Helgarpósturinn - 24.04.1981, Blaðsíða 18

Helgarpósturinn - 24.04.1981, Blaðsíða 18
18 Föstudagur 24. apríl 1981 Fyrsta blómaskeiðið í ísl. djasslífi 1947-53: ... og Charlie Parker reyndi að stauta sig fram úr íslenska hQlgarpásturinn- Jazzblaðinu Jazzband Reykjavikur Ariö 1923 var stofnuð i Reykja- vik hljómsveit, sem hét Jazzband Hoykjavikur. Það er, að því er best verourséo, i fyrsta sinn sem djassinn tengist islensku tón- listarlifi. I>rátt fyrir nafngiftina var ekki um djassband ao ræða, hljómsveitin lék almenna dans- tónlist A þessum árum var saxó- fóninn að ryðja sér til rúms á ís- landi ng var þess sérstaklega getið i augýsingum ef um saxó- fónleikara var að ræða í hljóm- sveitum. Kinn af aðalhvata- möiiiium .laz/.bandsins Hfir enn- þá, nianistinn Aage Lorange. Fjórði áratugurinn Tilkoma Hótel Borgar 1930 markaði djúp spor i skemmtana- lif Reykjavikur. Frá upphafi voru þangað ráðnar erlendar hljóm- sveitir, en eftir aö FÍH var stofn- að 1932, var að jainaöi helmingur hljóðfæraleikaranna islenskur. A fjórða áratugnum var aö sjálf- sögðu leikin þar almenn danstón- list, en þó var töluvert um djass, meira en á öðrum dansstöðum. A þessum tima var swingtón- listin allsráðandi i Bandarikjun- um og hafði mikil áhrif i Evrópu. Til lslands barust áhrifin á ýms- an hátt, hljómsveitir fengu Ut- setningar frá Danmörku og Eng- landi;djassplötur fóru að koma til Islands á fjórða áratugnum og djass byrjaði að heyrast i Ut- varpinu - þar léku djassistar eins og þeir Fats Waller. Teddy Wilson og Benny Goodman. 1 lok fjórða áratugsins var stofnuð danshljómsveit RikisUt- varpsins og var Bjarni Böðvars- son stjóvnandi. Þessi hljómsveit lék djass aö nokkrium hlula og þa i anda Glenn Miliors og biggband- manna af hans tagi. Otvarps- hljómsveitin hlaut þann heiðurað fá birla mynd af ser mynd ienska tónlistarblaðinu Melody Maker á s a m I m y n d t e x t a n u m : ..warming up the cool place". Áhrif eriendra herja Vera breskra og siöar banda- riskra herja hér á striösárunum hafði töluveröar afleiöingar l'yrir islenskt djasslii. Breski herinn lékk til umráða 1 klukkutima á 'dag i islenska rikisútvarpinu, sem þá sendi ekki Ut alian daginn. 1 þessari bresku dagskrá var íastur djassþáttur. I kvikmynda- húsunum t.d. Gamla Biói og Tripólibiói voru oft sýndar stuttar aukamyndir rneð tónlistarmönn- um. Með bandarisku hermönnunum komu liingað s.k V-disc plötur, sem bandariski herinn gaf út. Hermennirnir máttu ekki gefa þessar plötur, en engu að siður lenti mikið af V-disc plötum i plötusöfnum islenskra djass- áhugamanna. Meðal bandarisku hermann- anna störfuðu biggbönd og kom ust Islendingar i kynni við þá hljóðfæraleikara, þó ekki hafi verið um greiðan samgang að ræða. Dvöl breska hersins, og siðar þess bandariska,hafði á margan hátt áhrif til eflingar djasslifi. 