Helgarpósturinn - 24.04.1981, Blaðsíða 4

Helgarpósturinn - 24.04.1981, Blaðsíða 4
Föstudagur 24. apríl 1981 —helgarpásturínrL. mm NAFN: Bernharður Guðmundsson STAÐA: Prestur og fréttafulltrúi þjóðkirkjunnar FÆDDUR: 28. janúar 1937 HEIMILI: Hlíðarvegur 6, Kópavogi HEIMILISHAGIR: Eiginkona Rannveig Sigurbjörnsdóttir og eiga þau þrjú börn BIFREIÐ: Peugeot árg. '76 ÁHUGAMÁL: Mannlíf og lífsins gæði Prestar berjast við sína mannlegu breyskleika Hver er staöa kirkjunnar f dag i /siciisku þjóðlífi? „Það hafa aö vfsu engar rannsóknir fariö fram i þessu sambandi og ég byggi þvi skoðan- ir minar einungis á tilfinningu. Kirkjan virðist eiga djúpar rætur með islensku þjóöinni. Þaö sér maður t.d. á þvi að fólk leitar óhikað til kirkjunnar þegar á bjátar og almenn kirkjusókn fer vaxandi. Flestöll börn hérlendis eru einnig skirö og fermd, þorri hjónavigslna er framkvæmdur af prestum. Þá er mjög fátitt hér að fólk fái ekki kirkjulega greftrun. Kirkjan kemur þvi itrekað inn i lif hvers manns og hún byggir á venjum sem standa ef til vill traustari fótum hér á landi, en á sumum Noröurlöndunum. Þetta má ef til vill skýra af nábýli okkar Islendinga við sjóinn og um leið viö dauðann. Við eigum ef til vill sannverðugri mynd af lifinu og gildum þess, en almenningur i dæmigerðu stórborgarsam- félagi. Það eru nú um tuttugu ár siðan ég vigöist sem prestur og á þessum tima virðast hafa orðið umtalsverðar breytingar á af- stöðu fólks til kirkjunnar. Hér á árum áður fannst mér afskipta- leysið gagnvart kirkjunni meira. Ég held almennt aðlandsmenn hafi allmiklar væntingar gagn- vart kirkjunni, eins og raunar hefur komið fram á siðustu vikum og mánuðum i aukinni umræðu um trúmál og kirkjuna. Hinsvegar er kirkjan i spenni- treyju rikisvaldsins, sem oft heft- ir starf hennar og stöðu." Er það ekki talandi dæmi um stöðu kirkjunnar, að fóJk er farið að lita á hana sem hefð og störf hennar föst og venjubundin. Hún er c-ins og stofnun sem allir ganga að, en enginn hugsar um dags daglega? „Þaö er auðvitað hætta fyrir allar stofnanir að verða stein- gerðar I forminu. En andi Guðs brýtur af sér slík form og end- urnýjast, þótt menn greini það ekki alltaf. Kirkjusagan sýnir okkur þetta hins vegar. Aftur á móti má ekki gleyma þvi að hin kristna kirkja er tæplega 2000 ára gömul stofnun meö miklar og traustar hefðir og hún hlýtur að vera fhaldsöm á það góða. Hún hleypur ekki sjálfkrafa eftir öllum tiskuhreyfingum sem skjóta upp kollinum, enda er tiskan sibreytileg og fer raunar i hringi." Þú segir fólk leita til kirkjunnar i neyð, þegar eitthvað bjátar á. Er þá kirkjan einhvers konar neyðarvörn fóiks, þegar allt annað þrýtur? „Ég þekki auövitað ekki lungu og nýru fólksins. En Guö á ekki að vera fólki eins og einskonar tryggingarfélag. Þaö er alveg rétt. Hins vegar sagði ég ekki að fólk leitaði aðeins til kirkjunnar þegar á það hallaðist i llfs- baráttunni. 