Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Blaðsíða 32

32 - Sjóm­annablaðið Víkingur­
sína frá Húsavík og varð organisti, m.a. á
Akureyri og sinnti barnakennslu í 45 ár í
Þingeyjarsýslu og Skagafirði.
Frásögn þessi af daglegu lífi og aðbún-
aðir hákarlamanna á síðustu áratugum
19. aldar er lítillega stytt og nokkrar efn-
isgreinar færðar til í textanum. Orðalagi
er á stöku stað breytt til að þjappa efninu
saman en víðast fær orðalag Baldvins að
halda sér óbreytt.
Hafís gaf vatn
Skipin voru hvert öðru lík og mörg
smíðuð af mönnum við Eyjafjörð. Þau
voru flest súðbyrðingar, tvímöstruð með
gafli, þetta um 15 – 20 smálestir að stærð.
Nokkur skip voru keypt frá Noregi, þau
voru stærri, um 20 – 30 smálestir. Minni
skipin báru um 200 tunnur af lifur og
voru þá þrauthlaðin. Hundrað tunnur
þótti viðunandi afli ef túrinn var ekki
mjög langur.
Venjan var að leggja upp í hákarlat-
úrana seinni part vetrar, eftir tíðarfari og
atvikum. En eftir að farið var að tryggja
skip1 var ákveðinn sérstakur útsigling-
ardagur, 14. apríl. Skip, sem fóru fyrr,
fengust ekki vátryggð.
Skipin stóðu venjulega uppi á landi yfir
veturinn. Áður en sjósett var tóku menn
sér eina eða tvær vikur til að lagfæra
ýmislegt og setja í stand: Bika, mála, gera
við reiða o.s.frv.
Þegar búið var að hrinda á flot var
borið grjót út í skipið til kjölfestu. Síðan
fluttu menn dót sitt og matvæli um borð.
Matur var kraftmikill; baunir og grjón,
ket nóg og rúgbrauð, harðfiskur og
hákarl. Og svo búðarbrauð með kaffi.
Ekki var gott að geyma mat í skipunum,
sérstaklega átti það við um brauðmat.
Skonrok geymdist best, hitt vildi mygla.
Vatn var geymt í tunnum og ámum. Ef
mikill hafís var gátu menn náð sér þar
í vatn. Þá fóru þeir upp á ísinn með ílát
og jusu upp úr pollum sem mynduðust
á jökunum. Þar fengu menn ferskt vatn,
ískalt og svalandi. Þetta var helst hægt ef
miklir hitar voru og sólbráð enda urðu
menn þá fegnastir að fá ísvatnið.
Skinnföt höfðu hákarlamenn sér
til hlífðar; stakk, brók og sjóhatt.
Skinnsokkar voru að hverfa fyrir stíg-
vélum á þessum árum fyrir og um 1880.
Smám saman komu olíuföt til sögunnar,
en hákarlamenn töldu þau ekki nærri því
eins góð.
Menn notuðu tvenna vaðarvettlinga.
Þeir voru prjónaðir úr hvítri ull en lask-
inn dökkur, stundum með alla vega litum
röndum. Innan undir sterkum togvett-
lingum voru mjúkir þelvettlingar. Þessir
vettlingar hvorutveggju voru mjög belg-
víðir því þeir þófnuðu fljótt á höndum
manna við hákarlinn og skruppu þá
saman.
Þegar þelvettlingarnir voru mátulega
hlaupnir voru þeir þvegnir upp úr
hákarlsgalli og urðu þá enn mýkri,
mjallahvítir, hlýir og endingargóðir, lík-
legast bestu vettlingar hér á jörðu. Enda
var sóst eftir þeim, af ýmsum, er í land
var komið.
Veiðiskapurinn
Þegar komið var út í fjarðarmynnið, var
lesin bæn, og stóðu þá allir berhöfðaðir
aftur við káetukappann á meðan ef veður
var bærilegt. Þá var mönnum skift í tvær
vaktir sem urðu að að vera á dekki og við
stjórn til skiptis undir stjórn formanns og
stýrimanns. Ekki var trútt um að meiri
virðing þætti að vera á formannsvakt en á
stýrimannsvakt.
Hákarlamiðin voru á víð og dreif vestan
frá Barðagrunni og austur fyrir Langanes,
og á þessum árum lágu oft hákarlaskip
frá Eyjafirði norður á Halamiðum, sem
svo hafa verið nefnd, og eru um 20 mílur
út og fram að Eyjafirði. Þar blámar aðeins
fyrir hæstu fjöllum í landsýn.
Tvær stórar árar voru á hverju skipi,
ein á hverja hlið. Gengu margir á hvora
ár og þá mjakaðist skipið ögn áfram ef
logn var og straumur ekki á móti. Þessar
stóru árar voru sjaldan lagðar út, kom
fyrir í logni, eða ef verið var að hafa sig
gegnum ís.
Stjórafæri, sem legið var við úti á hafi
við hákarl, var ákaflega gildur og fyr-
irferðarmikill kaðalstrengur. Þegar því var
rennt út var sem skipið ætlaði að liðast í
Í Ósvör er að finna afarskemmtilega, endurgerða verstöð frá 19. öld og þar er myndin tekin.
Dráttarspil er í forgrunni. Neðan þess er árabátur en Bolungarvík er gegnt verstöðinni.
Ljósmynd: Jón Hjaltason
1 Hið eyfirska ábyrgðarfélag var stofnað 1868 að tilhlutan Einars Ásmundssonar og Tryggva Gunnarssonar og fleiri. Bein úr sjó bls. 25.