011 tengsl við Bandarikin, móöurland djassins, jukust. Bandariskar kvikmyndir, plötur og siöan auknar samgöngur vestur á bóg- inn. Djassblöð Fyrsta blaðið sem flokka má undir þann titil er Jazzblað sem út kom á árinu 1947. Otgefandi var Hljóðiæraverslunin Drangey og ritstjóri Tage Ammendrup. Sem dæmi um ei'ni 1. tölublaðs má nefna grein um Woody Her- man og hljómsveit hans, viðtal við Carl Billich, grein um bestu hljómsveitir Ameriku 1946 og stuttan fréttaannál. Tage Ammendrup fékk erlenda djass- áhugamenn til að rita i Jazz og Svavar Gests skrifaði frá Banda- rikjunum, þar sem hann var við námi' Julliard tónlistarskólanum. Otgáfu Jazz lauk á árinu 1947 og komu út 7 tölublöð. i febrúar 1948 kom út fyrsta tölublaðið af Jazzblaðinu og voru Hallur Simonarson og Svavar Gests útgefendur þess, Jazzblað- ið kom út 1 sinni i mánuði og var yfirleitt 20-24 siður. Meðal efnis þess má nefna kynningu á is- lenskum hljóðíæraleikurum, greinar um islenskt djasslif, þýddar greinar um djass, niöur- stöður vinsældakosninga banda- risku ' tónlistarblaöanna Down-Beat og Metronome, vin- sældakosningar um islenska hljóðfæraleikara og myndir af is- lenskum og erlendum hljómsveit- um. Væmin sykurleðja! i Jazzblaðinu voru birtir textar vinsælla dægurlaga og var það el'ni umdeilt. i lesendabréíi frá árinu 1951 kemur íram óanægja eins lesandans: ,,Einn er þó sá liður, sem undirritaöur o.fl. vildu losna við Ur blaöinu, en þaö er dægurlagavisnakveöskaparhryll- ingur (37 stafir). Eiginlega i'æ ég ekki skilið, hvaða erindi þessi leirburður á i blaö sem nel'nist Jazzblaöiö. En hvaö um það, þetta leirhnoö er svo hryililegt aö engu tali tekur, bæöi hvaö ei'ni visnanna snertir og meðferð höf- unda á öllum bragarreglum og háttum. betta leirhnoð er svo hryllilegt, að það er einna likast væmnustu sykurleöjumyndum „made in Hollywood", og er ég ekki i nokkrum vafa um, að það er stór hnekkir fyrir blaðið, hjá öllum jazzunnendum". 1 svari ritstjóra segir að sakir þess hve erfiðlega gangi að inn- heimta árgjaldið, verði að ná ein- hverju inn með lausasólu og þeir sem kaupi blaðið þannig séu i fæstum tilvikum jazzáhugamenn, heldur fólk sem kaupi blaðið sér skemmtilesturs. 1 ársbyrjun 1951 tók JazzklUbb- ur islands við Utgáfu blaðsins, en Svavar Gests sá áfram um rit- stjórn og afgreiðslu. Charlie Parker og Jazz- blaðið Jazzblaöið i'lutti tiðindi af djasslifi erlendis og voru i þeirri fréttaöflun fengnir til fulltingis erlendir fréttaritarar. Meðal þeirra var sænskur pianóleikari, Benny Aaslund og var hann skrif- glaður fréttaritari. Snemma á ár- inu 1951 birtist viðtal eí'tir Benny Aaslund við einn helst iorvigis- mann be-bopsins og mestan saxó- fónleikara allra tima, Charlie Parker. Með þvi var mynd ai' Aaslund ásamt Parker, þar sem sá siðarnefndi er að stauta sig fram Ur málgagni islenskra djassunnenda og segir i mynd- texta að hann eigi ekki gott með að átta sig á islenskunni'. Jazzblaðið hættir A árinu 1952 iór að halla undan í'æti fyrir Jazzblaöinu. Voru mikl- ir rekstraröröugleikar og varð ritstjórinn að