Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 2

Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 2
— Föstudagur 9. október 1981 holfJFirpncdurínn Samskipti einstaklinga og hins opinbera hafa veriö dálltiö i sviös- ljósinu, nú eftir aö opinber starfsmaöur kærði tollinn á Keflavikur- velli fyrir óvægilega leit á dóttur hans. Annars eru þessi mál reyndar stööugt I brennidepli hverrar f jöl- skyldu. Rlkið þarf alltaf sitt. I þessari grein er gerð örlitil grein fyrir viöureigninni, eins og hún kemur eflaust flestum fyrir sjóriir. Islenskir skattgreiöendur greiða i ár skatta i samræmi vio þær tekjur sem þeir höfðu 1 fyrra. Engin stórfrétt að visu. Og allir þekkja dæmið um skatt- greiðandann sem hafði roktekjur I fyrra en lágar í ár.og er af þeim sökum i miskunnaríausri krumlu gjaldheimtunnar. Það er margt sem getur valdið þvi, aö tekjur manna verði mis- jafnar milli ára. Sjómenn þekkja þetta vel, sem og þeir sem af ein- hverjum ástæðum hafa lagt sig fram i aukavinnunni og vilja siðan minnka við sig. Þeir horfast skyndilega i augu við erfiðleika við að brjótast. út úr vitahring. Við hittum að máli hjón, sem eru i erfiðri klípu. 1 fyrra hafði maðurinn háar tekjur. Þær tekjur stöfuðu af þvi, að honum var falið að vinna tiltekið verkefni á veg- um rikisstofnunar. Þessu verk- efni þurfti að vera lokið innan ákveðins tima, og þar eð hann stjórnaði verkinu, hlóðust á hann aukavinnutimarnir og launa- umslagið varð þykkt. Jafnframt þvi að vinna svo mikiö, réðust hjónin I að kaupa sér hús. Hús- kaupin verða að teljast nauösyn, þar eð þau áttu ekki húseign fyrir og voru á hrakhólum á leigu- markaðnum. Vegna óskar um nafnleynd, köllum viö hjónin Jó- hann og Jónu. Þegar verkefni Jóhanns fyrir rikið var lokið, sagöi hann upp starfi sínu og réðst til lltils einka- fyrirtækis sem hann sjálfur átti að litlum hluta. Þetta fyrirtæki er að hasla sér vóll á erfiöum markaði og stofnendur þess, sem jafnframt eru starfsmenn, ákváðu þvl að vera ekki sérlega rausnarlegir I launagreiðslum. Jóhann hefur nú 8000 krónur I mánaðarlaun. Jóna er kennari og fær um 7000 kr. i laun á mánuði. Þér hefur ekki dottið i hug að slá bankalán fyrir þessari skuld og sleppa þannig undan gjald- heimtunni? „Ég reyndi það um daginn. En það var hlegið góðlátlega að mér og mér bent á það, sem ég vissi, að ég hafði tæmt mina lánamögu- leika. Svona er lifið". Hvað ætlið þið að gera? „Við ætlum að leggja okkur fram og reyna aö hafa rosalega háar tekjur næsta ár. Þær tekjur munu siðan fara til að borga skuldina við gjaldheimtuna. Eftir tvö ár munum við slðan borga skatta af háu tekjunum sem við ætlum að hafa næsta ár. Ef guð lofar", sagði Jóhann — maðurinn hennar Jónu. Endar i hnút Það má kannski geta þess hér i leiöinni, að okkur veittist ögn erf- itt að ná tali af þeim hjónum, þar eð simi þeirra er lokaður og verður vist ekki opnaður á næstunni. Við spurðum Guðmund Vigni Jósepsson, stjórnanda Gjald- heimtunnar I Reykjavik, við hverju Jóhann og Jóna gætu búist, ef skattar þeirra hrúguðust upp og greiddust seint og illa. „Þaö er satt", sagði gjald- heimtustjörinn, „fræðilega séð, getur þetta endaö I hnút." Gjaldheimtustjórinn vildi ekki kannast við, aö dæmi Jóhanns og Jónu væri sérlega algengt. Aðra sögu sögðu þeir lögfræðingar, sem við töluðum viö. A þeim var ekki annað að heyra, en sorgar- sögur úr skattabaslinu væru legió. „Þessi skattahringiða endar eiginlega bara á einum stað", sagði lögfræðingur einn; „hún endar aftur hjá yfirvöldunum og bænum. Hugsaðu þér að Jóhann færi og skildi við Jónu. Hann læt- ur henni eftir húsið og börnin og fer sjálfur út að vinna til að borga skatta og skuldir. Ég þekki mörg dæmi um þessa fráskildu menn í kerfishlekkjum Hlegiðgóölátlega Nú kemur að gjaldheimtunni. Þrátt fyrir það, að þau Jóhann og Jóna skuldi stóran hluta af kaupverði húss slns og greiði háa vexti af skuldunum, verða þau að borga samtals um 14000 kr. mánaðarlega til áramóta I skatta. t sumar gengu i gildi ný lög, sem kveða á um að vinnuveitandi megi ekki taka meira af launum starfsmanna en sem nemur 75% af launaupphæðinni. Jóna heldur þannig 1.600 kr.af mánaöarlaun- um sinum eftir, gjaldheimtan tekur allt hitt. Jóhann þarf þar með að leggja fram 9000 kr. til að jafna metin við gjaldheimtuna. Hann hefur 8000 I laun. Hvernig farið þið aö þessu? spurðum við. Það er einfalt mál, sagöi Jó- hann. Við söfnum skuld við gjald- heimtuna og greiðum siðan 4% dráttarvexti af þeirri skuld. Ykkur tekst ekki að standa i skilum? Nei — við reynum hvað viö getum, en stöku sinnum þarf maður