefna þeir að tangarsókn úr
bæði norðri og suðri sem gæti lokað
inni meginþorra þess herafla, sem
Úkraínuher hefur til þess að verjast
sókn Rússa frá Donbass-héruðun-
um, en áætlað er að það séu um
40.000 manns. Er sá herafli að meg-
instofni skipaður þeim, sem mesta
bardagareynslu hefur.
Tangarsóknin úr suðri hefur ekki
náð neinu flugi, en Rússum virðist
hafa orðið mun betur ágengt í
norðri, þar sem þeir sækja frá borg-
inni Isíum og stefna að borgunum
Barvinkoje og Slovíansk. Þá stefna
þeir að því að umkringja borgina
Rubisjne.
Í greiningu hugveitunnar Insti-
tute for the Study of War kemur
fram að sókn Rússa þar græði eink-
um á tvennu, annars vegar að þeir
hafi breytt um hernaðartaktík,
þannig að nú fari þeir sér hægar en í
fyrri sóknum, og svo hinu að sóknin
liggur í raun fyrir aftan þau svæði,
þar sem Úkraínuher hefur undirbú-
ið varnir síðastliðin átta ár. Þar hef-
ur Úkraínumönnum hins vegar tek-
ist betur að halda aftur af sókn
Rússa.
Enn barist í Maríupol
Í suðri eru Rússar enn að reyna
að ná hafnarborginni Maríupol al-
farið á sitt vald, en þjóðvegur liggur
Stríð í Evrópu