Morgunblaðið - 19.11.2022, Blaðsíða 11

FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. NÓVEMBER 2022
11
Hátúni 6a, 105 Reykjavík | Sími 822 1574 | hotelrekstur.is
Komdu og skoðaðu úrvalið í glæsilegri verslun
Það skiptir
máli hvað er
næst húðinni
og viðheldur
raka hennar
HÓTELREKSTUR OG HEIMILI
Tryggja ber jafnt
aðgengi allra
lAnnmarkar á rafrænni stjórnsýslu
Umboðsmaður Alþingis hefur ítrekað
vakið máls á því að einstaklingar sem
standa höllum fæti gagnvart rafrænni
miðlun eigi ekki að njóta lakari þjón-
ustu eða jafnvel engrar þjónustu af
þeim sökum í rafrænu stjórnsýslunni
og þjónustu hins opinbera. „Ekki er
heimilt að einskorða meðferð stjórnsýslu-
málavið rafrænameðferð og stjórnvöldum
sem taka upp slíka stjórnsýsluhætti er því
skylt að bjóða upp á hefðbundna meðferð
máls,“ segir í umfjöllun um annmarka á
rafrænni stjórnsýslu á vefsíðu umboðs-
manns.
Hefur umboðsmaður enn á ný vakið
athygli á þessu í erindi til fjármála- og
efnahagsráðuneytisins þar sem spurt
er um innleiðingu stafræns pósthólfs og
hvernig tryggt verði jafnt aðgengi allra
að stafrænupósthólfi og hvort hugaðhafi
verið að „stöðuþeirra semaf einhverjum
ástæðum standa höllum fæti gagnvart
rafrænum miðlum. Samkvæmt svari
ráðuneytisins á sínum tíma varætlunin
að fjalla sérstaklega um aðgengi þessa
hóps í innleiðingaráætlun en að því er
best verður séð er slíku ekki til að dreifa
í þeirri áætlun semnú liggur fyrir,“ segir
í frétt á vef umboðsmanns. Hvetur um-
boðsmaður ráðherra til að hafa samráð
við hagsmunasamtök fatlaðs fólks við
gerð áætlunar um að innleiða stafrænt
pósthólf þannig að réttur þess til að-
gangs að stafrænu pósthólfi verði ekki
fyrir borð borinn.
Í nýlegu áliti umboðsmanns var fjallað
umstyrki semhægt er að nýta í Loftbrú
Vegagerðarinnar en í ljós komað einung-
is var hægt aðnálgast afsláttarkóðameð
því að skrá sig inn á þjónustuvefinn is-
land.is með rafrænum skilríkjum. Að
áliti umboðsmanns var óheimilt að búa
svo umhnútana að aðeins væri hægt að
sækja um afsláttarkóðameð rafrænum
skilríkjum.Benti hann líka á aðþótt hinu
opinbera verði skylt að takaupp rafræna
meðferð stjórnsýslumála þá þýði það
ekki að borgararnir séu skyldugir til að
nýta þá leið.
Morgunblaðið/Rósa Braga
InnskráningUmboðsmaður vill
að hugað verði að stöðu þeirra
sem standa höllum fæti gagnvart
rafrænummiðlum.
Veitur hafa unnið að því skipulega
undanfarin ár að draga úr líkum á því
að ekki verði hægt að anna eftirspurn
eftir heitu vatni á höfuðborgarsvæðinu,
það er að segja að koma í veg fyrir að
skammta þurfi hitaveituvatnið. Það er
meðal annars gertmeðþví að stýranýt-
ingu auðlindanna,
hvíla lághitasvæð-
in og nýta meira
háhitasvæðin,
þannig að sem
mest vatn sé til-
tækt þegar á þarf
að halda. Mikill
vöxtur er í notk-
un á heitu vatni
á veitusvæðinu.
Ætlunin er að
mæta henni með nýtingu nýrra lág-
hitasvæða, ef rannsóknir gefa tilefni til
þess, og betri nýtinguþeirra svæða sem
nú eru í notkun en ekki eru áform um
nýjar stórvirkjanir, nema ef HS Orka
virkjar á Krýsuvíkursvæðinu.
