Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 20

Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 20
20 Föstudagur 9. oktöber 1981 __helgarpósturínrL. Stuð stuð stuð Það var mikiö fjör á blúsnum á Hótel Borg og NEF-klúbbnum á fimmtudags- og föstudags- kvöld í siöustu viku. The að blúsáhugi er mikill á tslandi og uröu margir frá a6 hverfa. Þeir geta huggað sig vi6 aö möguleiki er á aö bandi& komi Mississippi Delta Blues Band rokkaöi blúsnum af miklum krafti og gleöi og er þetta i fyrsta skipti að svart blusband sækir okkur heim. Þa6 var greinilegt af aösókn Niels-Henning — fastagestur hjá Jassvakningu hér viö á heimlei6inni frá Evrópu um mánöarmótin nóv-des. The Mississippi Delta Blues Band spilar einfaldan kröftugan blús og oftast meira I ætt vi6 rýþmablúsinn en þann klassiska rafmagnsblús sem vi6 þekkjum frá stórsnillingum einsog Muddy Waters. Kannski er þó þa6 sem helst skiiur á milli hinir finu drættir er menn einsog Muddy marka á rafmagnið, hversu hrátt sem þa6 er. Blús er a6 sönnu ekki flókin tónlist, hljómsgangur og rýþmi einfaldur og þvi þurfa flytj- endur aö hafa miki6 til brunns að bera ætli þeir að hef ja hann I listrænar hæðir. Þeir félagar voru greinilega ekki me& neinar slikar pælingar og jarösam- bandið var þeim fyrir öllu. Markmiðinu náðu þeir, enda brostu þeir breitt þegar mi6- aldra stu6karlar slepptu frammaf sér beislinu I dillifjöri og hvergi í Evrópu höfðu þeir fyrirhitt slika fjörkálfa. Leiðtogi bandsins er söngvar- inn og munnhörpuleikarinn Sam Myers sem m.a. hefur leiki6 me6 Elmor James. Hann bar af félögum sfnum einsog gull af eir og þegar þeir fóru a6 rugla kýldi hann þá upp. Gitaristarnir Big Boy Deance og Craig Horton léku enga súpersólóa og Calvin Mihel bassaleikari og Tony Calica trommuleikari voru þungstigir I rýþmanum. Horton tók einnig upp á þvi að gráta blúsinn og lét þaö illa í eyrum þeirra sem aldir voru upp viö Big Bill Broonzy og aðra meistara slikrar sönglistar. Mest var gaman þegar Sam Myers kýldi röddina i gó61ögum einsog Let The Good Time Roll sem Louis Jordan söng sem best og Just A Little Love sem B.B. King skóp I Village Gate. Þá var ekki annað hægt en a& leyfa raddböndunum a6 titra litillega. Þeir félagar kvöddu íslend- inga me& Jimmy Reed blús og þaö veröa ábyggilega margir sem eiga eftir aö gleöjast yfir beljanda Myers! Jackson Mississippi Here I Come, I Evrópuferöinni. Meistari Niels í heimsókn Þá er ákveðið a& meistari Niels-Henning Orsted Pedersen og Philip Catherine haldi tón- leika f Háskólabíói mi&vikudag- inn 21. október og munu þeir hefjast klukkan 21. Þetta ver&a fyrstu dúótónleikar þeirra og æfa kapparnir nú stlft I kóngsins Kaupmannahöfn fyrir þessa tónleika. Flestir tónlistarunn- endur muna trlótónleika Niels- Hennings I Háskólabiói I april 1978, þarsem vinur hans Philip lék á gitarinn og Billy Hart á trommur. Þessir tónleikar höf&u gifurleg áhrif hérlendis og snerust margir mætir tónlistar- Spil gömlu Uúsaranna á Borginni lika&i svo vel, að allar llkur eru á a& þeir komi aftur við hér á heimlei&inni. menn til djassleika eftir þá og má i þeirra hópi nefna Björn Thoroddsen gitarleikara. Þaö er ekkert vafamál a& þessir tónleikar þann 21. ver&a listræn upplifun og lengi i minnum haf&ir i djassheim- inum. Þótt þeir Niels og Philip hafi lengi leikið saman og stundum brugðiö fyrir sig dúó hafa þeir aldrei