1 samtölum við fólk hef ég orðið þess var að langtum fleira en almennt er talið iðkar Umræða um trii og kristna kirkju hefur verið talsverð á siöustu mánuðum. Menneru langtfrá þvl að vera á eitt sáttir um stöðu kirkjunnar hér á landi og það er skoðun ýmissa að hún lial'i dagað uppi i hinni hröðu þróun nútimans. Aðrir segja hins vegar a'o kirkjan eigi ekki að elta þróunina, þvi lnin byggi á klöppsem aldreihaggast — boðskap Krists. Þvi skulikirkjan ekki ótlast breytta tima.Fólk þurfi alltat á kirkju og trú að halda og þá sé ekki spurt um tíðarandann, stjórnmálaviðhorf eða annað það, sem hæst ber I þjóðfélaginu. Nokkrir hafa orðið til þess aðbenda á, að i dag nái kirkjan aöcins til litils hluta þjóðarinnar. Boðskap- urinn sé hjóm eitt i eyrutn nútimamannsins. Þess vegna þurfi að ieita nýrra og ferskra leiða I trúboði kirkjunnar. Það cr sér Bernharður Guðmundsson, fréttafuiltrúi Þjóðkirkjunnar. sem er I Yfirheyrslu um þessi mál. bænalíf og tekur trú slna alvar- lega. Það hefur bara ekki hátt um það. Það er talsvert feimnismál fyrir fólk að tala um trú sina. Hefur kirkjan náð að fylgjast með breyttum liinum I þjóðfélaginu? Er ekki staðreynd- in sú, að hún hefur setið eftir, en þjóðfélagsgerðin gjörbreyst með hraðfleygri þróun á flestum sviðum? „Það er alveg rétt að þjóðfélagsbreytingar hafa verið geysilega miklar á undanförnum áratugum. Island hefur breyst Ur sveitaþjóðfélagi yfir I borgar- samfélag. Það hefur engin stofn- un náð aö fylgjast algjörlega með þessari þrðun, enda verið nánast ókleyft að greir.a stöðuna og meta hana þegar breytingarnar hafa verð eins örar og raun ber vitni. Það er hins vegar geysi- mikið atriði fyrir stofnun eins og kirkjuna að skynja taktinn i tilverunni og finna leiðir til að ná til fólks á hverjum tima. Það er sitthvað að gerast I þjónustu og boðunarmáta kirkjunnar nú, sem nær til fólks og ýmsar tilraunir eru gerðar til aö finna bestu aðferðirnar. Er ekki íullljóst að kirkjan hefur raunverulega gefist upp á hinu raunverulega trúboöi og lætur lönd og leið allan þorra folks, en byggir starf sitt upp á fá- um hvitþvegnum sálum? Er þetta ekki hálfgert innanhiissimakerfi sem er í gangi innan kirkjunnar? „Þetta er röng alhæfing að minu mati. Eins og ég nefndi i upphafi, þá innir kirkjan af hendi ýmsa þjónustu fyrir allan al- menning, s.s. skirnir, fermingar, hjónavigslur o.s.frv. Þá gegna prestar stóru hlutverki sem sálu- sorgarar og sem menn sátta og samninga í deilum milli hjóna svo fátt eitt sé nefnt. Prestar og kirkjan sem heild kemur nefni- lega víðar við, en margan grunar". En er það ekki langt I frá, að fólk sæki þessa þjónustu sem þú nefnir til kirkjunnar vegna triíarinnar og stuðnings við kirkj- una, heldur einfaldlega vegna þess að þetta er eina stofnunin sem innir þessi verk af hendi og reglur samfélagsins mæla svo fyrir að æskilegt sé að skira, ferma o.s.frv.? „Það er ekki sjálfvirkt kerfi sem kallar fólk til kirkju. Það stærir sig enginn af þvl að hafa fariðtilkirkju. Þvertá móti hefur mér virst, að fólk leiti oft á tiðum eftir átyllu til að geta farið til kirkju. Og það er min trú, að þær breytingar sem ganga i þá átt, að safnaðarfólkið verði virkari i messunni t.d. með almennum söng og altarisgöngu leiði til enn frekari kirkjusóknar". En er það eliki staðreynd sem þið kirkjunnai menn verðið að kannast við, að það er aðeins fá- mennur minnihlutahópur sem er virkur i safnaðarstarfi og al- mennu