Morgunblaðið - Sunnudagur - 16.10.2022, Side 20

20
MINNING
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 16.10.2022
NÝTT ÚTLIT – SÖMU HREINU GÆÐIN
AFP/Robyn Beck
Angela Lansbury var
sögð hlý en hlédræg.
Las morðingja eins og opna bók
Breska leikkonan Angela Lansbury lést í vikunni
en hún hefði orðið 97 ára í dag, sunnudag.
Hér um slóðir er hún þekktust fyrir að leysa
morðgátur í sjónvarpi en ferillinn sem spannaði
átta áratugi var merkilegur og fjölhæfni
Lansbury annáluð. Í einkalífinu þurfti hún
m.a. að kljást við Charles nokkurn Manson.
Orri Páll Ormarsson orri@mbl.is
Glæpasagnahöfundurinn
Jessica Fletcher er með
elskulegri karakterum í
sjónvarpssögunni; hlý og úrræðagóð
ömmutýpa sem öllum þykir gott að
hafa í kringum sig. Það er bara eitt
vandamál – hún er ekki fyrr mætt á
svæðið en einhver er myrtur. Óhætt
er að tala um faraldur í því sam-
bandi. Ótrúlegt að enginn hafi bann-
að henni að ferðast. Og alltaf verður
Jessican okkar jafnundrandi. „Hvað
ertu að segja, morð?“ Eftirleikurinn
er hins vegar alltaf á einn veg;
Jessica leggur höfuðið í bleyti og
leysir morðgátuna endurgjaldslaust
af fumleysi og festu áður en lögregla
hefur svo mikið sem myndað sér
skoðun á verknaðinum.
Morðgáta eða Murder She Wrote
naut feikilegra vinsælda hér heima
sem annars staðar og gekk í tólf ár í
sjónvarpi, frá 1984 til 1996. Þættirnir
urðu alls 265 og fjórar kvikmyndir
að auki. Aðalleikkonan, Angela Lans-
bury, gekk í endurnýjun lífdaga og
núna þegar hún er fallin frá, 96 ára
að aldri, minnast hennar flestir fyrir
þetta hlutverk. Hún gerði þó sitthvað
fleira á ferli sem spannaði heila átta
áratugi. „Það er ljúft að njóta hylli
víða um lönd,“ sagði hún einu sinni
um vinsældir Morðgátu. „En samt
var þetta svolítið eins og Litla gula
hænan fyrir leikkonu sem gegnum
tíðina hefur verið treyst fyrir svo
mörgum stórbrotnum hlutverkum.“
Flutti ung til Bandaríkjanna
Angela Lansbury fæddist í
Lundúnum 16. október 1925 og hefði
því orðið 97 ára í dag. Krabba-
mein hrifsaði föður hennar frá
fjölskyldunni þegar hún var aðeins
tíu ára og í stríðinu flutti móðir
Lansbury, norðurírska leikkonan
Moyna Macgill, ásamt börnum
sínum þremur til Bandaríkjanna.
Fyrst til New York en síðan til Los
Angeles, þar sem Macgill langaði að
halda áfram að freista gæfunnar í
leiklistinni.
Það varð hins vegar dóttir hennar
sem varð kvikmyndastjarna. Lans-
bury skrifaði undir sjö ára samning
við MGM-kvikmyndaverið árið 1944
og þreytti frumraun sína á hvíta
tjaldinu sama ár í Gaslight, þar sem
engin önnur en Ingrid Bergman var
í aðalhlutverki. Lansbury rúllaði
upp hlutverki breskrar þernu og
var tilnefnd til Óskarsverðlauna í
fyrstu atlögu sem besta leikkona í
aukahlutverki.
Önnur tilnefning kom strax ári
síðar fyrir frammistöðuna í auka-
hlutverki í The Picture of Dorian
Gray. Þriðju og síðustu Óskarstil-
nefninguna hlaut hún 1962 fyrir The
Manchurian Candidate. Hún hreppti
aldrei hnossið en árið 2013 hlaut
Lansbury sérstakan Óskar fyrir
framlag sitt til kvikmyndasögunnar.
Af því tilefni sagði leikarinn Geoffrey
Rush að hún væri „fjölhæfnin holdi
klædd“ og vísaði í ólík verkefni á
borð við „film noir“-myndina Please
Murder Me frá 1956 og söngleikinn
The Court Jester frá 1955.
