Skólavarðan - 2021, Side 30

30 SKÓLAVARÐAN HAUST 2021
VIÐTAL / Pétur Þorsteinsson
með sagnagleði og tómu blaðri.
Sat frammi á gangi það sem eftir
var af tímanum og nagaði mig í
handarbökin. Nemendur mínir í
Grímsey kenndu mér meira en ég
þeim.
Þrátt fyrir reynsluna í Gríms-
ey voru hugmyndir mínar um
skólastarf enn að mestu ómótaðar,
enda leit ég á mig sem bónda en
ekki kennara. Kenndi samt tvo
vetur á Raufarhöfn og þrjá í Lundi
til að eiga fyrir salti í grautinn og
líkaði það stórvel, en búskapurinn
var fjarskalega óarðbært basl.
Vorið 1977 ákvað ég samt að leggja
kennsluna á hilluna og reyna þess
í stað að sinna búinu sem þá var
orðið ansi stórt. Svo kom harða
vorið 1979 og ég varð heylaus
með næstum 700 ær á fóðrum
og flestar tvílembdar. Það var
hroðaleg lífsreynsla að standa því
sem næst í sporum Bjarts heitins
í Sumarhúsum. Um haustið bauð
oddvitinn mér skólastjórastöðuna
við Núpasveitarskóla, sem ég þáði
með þökkum, enda búskapurinn
hruninn og draumurinn um hinn
frjálsa bónda dauður. Sumarið
1980 skráði ég mig í réttindanám
við Kennaraháskólann og á mér
dundu endalausir kúrsar um
sálfræði af öllum mögulegum og
ómögulegum gerðum, sem mér
fundust hver annarri voðalegri og
rottusálfræðin verst. Hana hataði
ég af lífs og sálar kröftum og sat
um að skrópa úr fyrirlestrum en
grúska þess í stað á bókasafninu
hjá Kristínu Indriðadóttur á
meðan verstu sálfræðihryðjurnar
gengu yfir.
Í einni slíkri heimsókn á
bókasafnið fann ég pappakassa
með ljósritum úr ýmsum
áttum. Ein greinin var eftir Björn
Bergsson og fjallaði um John
Holt og kenningar hans. Það varð
sprenging í hausnum á mér –
loksins hafði ég rekist á kenninga-
smið sem sagði mér eitthvað af
viti um nám og kennslu. Ég tók
leigubíl vestur í Bóksölu stúdenta
og pantaði allar bækur eftir
John Holt sem fáanlegar voru á
prenti. Þann dag varð ég ástríðu-
maður um uppeldismál en lagði
réttindanámið jafnframt á hilluna.
Fannst það hrein tímasóun með
heiminn fullan af almennilegum
bókum um uppeldi og heimspeki.
Afskólunarmennirnir voru bestir
enda þorðu þeir að ráðast á kerfið
sjálft og fáránleika þess. Lauk
réttindanáminu tíu árum síðar
að kröfu Jónasar Pálssonar og
fleiri góðra vina í KHÍ. Ég var
með öðrum orðum réttindalaus
fyrstu tuttugu árin sem ég kenndi
og stýrði skólum. Mér líkaði vel
að vera boðinn upp árlega og að
sveitarfélagið gæti losnað við mig
ef því svo sýndist.“
 X Einhverjir eftirminnilegir
samferðamenn?
„Ég er slíkur gæfumaður
að hafa kynnst fólki af öllum
stigum þjóðfélagsins – frá
íbúunum í kjallaranum, sem
fæstir vilja þekkja, auk fólksins á
þremur miðhæðum og þurrklofti
samfélagsins. Ég gæti nefnt fáeina
krimma og róna sem ég met
umfram aðra menn, en sleppi því
þeirra vegna. Þeir vilja sumir síður
láta bendla sig við skólastjóra.
Gamalt fólk í Núpasveit sagði
mér sögur og ævintýri í rökkrinu
áður en kveikt var á tíu línu lamp-
anum. Ég lék mér barnið á gólfinu
á meðan pabbi las nítjándu aldar
skáldin upphátt sér til unaðsbótar.
Mamma kenndi mér umburðar-
lyndi og réttlætiskennd. Séra Páll
á Skinnastöðum kenndi mér að
tala við börn með því að tala við
mig eins og vitiborið eintak en
ekki óvita. Angantýr Einarsson er
ógleymanlegur íslenskukennari,
Bragi Kristjónsson kenndi mér í
landsprófi að bera aldrei virðingu
fyrir nokkrum manni vegna
stólsins sem hann situr á, en
eingöngu vegna góðra verka. Helgi
Hallgrímsson, náttúrufræðingur,
kenndi mér að forðast leikinn
„köttur og mús“ í kennslu og að
mikilvægara væri að skilja einn
hlut vel en marga illa. Samstarfs-
fólk mitt á öllum æfiskeiðum og
nemendur umfram alla aðra.