kirkjulegu starfi? „Hann er ekki nógu stór, hann er aldrei nógu stór. Hinsvegar er það misskilningur að kirkjusókn sé eins lítilog oft er af látið. Viða út um land kemur kannske þriðj- ungur sóknarinnar til messu og á hátíðum allur þorrinn. Hinsvegar er félagsleg deyfð á höfuðborgar- svæðinu og það kemur lika niðri á kirkjunni. En hvað heldurðu að margir kæmu á fundi i öðrum félögum sem kæmu saman hvern sunnudagsmorgun . Þúsundir manna starfa i kirkjukórum þiísundir i kvenfélögum, æsku- lýðsfélögum o.s.frv. Það þarf að kynna betur safnaðarstarfið sem fer fram og bjóða fólki rækilega til þátttöku. Hérhegg ég náthír- lega að sjálfum mér þvi að mitt starf er auðvitað að ef la kynningu á starfi kirkjunnar". Tala kirkjunnarmcnn tungu- mál sem fólk skilur? Er prestum ekki of tamt að tala I langsóttum likindum og á rósamáli sem fólk skilur ckki með góðu móti? „Prestar eru auðvitað mis- jafnirræðumenn og það er ekki á allra færi að semja og flytja vandaða ræðu. Þetta er einmitt mál sem brennur talsvert á mér sem fjölmiðlamanni, að tryggja það að fólk skilji boðskap presta, þvi hvaða gagn er i glæsilegri ræðu prests sem aðeins fáeinir skilja. Hins vegar verður að var- ast það að einf alda hlutina um of. Það er of rikt i þjóöfélagi nUtim- ans að einfalda hlutina nánast ofan í ekki neitt. Kirkjan fjallar oft um vandamál og trúarlega þætti sem ekki alltaf er auðvelt að tjá á hversdagslegan hátt. Ég get á hinn böginn tekið undir það, að ýmis hugtök sem prestar verða að nota vegna þess að þau eru lykilorð i kristinni kenningu, svo sem f riðþæging eða endur- lausn, eru ekki ljós öllum al- menningi og á meðan svo er, þá verða boðskiptin auðvitað stirð- ari. Kirkjan á þarna við sama vandamál að striða eins og margar stofnanir aðrar, t.d. i tækni eða stjornmálum, að tungu- takið getur á stundum oröið dá- lltið sérhæft og erf itt er að komast hjá þvi'". Er ekki sannleikurinn sá að ýmsir klerkar vilja forðast vandamál hins daglega lifs með skrúðmælgiog öflugur hópur inn- an kirkjunnar vill ekki að kirkjan líti um of til liðandi stundar og þeirra dægurmála sem skjóta upp kollinum I þjóðfélaginu? Þessu er dálitið erfittað svara á einhlítan hátt. Sumir prestar og sa finaðarmenn telja að kirkjan eigi ekki að blanda sér um of i veraldlegardeilur dagsins. Flest- ir telja þó eðlilegt að boðskapur- inn sé settur i samhengi við að- stæður lífsins, eins og þær eru hverju sinni. Þetta gerði Kristur. Kirkjan má auðvitað ekki lokast inni í eigin heimi og hiin verður að taka dæmi af daglegum viðburðum i sinum boðskap. Það er aftur matsatriði hve langt á að ganga i' þessum efnum og varast verður pólitlskar eyrnamerk- ingar i þessu sambandi. Ég hlakka til aðtaka þátt I þjóðmála- umræðu innan safnaðanna á breiðum grunni. Ég er hins vegar ekki fylgjandi þvi að kristilegir stjórnmálaflokkar eigi rétt á sér." Nú sagði Kristur að „þeir siðustu yrðu f yrstir og þeir fyrstu siðastir". Þá spyrja menn, hvers vegna láta prestar ekki kosninga- baráttu lönd og leið i prestskosn- ingunum og leyfa henni að hafa sinn eðlilega gang án áróðurs og baráttu fyrir kosn- ineu? „Prestskosningar eru af hinu illa og þar tapa allir. Þetta