hlaupa undir bagga þegar verst lél. Utgáiu Jazz- klUbbs íslands lauk meö siðasta tölublaði 1952. Ariö eitir gerist Svavar Gests Utgefandi þess aö nýju og gaf Ut eitt tölublaö. Upplag Jazzblaðsins mun hæst haí'a verið um 1200 eintök og má telja það hátt meö tilliti til þess hversu afmarkað efni þess var. Það bar einnig vitni miklum dugnaði og almennum djass- áhuga að halda þvi úti stööugt i 5 ár. Siðan 1953 hei'ur komið Ut 1 djassblað — það var Jazzmál 1. tbl. l.árg.,sem Vernharöur Linn- et gaf Ut 1967. Djassklúbbar Fyrsti djassklUbburinn var stofnaður 1947, samtimis þvi sem timaritið Jazz hóf göngu sina. t>að var Tage Ammendrup, sem þá rak hljóðfæraverslunina Drangey, er stóð á bak viö hvort tveggja. Ekki fara sögur aí i'é- lagsstarfsemi i klUbbi þessum, eftir Tómas Einarsson - Fyrri hluti (^harlie Parker í Svifydd «H «,,,,»».„1, 1 JUMMT '«*»..,„, ,„~\ " <*" """»•-« ;,.,., .» »., 1»%«« ,a»«,»«i«t.,.<».,.»,.«Wi. '' ;vl'';:';r .:AW,MnitoBMtM<W ,.;:„ .«,».. m **« -»«l»».,^»M„ll>u„,^r., :.„.?,'¦"N«r-.rfc..,,riwin*»,>«• „„, „^, t, „„a, M j„ ,,¦>:. *., ,..., ,,rM.fc^g, «,, ABi, i,. »1«,^ ^ m ^ iturvn - .,;:..,.;J,"..«rJ«*tt,fM ft,wrr*to.^^««fM,rftml, .....r k.*™ v.< krw, rrrjw, w »tr«. h.^ *, m* .e «*r ^fti w»« ,,,- :.:., *.„: ír* ,«0,«:^« ' nt fcTnrt. , SWw.r »«r*t, r.e nfc .,,1, )..Ml » Forsiða Jazzblaðsins með Svavari Gests. Jazzblaðið haföi viba útsendara og hér eru það Benny Aaslund, fréttaritari blaösins i Sviþjóð og Carl- Erik Lindgren, ritstjóri sænsks jassblaðs sem sýna Charlie Parker eintak af islenska Jazzblaðinu og virðist hann ekki eiga gott með að átta sig á islenskunni", eins og segir i myndatexta blaðsins. enda einkaíyrirtæki aö þvi er best verður séð. Hinsvegar var undir- bUningur að hljómleikum með er- lendum hljóðiæraleikurum kom- inn nokkuð á veg, þótt ekki yrði af. Veikindi hindruðu hljómsveit Joe Daniels i að koma til landsins og koma Rex Stewart og hljóm- sveitar hans var hindruð af Bjarna Benediktssyni, þáverandi dómsmálaráðherra, eins og nán- ar verður greint i'rá siðar. Þegar Jazz hætti að koma Ut i árslok 1947, lauk um leið lifdögum klUbbsins. 1 desember 1949 var stofnaður JazzklUbbur islands og stóðu að þvi bæði hljóðiæraleikarar og áhugamenn um djass. Meðal þeirra sem að stofnunni stóðu voru Svavar Gests, Jón MUli Arnason, Ölaiur Gaukur Þor- hallsson, Gunnar Ormslev og Björn R. Einarsson. Félagar klUbbsins urðu ílestir i kringum eitt hundrað. J. 1. stóð fyrir ýmis konar starfsemi á árunum kring- um 1950. Fræðsluíundir um sögu djassins voru haldnir og efnt til djammsessjóna. Utan Reykja- vikur voru starfandi klUbbar á ísafirði, i Hafnarfirði og i Vest- mannaeyjum átti sveiflan góöu gengi að fagna. Diammsessjónir Ein fyrsta djammsessjónin var haldin i BreiðfiröingabUö i októ- ber 1947. Um hana segir i Jazz: „Aðsóknin var feikimikil, hvert sæti skipað og mátti sjá ilesta yngri hljómlistarmenn bæjarins samankomna ... Ólaíur Gaukur Þórhallsson 17. ára aö aldri.