að lifa — fá sér matarbita og svo framvegis. „Það væri miklu þægilegra að rlkið ætti mig með húð og hári og rétti mér fáeinar krónur um hver mánaöa- mót fyrir brauði og vatni. Þeir gætu kannski slegið lán út á mig". sem þræla og þræla fyrir skuldum og sköttum og enda beint i örvæntingahringiðu. Þetta dæmi gengur nefnilega ekki upp. Það hefur fariö stórkostlega illa fyrir þeim. Oftast reyna menn að koma sér út landi — áður en ólin herðist endanlega aö þeim I einhverri mynd. Það undarlega er svo, aö ef menn eru duglegir, reglusamir — eins og flestir — þá er engin leið undan sköttunum. Ef menn hins vegar gefast upp, fara að drekka o.s.frv., þá eru skattar þeirra oft endurskoðaðir og allt reynt til að hjálpa manninum á fætur. Þeir sem standa sig, eins og sagt er, eiga sér engrar tilslökunar von". Svelti? Gjaldheimtan hefur enga heimild I lögum til að endurskoða eða lagfæra skattinn,Eins og lög- fræðingurinn benti á hér að framan, þurfa sálrænir erfiðleikar að ganga nærri viðkomandi — þá er hægt að gera einhvers konar undantekningu. Sem vitanlega kemur of seint. „Þetta er bara afleiðing okkar kerfis. Þetta væri ekki svona, ef skattar væru staðgreiddir", sagöi lögfræðingurinn. Nú má benda á, að þau Johann og Jóna eiga að vita hverjar skattgreiðslur þau eiga að inna af hendi, jafnvel þótt þær komi ekki til f yrr en ef tir ár. Og Jóhann — ef hann skilur við Jónu — á að geta séð fyrir að hann rls ekki undir öllum greiðslum sem á honum lenda. „En þannig hugsa mðnn bara. ekki", sagði lögfræðingurinn. „Menn gera ekki ráö fyrir skatt- inum. Hann kemur seinna og er hvort sem er einhver upphæð, sem þeir geta ekki áætlað nema lauslega". Og það gildir engin siðferðis- regla i þessu samfélagi um að menn þurfi vissa fjárhæö til að svelta ekki? „Það er af og frá". Lifirenginn af loftinu I. nágrannalöndum okkar styðjast yfirvöld viö miklu fyllri upplýsingar um daglegan kostnað. Þar virðist og yiður- kennt, að aðeins þaö að búa á tilteknum stað, bæ eða borg, gerir vissar fjárkröfur á hvern einstak- ling. Þannig er hægt að ákvarða einhverja fjárhæð fyrir „visitölu- fjölskylduna" og beinlinis sjá til aö fólkið svelti ekki. Sfðan er hægt að fara að loka simum og kref ja fólk um skatta og skuldir — af þeim tekjum sem fara fram yfir lágmarkið um hver mánaðamót. Nokkrir tilburðir hafa verið uppi hér I þá átt að finna hvað „það kostar að lifa". Nokkuð er siðan kauplagsnefnd var sett á laggirnar með fulltrúum Alþýðu- sambandsins, ríkisvaldsins og at- vinnurekenda. Sömuleiðis er nú veriö að vinna úr „neyslukönn- un" Hagstofunnar, sem fram- kvæmd var á nokkrum stööum á landinu. Við spurðum Hagstofustjórann, hvort miðaði að þvi að ákvarða fjárþörf einstaklinga. Hann tök þeirri hugmynd reyndar f jarri — eins og ýmsir fleiri opinberir starfsmenn, sem bentu á að „fólk hefði misjafnar þarfir". Og þarf reyndar ekki að taka fram, að fjárþörf rikisbubba er önnur en launamanns á lágum taxta. En hvernig sem einkahögum manna er háttaö og „lifsstll", þá er hitt vist, að enginn lifir á loftinu og vafalaust er það vilji þeirra sem tsland byggja (og llka þeirra sem stjórna) að sjá til þess að enginn svelti. Ekki Jóhann. fariö fyrir Jóhanni, ef hann bætti nú gráu ofan á svart I sinum fjármálum með þvl að skilja við Jónu (það er rétt aö taka það fram, að það ætlar hann sér ekki). Jóhann sagði okkur hins vegar frá vini sinum. Sá er ekki eins skynsamur og Jóhann. Og til þess að enginn þekki nú sjálfan sig, köllum við þann pilt Karl. , Karl skildi við konu sina og skildi hana eftir I ibuöinni ásamt þremur börnum þeirra. Það var ekki að sökum að spyrja;skulda- súpan sem hann tók á sig, sem 'og skattabyrðin, reyndist honum æði þung i skauti. Hann reyndi að vinna alla þá vinnu, sem honum yfirleitt reyndist unnt að koma höndum yfir — og til þess að reyna að sleppa ódýrar út úr Hf- inu, fór hann að vinna „svart", vinna þar sem tekjur eru ekki gefnar upp. (Hann neitar reyndar að skýra blaðamanni frá, hvar maður fær þannig vinnu). Sundurtætt tilfinningalíf Allt lif Karls er oröið ákaflega varhugavert. Hann er óskaplega hart keyrður. Og hann er farinn að skvéttalsig. Streitan er öllum augljós. Hún birtist meðal annars ^^^^ Við. sögðum hér á undan frá erfiðri stööu Jóhanns og Jónu — og minntumst á, hvernig gæti i akstursvenjum hans. Hann viöurkennir aö hann fái sér stund- um I staupinu I eftirvinnunni og næturvinnunni — og ekur svo drukkinn. Lögreglan hefur gripið eftir Guðjón Arngrímsson og Gunnar Gunnarsson myndir: Jim Smart

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.