er böl sem prestastéttin ein stétta þarf að biia við. Sifelldar óskir kirkj- unnar um breytingar á þessu hafa verið hunsaðar af Alþingi. Ég held einnig að það séu ekki prest- arnir sjálfir sem leggi þetta ofur- kapp á prestskosningarnar eins og þú gefur I skyn, heldur séu það áhugasamir stuðningsmenn". En gætu prestar ekki leyst þetta mál sjálfir, einfaldlega með þvl að banna allan kosninga- áróður I þessu sambandi? „Prestar hafa talsvert rætt það sin I milli og sá möguleiki er jú fyrir hendi, en eðlilegast væri samt að þessar kosningar yrðu hreinlega aflagðar. Þær eru böl.". Er ekki nákvæmlega sami hluturinn að gerast viðvikjandi biskupskosningunum I sumar? Þar eru prestar farnir af stað i baráttu um það háa embætti. „Ég held að umræðurnar um biskupskosningarnar sem nú fara fram séu dæmigert fjölmiölamál, t.d. þegar sjónvarpið kallaði til þrjá presta og stilJtiþeim upp sem kandidötum. Staðreyndin er nefn- ilega su að allir prestar og guð- fræðingar eru i kjöri til biskups." Þcssir þrlr mættu nú samt I sjónvarpssal titlaðir sem likleg- ustu biskupskandldatarnir? „Já, þeir gerðu það." Hefur mikill áróður verið I gangi hjá prestum varðandi biskupskosningarnar? „Það hefur enginn talaö við mig og beðið um stuðning." Hefur verið leitað eftir stuðn- ingi við ákveðna frambjóðendur hjá öörum prestum? „Ég get ekki fullyrt um það." Hvernig menn eru prestar þessa lands? Vilja þeir láta lita á sig sem hreinlifa, vammlausa og syndlausa þjóna Guðs, eða eru þeir syndum spilltir og breyskir eins og t.d. blaðamenn? „Við prestar erum jafn syndum spilltir frammi fyrir Guði og t.d. blaöamenn, fyrst þU nefnir þá. Hins vegar gera kristnir menn sér grein fyrir breyskleikum sin- um og beiöast fyrirgefningar Guðs á þeim. Prestar verða að berjast eins og aðrir við sina mannlegu breyskleika með Guðs hjálp. Þeir eru kallaðir til heilagrar þjónustu og verða að ljá þar Hkama sinn og sál og þvi getur oft fylgt mikil innri barátta. Við prestar finnum slfellt fyrir þvl hve ónýtir þjónar Guðs við erum." Nú er kirkjan almennt talin ihaldssöm i eðli sinu, sbr. kristi- legu flokkarnir á Norðurlöndum, en samt byggir hún á byltingar- kenndum boðskap Krists. Hvernig fer þetta heim og saman? „Það er verkefni kirkjunnar að ráðast að meinsemdum þjóðfélagsins að dæmi Krists og ég skal viðurkenna að ég sakna stundum hins byltingarkennda anda I boðskap kirkjunnar hérlendis. Hvað heldur þú að margir islendingar hafi hugsað til Krists á krossinum á föstudaginn langa? „Hugsaðir þU til hans?" Já, lauslega. „Ég lfka. Þá höfum við báðir gert það og það er 100% i þessu herbergi hér." Nú heyrði ég hinsvegar aldrei fólk ræða um trúarlegu hlið pásk- anna um páskahelgina. Litur fók fyrst og fremst á páskana sem góða frl — og hvildardaga? „örugglega hefur fólk mest tal- aöum friiö sem fylgir páskunum, en ég veit að fólk hefur lika innra með sér hugsað um páskana út frá trúarlegu sjónarmiði. ÞU ræðir ekki um Krist á krossinum við morgunveröarborðið. ÞU ræðir það mál kannski frekar viö sjálfan þig I einrUmi, eða við vin þinn sem þU treystir." eftír Guðmund Árna Stefánsson

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.