Fram kom ámorgunfundi Samorku
í fyrradag að sumar hitaveitur eru í
vandræðum með að anna eftirspurn
og til þess gæti komið við erfiðar veð-
uraðstæður að skamma þyrfti vatn, til
dæmis með því að loka sundlaugum.
HrefnaHallgrímsdóttir, forstöðumaður
hitaveitu hjáVeitum, segir að ekki hafi
komið til skömmtunar ímörg ár, nema
þegar bilanir hafi orðið í kerfinu. „Okk-
armarkmið er að hafa alltaf forða fyrir
hámarksspá um notkun og öll okkar
vinna miðar að því,“ segir Hrefna.
Hún segir þó að vissulega geti komið
upp þær aðstæður í veðri að ekki sé
hægt að anna eftirspurn að fullu. Til
þess að þannig staða komi upp þurfi
langvarandi veðurmeðmiklu frosti og
töluverðri vindkælingu, jafnvel ítrek-
uð þannig kuldaköst. Hrefna bendir á
að veðurfar stýri álagi á hitaveitu og
hún geti því ekki fullyrt að ekki komi
til skömmtunar í vetur. Segir jafn-
framt að við búum á fordæmalausum
tímum með hlýnun jarðar og ýktari
veðurbreytingum en áður. „Við erum
viðbragðsaðilinn sem bregst við krefj-
andi aðstæðum, ekki sérfræðingurinn
semspáir umveðrið,“ segir hún. Þó að
Hrefna fari varlega í veðurspár segir
hún að haustið hafi verið milt, varla
hafi komið frostdagur og nóvember
verið með eindæmum hlýr. Því fari
Veitur inn í veturinnmeð ágæta stöðu
að þessu leyti.
Nýtingu auðlindarinnar stýrt
Um 40% af heita vatninu kemur af
lághitasvæðumáhöfuðborgarsvæðinu
og eruReykir ogReykjahlíð íMosfells-
bæ afkastamest. 60% vatnsins kemur
frá Nesjavallavirkjun og Hellisheiðar-
virkjun semeru samsettar raforku- og
varmavirkjanir.
Hrefna segir að Veitur hafi gripið til
ýmissa ráðstafana til að draga úr líkum
áað ekki verði hægt að anna eftirspurn
eftir heitu vatni. Nýtingu auðlindar-
innar sé stýrt með því að halda hærri
stöðu á lághitasvæðum. Þá verði til
forði sem hægt er að ganga að þegar
erfiðar aðstæður skapast vegna kulda.
Möguleikar séu á að stækka borholu-
dælur og fara í aðrar minni aðgerðir
til að tryggja að alltaf sé hægt að nýta
auðlindirnar.Undanfarna tvo vetur hafi
raforkuframleiðsla í virkjunumONver-
ið minnkuð aðeins í kuldaköstum til
þess að hækka hitastig heita vatnsins
sem dreift er á höfuðborgarsvæðinu.
Það hafi reynst vel og með því móti
sé hægt að auka afköst hitaveitunnar
um 5-10%.
Auðlindum forgangsraðað
Mikið er byggt á veitusvæðiVeitna á
höfuðborgarsvæðinu. „Það er krefjandi
áskorun að standa undir eftirspurnar-
aukningu í jafn langan tíma og raun
ber vitni. Það snýr ekki aðeins að öflun
heita vatnsins heldur einnig flutnings-
kerfinu til að dreifa því til notenda,“
segir Hrefna.
Til að undirbúa fyrirtækið undir
áskoranir næstu ára hafa auðlindirnar
verið kortlagðar og raðað eftir fýsileika.
Hrefna segir að framkvæmdir við öflun
viðbótarvatns og aukningu flutnings-
getu kosti milljarða á næstu árum.
Kostunum er raðað eftir ýmsum
mælikvörðun þar sem hagkvæmni og
sjálfbærni vega þyngst. Aukin nýting
lághita á höfuðborgarsvæðinu er efst
á blaði. Þar er átt við mögulega nýt-
ingu núverandi lághitasvæða, fyrst og
fremstReykjahlíð, en einnig rannsókn-
ir og vonandi framtíðarnýting á Kjal-
arnesi og í Geldinganesi. Rannsóknir
eru hafnar á báðum svæðum en ekki
liggur fyrir hverju þau skila fyrirVeitur.
