Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Blaðsíða 28

síldina, rekur Jakob Jakobsson sögu
fiskirannsókna hér við land og leggur
sérstaka áherslu á síldina. Kaflinn er ítar-
legur og þar er sögð sagan af því hvernig
reynsla sjómanna og vaxandi vísinda-
þekking taka höndum saman til að leysa
þá flóknu gátu sem líf þessa litla silfurlita
fisks er. Það gerir Jakob með góðum
texta, sem jafnvel landkrabbar skilja og
fjölda skýringarmynda og korta. Mikill
fengur er að lýsingu á lífi og starfi fyrstu
fiskifræðinganna okkar, þeirra Bjarna
Sæmundssonar og Árna Friðrikssonar.
Hver skyldi núna, árið 2008, trúa
því, að fyrir réttri öld, þegar Bjarni
Sæmundssonar var okkar eini fiskifræð-
ingur, skyldi hann þurfa að kenna í
aldarfjórðung í menntaskóla til að eiga
fyrir soðningu handa sér og sínum og
stunda fiskirannsóknir í hjáverkum með
dálitlum styrk frá Alþingi?
Jakob Jakobsson skrifar einnig þriðja
kaflann, sem fjallar um veiðarfæri og
veiðitækni. Sagan hefst á reknetunum
sem Norðmennirnir komu með um
aldamótin 1900, þá kemur snurpunótin,
veiðarfærið, sem breytti öllu í veiðunum
og reyndar í efnahagslífi þjóðarinnar,
svo var það hringnótin með pokann í
öðrum endanum, en ekki í miðjunni eins
og snurpunótin, vélarlaus nótabáturinn
bundinn við skipshlið og kastað með
skipinu. Þá er sagt frá bergmálstækninni,
kraftblökkinni, þar er skemmtileg mynd
af Höfrungi III. „á nösunum“, fyrsta
skipinu, sem var með hliðarskrúfu,
og að lokum er sagt frá flotvörpunni.
Skýringarmyndir eru af öllum þessum
veiðarfærum.
Lokakaflann skrifar Hreinn Ragnarsson
um söltunarstaði á 20. öld og er hann að
hluta byggður á handritum annarra, m.a.
Benedikts Sigurðssonar um Siglufjörð
og Braga Sigurjónssonar, sem hafði gert
ítarlega rannsókn á síldarsöltun við
Eyjafjörð. Ferðin hefst á Patreksfirði og
er haldið réttsælis, um Vestfirði, austur
með Norðurlandi, áfram sem horfir,
allt til Stykkishólms. Siglufjörður fær
mesta umfjöllunina, enda óumdeilanleg
miðstöð síldarsöltunar í áratugi. Greint
er frá söltun á hverjum stað og birtar
myndir frá mörgum þeirra. Margir eru
nú í eyði, eins t.d. söltunarstöðvarnar
við Ingólfsfjörð, aðrar eru aðeins örnefni,
sem óðum gleymast, eins og Hanastaðir
og Fjárklettsvík innan Dagverðareyrar
við Eyjafjörð, þar sem nokkur söltun
var árla á síðustu öld. Þannig grefst í
gleymsku atvinnulíf, sem einu sinni var.
III. bindi
Þriðja bindið segir frá því, að fleira
þurfi að gera en að veiða síldina, hana
verði að vinna og verka og svo að
sjálfsögðu að selja hana úr landi til kaup-
enda. Þá verður að fást það verð fyrir
hana, sem stendur undir kostnaði og
gefur arð.
Fyrsti kaflinn í síðasta bindinu, sem
þeir Hreinn Ragnarsson og Hjörtur
Gíslason, blaðamaður og rithöfundur,
skrifa, fjallar einmitt um markaðsmálin.
Helsta markaðssvæðið var löngum
framan af Noregur og Svíþjóð og lönd-
in við sunnanvert Eystrasalt, en síðar
einnig Sovétríkin meðan þau voru til og
þangað fóru árið 1985 um 220 þúsund
tunnur, sem var met. Framan af var salan
óskipulögð af okkar hálfu, auk þess sem
vöruvöndun var vissulega ábótavant. Við
það bættist, að verðlag var sveiflukennt
og fremur lágt. Fyrri heimsstyrjöldin
setti og strik í reikninginn, vegna sigl-
ingabanns misstum við af nokkrum
mikilvægum mörkuðum og Bretar, sem
höfðu skuldbundið sig að kaupa mestalla
íslensku saltsíldina, stóðu ekki í stykk-
inu nema að hluta til. Svo lauk stríðinu
og sumarið 1919 var góð veiði, síldin
feit og sólríkt sumar. Geymslan varð því
ekki sem skyldi. Vonin um hagnað var
rík og menn biðu með að selja í þeirri
von, að verðið hækkaði. Um haustið
hrundi verðið, síldin varð óseljanleg,
Ástæður eru sagðar tvær, kunnáttuleysi
í markaðsmálum og léleg vara. Talið er
að allt að 60 þúsund tunnur hafði ekki
selst. Síldarseljendur fengu gífurlega
skell og margir urðu gjaldþrota. Þetta var
„Krakkið mikla“. Í framhaldi af því stofn-
uðu síldarútgerðarmenn „Íslenzka síld-
arsamlagið“, sem varð víst aldrei neinn
sérstakur bógur. Mál þróuðust þannig,
að Síldareinkasala var stofnuð með
28 - Sjóm­annablaðið Víkingur­
Krossanes við Eyjafjörð. Mynd: Síldarsaga Íslendinga