haldið heila dúótónleika. Niels sag&i ein- hverntfmann við undirrita&an: „Þegar viö Philip spilum tveir saman spilar hann stundum svo dásamlega að mig langar til a& hætta a& slá bassann og hlusta bara". Ég efa ekki a& Philip gæti sagt þa& sama um leik Niels. Við Islendingar þekkjum hann sem einn af stórsnillingum djassins og vonandi gerir eng- inn djassunnandi sér þann óleika a& missa af þessum tón- leikum. Forsala a&göngumi&a hefst f Fálkanum á Laugavegi strax eftir helgina. H. Kristján á Listasafni islands Listasafn tslands skartar nú enn einni yfirlitssýninguniii og aö þessu siniú er þaö sýning á verkum Kristjáns Daviðssonar. Sýningin er engin smásmið, hvorki meira né miiuia en á þri&ja hundra& verka, hanga eða standa i safninu. Þá eru þessi verk af öllum stærðum, fjalla um einstakar myndir, i svo stuttu máli sem þessu. En einkum eru þessar stri&smyndir Kristjáns, undir kúbiskum áhrifum og expressjónískum, með sterkum persónulegum blæ. Eftir að hafa skilið við vinnu- stofu sina, sem var i bragga á Myndlist eftir Haltdór Björn Runólfsson allt frá litlum og smágerðum blekteikningum, upp i risavaxn- ar oliumyndir sem hvergi kæm- ust inn Ihýbýli manna, öðru visi en upprúlluð likt og gólfteppi. Það eru kannski fyrstu áhrifin af slíkrisýniiigu, að maður leið- ir hugann að þvi, hve yfirgrips- mikill og stórtækur Kristján hefur verið (og er), I list sinni. Hann er greinilega óbanginii við iiakinn strigann, enda einhver helsti forvígismaöyr hins hömlulausa málverks, hér á landi. Kristján er fæddur i Reykja- vík, 1917, en mun hafa alist upp fyrirvestan, þar semhann gekk i héraðsskólann að Núpi. Um tvitugt fluttist hann suður til Reykjavikur og hóf myndlistar- nám hjá Finni Jónssyni og Jó- hanni Briem. Það var á kreppu- árunum 1932 - 36. Frá þessum tima eru fáar myndir á sýning- unni, tvær teikningar og eitt oliuverk. Bera þessar myndir vott um mikla teiknihæfileika, hæfileika sem Kristján byr að i öllum seinni verkum sinum. Mun betur er hægt að átta sig á verkum þeim sem Kristján málar á striösárunum. Flest þessara verka bera vott um óvenjugott litaskyn og mikla þekkingu á uppbyggingu mynd- efnis. Ef tekið er tillit til fátæk- legrar skólagöngu og lélegra vinnuskilyr&a, hljóta þau að teljast meistaraleg. Kristján hefur hér krufiö og tileinkað sér hinar ýmsu stefnur sem lágu í loftinu erlendis, og vir&ist fylgj- ast vel me& þvi sem er aö ger- ast. T.d. má telja klippimynd (collage) á borð við „Interiör", frá 1943 (5), einstæöa i islenskri list frá þessum tíma. Þaö væri þó of langt mál að Skólavör&uholtinu, fagurlega skreytta veggmálverkum, hélt Kristján vestur um Haf, til frek- ara náms i Bandarikjunum. Þetta var i striðslok og dvaldist Kristján þar í tvö ár. Skólinn var Barnes Foundation i Mer- ion, Pennsylvaniu, sem er heimsfrægtsafn (m.a.eitt besta Matisse-safn i heimi) og Penn- sylvaniu-haskóli. Kristján er einn fyrsti islenski listamaöurinn sem heldur til námsiBandarikjunum. Aþess- um árum gætir þó lítilla amer- iskra áhrifa i verkum hans. Þaö er fyrst og fremst évrópsk list, semáhug hansallan.