það er nærri ótrUlegt, ekki vegna þess að hann sé ellilegur heldur vegna tækni hans og góðs smekks." Af öðrum sem hrifningu vöktu á þessari djammsessjón má nefna þá Gunnar Ormslev og Steinþór Steingrimsson. Djammsessjónir voru i kring- um 1950 aðallega haldnar i Breiö- firðingabUð og samkomusal Mjólkurstöðvarinnar. Þegar jazzblaðið hóf göngu sina 1948, rann aðgangseyrir til styrktar Ut- gáfu þess. Samkomur þessar voru yfirleitt vel sóttar og flestum djassunnendum til mikillar ánægju. Þó heyrðust raddir sem mótmæltu einhæini i lagavali: „Þeir sem komiö hafa á jam-sessionir i vetur, hafa senni- lega tekið eitir þvi aö þaö eru sömu lögin sem eru leikin session eiiir session. Hljómsveit eftir íiljómsveit þrælast á þessum sömu lögum si og æ. Þið þekkiö þau Lady be good, C jam blues, Sunny side, Thing calles love og eitt eða tvo i viðbót ai sama tag- inu. Eru islenskir jazzleikarar þráttfyrir allt ekki betri en þetta, að þeir geti ekki jammað nema sex lög? (Lesendabréf i Jazzblað- inu 1950). Djasshljómleikar Töluvert var um djasshljóm- leika og voru flestir haldnir i Gamla biói. Þá hélt Jazzblaðið árlega tónleika og léku þar þær hljómsveitir og þeir hljóðfæra- leikarar sem flest atkvæði höföu hlotið i vinsældakosningum blaðsins. Um hljómleika Jazz- blaösins 1950 skrifaði sveifu- meistari RlkisUtvarpsins eftir- farandi: „Hann (Jan Moravek) semur liðlegt bop moderato eins og kutinugt er, og þegar bandið leikur einraddað, hljómar það ekki óskemmtilega, en þvi skrýtn- ari eru sólóar Moraveks & klarinettið, undarlegt sambland af Ted Lewis, hlæjandi þýskum saxófóni og Goodman.. Steini Steingríms var næstur og lék lag- lega tvölög einsamall. Hann kann að spila með baðum höndum, en það er meira en hægt er að segja um suma ungu píanistana okkar. En i aukalaginu tókst svo illa til að tempóið var svo sem helmingi of hratt, enginn reö neitt við neitt og rythminn fór á flot..". Vinsældakosningar Vinsældakosningar um islenska hljóðfæraleikara voru fyrst i'Jazz 1947 og þær siðustu i Jazzblaðinu 1951. Af þeim sem voru áberandi vinsælastir fyrirgóðan hljóðfæra- leik má nefna Ólaf Gauk á gitar, Jón Sigurðsson á kontrabassa, Gunnar Ormslev á tenórsaxófón, Björn R. Einarsson á trombónu, Guðmund R. Einarsson á tromm- ur og af píanóleikurum má geta þeirra Arna Elfars og Kristjáns MagnUssonar. Vinsælasta hljómsveit þessara ára var tvimælalaust Hljómsveit Björns R. Einarssonar og þau Haukur Morthens og Sigrún Jóns- dóttir voru efst á blaði fyrir söng sinn. Þátttaka i vinsældakosning- um Jazzblaðsins var góð, at- kvæoaseölar voru á bilinu 4-600. Hversu færir voru menn? Nokkuð var deilt um hæfni islenskra djassleikara á þessu, timabili, töldu sumir aö þeir bestu stæðust samanburð við evrópska djassleikara, en aðrir voru efins um að svo væri. Til að gefa hugmynd um þetta er hér gripið niður i tvær umsagnir. SU

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.