Lék mömmu Elvis
1961 lék Lansbury móður Elvis
Presley í Blue Hawaii en tíu ára
aldursmunur var á þeim. „Mér þótti
vitaskuld mikið til þess koma að
vera í hans návist,“ rifjaði hún upp
síðar. „Hann var sérstaklega geðug-
ur ungur maður á þessum árum.“
Margir muna líka eftir Lansbury
úr Disney-myndum. Frammistaða
hennar í söngævintýrinu Bedknobs
and Broomsticks 1971 var rómuð og
skilgreindi feril hennar ekkert síður
en Morðgáta. Tveimur áratugum
seinna heyrðist auðþekkjanleg rödd
hennar í teiknimyndinni vinsælu
Fríða og dýrið og á tíræðisaldri
hafði Lansbury enn þá burði til að
stela senunni, eins og þegar hún
skaut upp kollinum til að syngja
lokalagið í Mary Poppins Returns
2018. Einnig má nefna barnamyndir
eins og Anastasia 1997 og Nanny
McPhee 2005, þar sem hún tók af
sinni alkunnu hlýju utan um nýjar
kynslóðir.
Ferlinum er raunar ekki form-
lega lokið en Lansbury á eftir að
birtast okkur einu sinni enn í næsta
mánuði, í kvikmyndinni Glass Onion
sem er framhald hinnar vinsælu
Knives Out. Vel fer á því enda morð-
gáta þar uppi á borðum. Og hver
ætlar að veðja gegn því að Lansbury
komi til með að eiga lokaorðið, að
hætti Jessicu Fletcher?
Supu sínar saltöldur
Ævisöguritari Lansbury, Martin
Gottfried, lýsir hennir sem hlé-
drægri en næmri konu og erfitt sé
að hugsa sér hlýrri og betri vin. Þá
hafi henni verið annt um að halda
einkalífi sínu frá fjölmiðlum og haft
ímugust á hverskyns skjalli.
Lansbury gekk að eiga leikarann
Richard Cromwell árið 1945 en
hjónabandið leystist upp ári síðar
þegar hann kom út úr skápnum. En
vináttan hélt uns Cromwell féll frá
árið 1960. Hún giftist öðrum leikara,
Peter Shaw, 1949 og entist hjóna-
band þeirra í 54 ár, eða þar til hann
lést árið 2003.
Heimili þeirra var í Malibu, þar
sem börnin tvö, Anthony og Deirdre,
uxu úr grasi. Þau fæddust 1952 og
1953. Fyrir átti Shaw soninn David.
Lansbury vildi taka börnin fram
yfir ferilinn en viðurkenndi seinna
að það hefði ekki alltaf gengið upp.
Á köflum var hún langdvölum að
heiman vegna vinnu.
Bæði Anthony og Deirdre supu
sínar saltöldur á unglingsárum enda
róttæknin í algleymingi í Kaliforníu
og víðar. Hún nuddaði sér um tíma
utan í Manson-fjölskylduna og hann
ánetjaðist heróíni. Þeirri rimmu
lauk með því að hann féll í dá eftir
ofskammt en braggaðist fljótt og
sneri blaðinu við fyrir tvítugt. Ant-
hony varð síðar kvikmyndaleikstjóri
og leikstýrði til að mynda 68 þáttum
af Morðgátu. Lansbury viðurkenndi
seinna í viðtali að Deirdre hefði verið
heilluð af Charles Manson enda hefði
maðurinn búið yfir miklum persónu-
töfrum. Um það yrði ekki deilt. Þau
hjónin skynjuðu hættuna og fluttu
um tíma með börn sín til Írlands til
að halda Deirdre frá Manson. Það
virkaði og hún hefur lifað góðu lífi
fjarri illsku og heift þessa heims. Hún
er gift ítölskum matreiðslumanni og
saman reka þau veitingastað í Los
Angeles. Barnabörn Lansbury eru
þrjú og barnabarnabörnin fimm.
Lansbury hóf ferilinn
snemma. Þessi mynd
er frá 1955. ,Ferlinum er raunar
ekki formlega lokið en
Lansbury á eftir að birt-
ast okkur einu sinni enn
í næsta mánuði, í kvik-
myndinni Glass Onion
sem er framhald hinnar
vinsælu Knives Out.