Á sama tíma er unnið að bættri tækni
til að hámarka afköst núverandi inn-
viða. Þar ber hæst svokallaðar djúp-
dælur sem gefa möguleika á að nýta
meira vatn úr borholunumþegar á þarf
að halda.
Veitur kaupa heitt vatn úr virkjun-
um ON á Hellisheiði og Nesjavöllum.
Fyrirtækin eru komin langtmeðnæstu
aukningu á varma fráHellisheiði og fyr-
ir dyrumstendur hreinsun á flutnings-
leiðinni frá Nesjavöllum. Spurð hvort
ný virkjun áHengilssvæðinu geti leyst
framboðsvandann segirHrefna að slíkt
verkefni sé ekki á valdi Veitna semhafi
ekki leyfi til að selja raforku. Nýting á
nýjum svæðumáHengilssvæðinu hafi
verið skoðuð í fýsileikakönnuninni en
þó hafi helst verið horft til þeirra til
að halda núverandi virkjunum áfram í
fullumafköstum til lengri framtíðar.HS
Orka áformar virkjun á háhitasvæðinu
í Krýsuvík og eru Veitur í samtali við
fyrirtækið um kaup á heitu vatni, ef
virkjun raungerist. Hrefna bendir á að
virkjun þar taki langan tíma.
Flutningsæðar frá virkjunum eru
töluvert mikið nýttar, að sögn Hrefnu,
en hún segir jafnframt að alltaf sé hægt
að auka afköstin eitthvaðmeðdælingu.
Flutningsæðin fráReynisvatnsheiði um
Breiðholt og suður til Hafnarfjarðar,
svokölluð Suðuræð, er mikið lestuð.
Hrefna segir að unnið sé að styrkingu
hennar.Verið sé að stækkahana enþað
gerist í áföngum. Flutningur frá lág-
hitasvæðumer í betra horfi vegna þess
að álagið hefur verið flutt yfir á vatnið
frá háhitavirkjunum. „Við þurfum að
halda þessu aðgreindu. Nú erum við
hins vegar að vinna að rannsóknarver-
kefni umþað hvernig við getumbland-
að þessum tveimur tegundumaf vatni
saman. Með því móti gætum við nýtt
innviði okkar betur,“ segir Hrefna.
Sóumekki auðlindinni
Ámorgunfundi Samorku kom fram
að ekki væri nóg að virkja meira vatn,
hvetja þyrfti fólk til að spara vatnið.
„Við erum að reyna að höfða til þess
að við öll höfumábyrga nýtingu á þess-
umauðlindumokkar. Við lækkumekki
stofuhitannmeð því að opna gluggann
heldur nýta búnaðinn í upphitunarkerf-
inu til að stilla hitastigið. Við erumekki
að hvetja fólk til að kaupa sér arin og
teppi heldurhöfða til skynsemi fólksum
að sóa ekki auðlindinni. Það fari ekki í
heita pottinn þegar verstu kuldatopp-
arnir ganga yfir,“ segir Hrefna. Hún
bætir því við að allt sem við gerum
speglist í gjaldskránni. Fjárfestingar
sem fara þarf í komi þar fram.Því betur
sem við förum með auðlindina þeim
mun betri sé hún fyrir okkur.
lForstöðumaður hitaveitu Veitna segir krefjandi verkefni að anna vaxandi eftirspurn eftir heitu vatni
lGripið hefur verið til ýmissa ráðstafana til að lágmarka hættu á að skammta þurfi heitt vatn í vetur
Horft tilmeiri nýtingar lághitans
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Ljósmynd/Veitur/Atli Már Hafsteinsson
GrafarholtHitaveitugeymarnir hafa það hlutverk að halda jöfnum þrýstingi í íbúðahverfum höfuðborgarsvæðis.
Hrefna
Hallgrímsdóttir