Skólavarðan - 2021, Blaðsíða 26

26 SKÓLAVARÐAN HAUST 2021
VIÐTAL / Hólmfríður K. Sigmarsdóttir
leikskólakennarans, þannig að hann
hafi samstarfsfélaga sér við hlið sem
hefur sömu menntun, sömu sýn og
sömu markmið. Þetta hefur klárlega
áhrif á líðan leikskólakennarans sem
brennur fyrir sínu starfi og hefur
mikinn metnað,“ segir Hólmfríður.
Hún segir að eins og staðan sé í
dag þá setji sveitarstjórnir sér markmið
um fjölgun leikskólarýma og foreldrar
kalli eftir aukinni þjónustu.
„Því er fylgt eftir sem gerir það að
verkum að við opnum og fjölgum leik-
skólum og leikskólarýmum til að mæta
þessari kröfu sem hefur með það að
gera að sífellt lægra hlutfall þeirra sem
starfa í leikskólum hefur menntun á því
sviði. Þessi þróun tengist því klárlega
hvernig leikskólakennaranum líður í
sínu starfsumhverfi. Ég upplifi það að í
mörgum tilfellum ná leikskólakennarar
ekki þeim markmiðum sem þeir sem
fagmenn vilja ná. Stór hluti tíma
þeirra fer í að þjálfa annað starfsfólk
sem hefur ekki grunnmenntunina og
þekkinguna, en er yndislegt fólk og allt
af vilja gert. Þeir einstaklingar stoppa
hins vegar oft mjög stutt við þannig
að þessi þjálfun er stöðugt í gangi sem
þyngir starfsumhverfi leikskólakennar-
ans svo mikið. Þetta er svo þreytandi
þáttur. Fólk sem hefur aðra háskóla-
menntun, eða jafnvel enga menntun,
og ræður sig inn í leikskólana vantar
í flestum tilfellum grunnmenntunina
sem leikskólakennarinn hefur þannig
að markmiðin og gildin geta verið ansi
mikið öðruvísi.“
Leikurinn sem námsleið
Hólmfríður nefnir ýmsa sérfræðinga
sem koma inn í leikskólana. „Þeir horfa
allt öðruvísi á nám barna heldur en
leikskólakennarinn sem horfir á námið
í gegnum leik. Leikskólakennarinn á að
vera meðvitaður um hvaða hlutverki
hann hefur að gegna í leik barnsins á
meðan svo margar aðrar stéttir sem
koma inn í skólana hafa markmið
kennslu og þjálfunar að leiðarljósi.“
Hólmfríður segir að til þess að
leikurinn geti orðið að námsleið verði
að vera umhverfi og aðstæður til að
hann geti fengið að þróast sem slíkur.
„Ef farið er að skipuleggja leikskóla-
starfið svo þétt með dagskipulagi og
jafnvel stundaskrá að það sé alltaf verið
að brjóta upp leikinn hjá börnunum
þá erum við farin að búa til hindranir
fyrir því að leikurinn fái að þróast sem
námsleið barnsins. Þessi þrjú atriði
fléttast svolítið mikið saman því þá
erum við líka farin að tala um styttingu
vinnuvikunnar. Það jákvæða við
styttingu vinnuvikunnar út frá starfinu í
leikskólanum er að ef starfsfólk fer ekki
út af deildunum í kaffitímum þá getur
leikurinn fengið miklu meira flæði.
Hann getur fengið óheftan tíma til að
flæða og flæðið er meðal annars það
sem þarf að nást upp í leiknum til að
hann verði að námsleið barna.“
Hólmfríður segir að margir
leikskólakennarar hafi talað um það í
mörg ár fyrir daufum eyrum hvað rými
leikskólans og tími skipti miklu máli
varðandi leikinn. „Það var áður inni
í reglugerð ákveðið viðmið varðandi
fjölda barna í hverju rými; en það er
svolítið í lausu lofti í dag hvernig það
er útfært og ekki föst viðmið í lögum
eða reglugerðum. Leikskólakennarar
hafa mikið verið að höfða til þess að til
að leikurinn nái að þróast og verða að
námsleið þá þurfi umhverfi leikskólans
að taka mið af því; það skipti máli að
börnin séu ekki eins og síld í tunnu,
ef ég má orða það þannig, og að það
sé ekki þröngt og stöðugt áreiti í stað
gæðaleiks. Mér finnst vanta dálítið mik-
ið upp á að það sé skilningur á þessari
umræðu okkar og ákalli sem fagaðila.
Það eru þessir tveir þættir, tími og rými,
sem skipta mjög miklu máli og að rödd
leikskólakennarans fái að heyrast betur
og verði ekki kaffærð.
Það er svo merkilegt þegar samið
er um styttingu vinnuvikunnar að
vinnuveitendur og launþegar semja
og samningurinn hljóðar upp á að það
megi ekkert kosta. Og sveitarstjórnar-
menn tala um að þjónustan megi ekki
skerðast. Eins og er verið að fram-
kvæma þetta í dag þá gerist það á þann
hátt að þegar fólk fer í vinnustyttingu
þá fækkar starfsmönnunum sem eru á
viðkomandi deild sem segir okkur að þá
minnkar þjónustan við börnin. Þá spyr
maður sig hvort það sé réttlætanlegt.
Börnin hafa engan aðila við samninga-
borðið. Foreldrar þeirra ættu að vera
málsvarar þeirra en ég held að þeir átti
sig því miður ekki fyllilega á því hvernig
framkvæmdin getur aldrei orðið á
annan hátt meðan þetta má ekki kosta
neitt. Það verður skert þjónusta við
börnin,“ segir Hólmfríður.
Raunveruleikinn er
sá að það vantar
ótrúlegan fjölda af
leikskólakennurum
til að geta skapað
vinnuumhverfi sem
fyllir upp í væntingar
leikskólakennarans.
Einu sinni var
Barnið á að vera
kóngurinn
Tíminn frá miðri 19. öld fram yfir fullveld-
istöku var tímabil mikillar grósku í íslensku
samfélagi. Þetta var tímabil naflaskoðunar
og sjálfsrýni sem varðaði leiðina fyrir þjóð
sem vissi að hún vildi verða sjálfstæð en var
enn að móta það með sér hvernig hún vildi
verða.
Í Kennarablaðinu birtist dálítið
gullkorn aldamótaárið 1900; greinin
Leikur barnanna. Í greininni er fjallað um
að Íslendingar séu alvörugefin þjóð, sem
í sjálfu sér sé mikilvægt, en að alvörunni
þurfi að stilla í hóf þegar komi að þroska
og námi barna. Of mikið sé um það að
vaxtarskilyrði barna ráðist af hugmyndum
fólks sem annað hvort fékk ekki að njóta
þess að vera börn eða hefur gleymt því
hvernig það er. Við grípum niður í textann
þar sem mikilvægi leiksins er lýst:
„Af öllu þessu má sjá, að leikar
barnanna eru hið besta uppeldismeðal,
sem unnt er að beita gagnvart ungum
börnum. En til þess að hinir eldri geti fært
sér þetta meðal réttilega í nyt, hljóta þeir að
hafa vakandi auga með barninu og leikum
þess. Þetta er oft hið mesta vandaverk, því
annars vegar verða menn að gæta þess að
beina starfi þess í rétta átt, og hins vegar
að fara svo varlega, að barnið verði sem
allra minnst vart við annarleg yfirráð. Sé
gripið fram fyrir hendur þess með valdi,
þá er öll ánægjan
búin og nytsemi
leiksins spillt.
Barnið á að vera
kóngurinn,
hinir eldri að-
eins ráðgjafar
þess.“