Þettasést best á þróun Kristjáns i átt til einfaldari myndgerðar, ex- pressjónisma með alþýðlegum blæ. Framhaldsnám i Paris og London, styrkja tengsl hans við Evrópu, (1949). Málverkin frá Parisarárinu og næsta á eftir, lýsa vissum erfiöleikum. Það er greinilegt, hve djúp og sterk áhrif „art brut" (hrá-list) Dubuffets, hef- ur á Krist ján. Þetta eru kannski veikustu myndir hans, þvi hér gætir ekki hins næma litar- skyns, til að vega upp á móti þessum áhrifum. Reyndar er það furðulegt, þegar athuguð er listasaga ís- lands á 20. öld, hve skilyröis- og umyr&alaust margir islenskir listamenn hafa beygt sig undir vald érlendra strauma. Þegar Kristján tekur að jafna sig eftir þessi fyrstu dansspor i takt viö Parisarskólann og myndir hans taka a6 lifa á ný (Asta Sigurðar- dóttir, 1953 nr. 29), skellur yfir islenska málaralist eitthva6 sem menn kölluöu „geometr- isma" eöa „geometriska ab- straksjón". Eftir þvi sem Jón Oskar segir (Steinar og sterkir litir, bls. 137), hætti Kristján að mála á striga. Hægt er að imynda sér, með hvaða hætti þessi stefna hefur verið leidd inn I islenskar listir. Alger einstefna virðist hafa rikt iherbúðum listamanna, þa eins og nú. Enda hefur aldrei verið pláss fyrir meira en helminginn af heimslistinni, i einu hérlend- is. Kristján hefur sennilega gert sér grein fyrir þröngsýni koll- ega sinna, enda viðförulli en þeir. Vafaíaust hefur hann séð gegnum hina taumlausu dýrkun á verkum A. Herbin og V. Vas- arely, sem i raun voru litið ann- að en lyrisk útþynning á gömlu meisturunum, Mondrian og Malevich. Einnig hefur saman- burður við ameriska flatamál- ara, verið Evrópubúum i óhag, einkum ef ofangreind nöfn eru. borin saman við málara á borð við B. Newman og A. Reinhardt. En það hefur verið litil von til þess, að menn gætu sta6i& einir á sinu. Hryggilegast er til þess að hugsa, að einmitt sú stefna sem siöar varð hvað mest ein- kennandi fyrir byrjun 6. áratug- arins, var ameriski „aksjón"- skólinn, með Pollock og de Kooning i fararbroddi. Þessi stefna sem liklegá hefði hentað Kristjáni vel, náði hér ekki fót- festu fyrr en undir lok áratugar- ins. Munu flestir málarar hafa orðið fegnir, þ**gar þeir gátu lagt vaturpassann til hliðar. Frá 1960 hefur Kristján Dav- iðsson þróast i átt til meiri og hömlulausari litauppbygginga. Hér skiptast á hrein abstrakt- verk ogfigúrasjónir, sem þó eru ákaflega lausmálaðar. Hér koma i ljós, miklir teiknihæfi- leikar Kristjáns og njóta þeir sin I stórum og miklum sveifl- um, breiðra pensilfara. Þó eru ekki siðri smámyndirnar, sem gjarnan eru malaðar með þekjulitum (gouache), eða ind- versku bleki. í þessum verkum má finna heimspekilegarog háalvarlegar myndir, sem gjarnan taka til meöferðar hina eilifu togstreitu mflii hins stóra og smáa (micro- cosmos og macrocosmos). Þetta eru gjarnan mótif úr fjör- unni. A hinn bóginn eru önnur verk Kristján full af húmor og gáska og eru það helst figúra- tivu myndirnar. Má segja að þær séu lfkt og abstrakt-kari- katúr. Það er erfitt að gera skilslfkri sýningu sem þessari yfirlitssýn- ingu Kristjáns. Hæfileikarnir leyna sér ekki, hvorki teikni- né málarahæfileikar. Fáir islensk- ir listamenn hafa lagt upp með jafn rikulegt vegarnesti. Þó læðist að manni sá grunur, að Kristján hefði stundum getað nýtt þesssa hæfileika betur og verið staðfastari i list sinni. Það er oft, að hið losaralega „brió" gengur fulllangt, á kostnað út- komunnar. Þó er vist, að Kristján Dav- iðsson sannar með þessari sýn- ingu i Listasafni íslands, að hann er i flokki merkari mynd- listarmanna, núlifandi. Frá sýningu Kristjáns I Listasafni.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.