Verkamenn, sjómenn, bændur,
smiðir. Sturla Kristjánsson
fræðslustjóri, Kristján Ármanns-
son kaupfélagsstjóri og oddviti,
Örn Ingi Gíslason fjöllistamaður,
Sif Vígþórsdóttir, Ingvar Sigur-
geirsson, Rúnar Sigþórsson, Helgi
Gunnlaugsson afbrotafræðingur.
Magnhildur Björnsdóttir skólarit-
ari á Hallormsstað, Guðrún S.
Kristjánsdóttir samkennari minn
á Kópaskeri. Listinn er ótæmandi.
Samferðamenn eru háskólar mínir
og ég er gæfumaður að hafa notið
samfylgdar þeirra um lengri og
skemmri tíma.“
 X Koma einhver eftirminnileg
viðfangsefni upp í hugann?
„Fyrstu ár Grunnskólans á
Kópaskeri eru vafalaust bestu og
eftirminnilegustu ár æfi minnar,
enda tókumst við þá í alvöru á við
spurninguna um tilgang skóla-
starfs. Anna Helgadóttir, Helga
Björnsdóttir og Iðunn Antonsdótt-
ir voru burðarásar í því ævintýri.
Ekkert var sjálfgefið og skólinn
var óskrifað blað. Við vorum þó
sammála um að leita fyrirmynda í
opna skólanum breska.
Haustið 1982 var nýtt
skólahús vígt á Kópaskeri;
glæsileg bygging, teiknuð af dr.
Magga Jónssyni. Strax var ákveðið
að kaupa nýjan búnað; húsgögn,
kennslutæki, allt. Mikilvægasta
ákvörðunin var þó að skilja allar
hefðir og steinbörn eftir í gamla
skólahúsinu og flytja ekkert inn
í nýja skólann nema það sem
nauðsynlegt reyndist eða gagnlegt.
Fyrsti veturinn, 1982 til 1983,
var eftirminnilegur, enda stóð
í okkur að smíða stýrikerfi sem
þjónaði nýrri hugsun og nýjum
aðferðum. Um miðjan vetur
fórum við öll í vísindaferð til
Reykjavíkur til að kynnast starfi
opinna skóla. Við heimsóttum
Fossvogsskóla, Vesturbæjarskóla,
Æfingaskóla KHÍ og fleiri. Alls
staðar urðum við vitni að frábæru
skólastarfi og allir tóku okkur
eins og hvítum hestum. Engu að
síður yfirgáfum við borgina með
hugann þrútinn af spurningum
og efasemdum. Best er að ég tali
eingöngu fyrir sjálfan mig, en mér
fannst of áberandi að þrátt fyrir
framúrskarandi kennslu var sumt
af því sem ég upplifði einungis
betri og mannúðlegri aðferð til
að koma sama gamla grautnum
ofaní nemendur. Mér fundust
líka sum stýrikerfin of skrifræðis-
kennd, nákvæm og íþyngjandi
fyrir nemendur og kennara. Um
sumarið var ég mánuð í London
og heimsótti skóla, sumt voru fínir
skólar í góðum borgarhverfum
en aðrir fátæklegir alþýðuskólar í
miðborginni. Hver og einn hafði
kosti til að bera sem ég hafði ekki
áður upplifað. Ég nefni tvö dæmi.
Prior Weston er hverfisskóli,
undir bæjarvegg Barbican Center,
og skólastjórinn, Mr. Henry
Pluckrose, var heimsþekktur
skólamaður og skrifaði þrjúhund-
ruð bækur. Það voru tvö verkefni
í gangi í skólanum þegar mig bar
að garði. Annars vegar þemavinna
um risaeðlur. Á tröllauknu borði
voru bækur um risaeðlur í hrúgum
og bingjum, allt frá plastbókum
sem ætlaðar voru til notkunar
í baðkerjum og upp í grjóthörð
fræðirit. Nemendur á öllum aldri,
frá fimm ára til ellefu ára, gengu
í hauginn og völdu sér lesefni
við sitt hæfi. Eldri nemendur
aðstoðuðu þá yngri, sem hugs-
anlega höfðu valið bækur með of
snúnum texta. Ég man ekki eftir
því að kennarar væru áberandi
og þeir voru ekki að kenna – þeir
voru ráðgjafar og aðstoðarfólk.
Hvorki voru borð né stólar í
stofunni, hvað þá skólatafla, en
púðar, mottur og dýnur meðfram
öllum veggjum. Starfið var nám
en ekki kennsla. Eftir að skóla
Ég var svo stál-
heppinn að
sleppa að mestu
við barnaskóla
og hafði þess í
stað tíma til að
lesa Lestrarfé-
lag Núpsveitunga
upp til agna, auk
bókasafns heimil-
isins.