Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 3

Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 3
-Jiefgarpásturinn. Föstudagur 9. októbér 1981 hann drukkinn einu sinni. Og þótt vinnan sé erfið, þá er skemmtanalifið enn erfiðara þvi að þaö rænir hann nætursvefni (og jafnvel nágranna hans lika). Þegar við hittum Karl, hafði hann fengiö heimsókn frá lögregunni — og kvaöst hafa grátið vio öxl eins borbalagðs — peningaraunir hans og sundur tætt tilfinningalif bugaöi hann það kvöldið. Við höfðum tal af lögfróðum mönnum og reyndar lögreglunni lika, til að kanna, hvaða meðferð Karl kemur til með að fá og hans mál öll, þegar að þvi kemur að hann hefur hafnað i reipisendan- um, eins og stundum er sagt. Karli finnst eiginlega að honum sé vorkunn. Hann er einnig á þvi að hann sé hreint ekki sá eini sem lent hefur i svona klipu. Karli finnst hann og „kollegar" hans litil áhrif hafa haft á rás at- burðanna. Hann veit ekki fyrr en hann er kominn i klandur, og það má rekja til þess að hann réð ékki við skattana. Og hann réð ekki við skattana vegna þess að tekjur hans voru svo misjafnar ár frá ári. Og þegar hann er endanlega kominn i svaðið byrjar lögreglan að hafa af honum afskipti. Skárra er það nú helvitið. Þelar hann var stöðvaður um daginn, grun- aður um ölvun við akstur; fyrtist hann við. ,/Komdu með okkur, vinur" Bjarki Eliasson yfirlög- regluþjónn var spurður, hver væri réttur manns i sliku tilviki. „Það er skylda hans að tala við lögregluþjóninn", sagði Bjarki. „Það er raunar afar sjaldgæft að menn neiti þvi, þegar þeir eru stöðvaðir úti á götu. Ef slikt kem- ur fyrir, þá biðum við bara ró- legir. Við forðumst að beita valdi, en einfaldlega sjáum við til þess að billinn fari ekkert. Reynslan sýnir okkur að áður en langt um liður láta menn segjast." Heimili Karls er haris Kastali. Það hefur löngum verið skoðun hans sjalfs, og ekkert siður eftir að hann flutti frá konu og bórnum i herbergiskytru i Smáíbúða- hverfinu. Hún er hans konungs- riki. En Karl getur ekki fremur en aðrir tslendingar lokað vanda- málin úti. Bjarki Eliasson: „Þegar lögreglan fer inná heimili fólks er það i langflestum tilfellum vegna þess að einhver heimilismanna hefur kallað á lög- regluna, og boðið henni inn á heimilið til að skakka leikinn. í öðrum tilfellum er tvenns konar háttur hafður á. Annars vegar er það svokölluð bein eftir- för. I þvi tilfelli hefur lögreglan verið á eftir ákveðnum einstak- lingi i óslitinni eftirför, og þá er hægt að sækja menn inná heimili. Þá nægir ekki að loka á eftir sér hurðinni. Hinsvegar er stundum farið " inná heimili grunaðra manna, eða manna sem tengjast ákveðinni rannsókn. Til að gera það þarf úrskurð dómara. Reyndin er samt sú að áður en þessi úrskurður er fenginn þá bankar lögreglan uppá og spyr viðkomandi hvort hann vilji ekki koma með sér. Og oftast koma menn þá strax. En neiti þeir, er ekki annað fyrir lögregluna að gera en að reyna aö fá dómsúr- skurð um að henni sé heimilt að fara inná heimili viðkomandi og sækja hann." Fótur fyrir? Karl gat þvi ekki lokaö lög- regluna úti, þegar hún heimsótti hann eitt kvöldið, og bað hann að koma með sér. Hann var grunaður um aöild að ávisana- keðju. Karli fannst mælirinn endanlega fullur, þegar honum var sagt þaö. „Ekki nóg með að þeir hirði af manni hvern eyri i skatt — heldur saka þeir mann um þjófnað þar að auki". Karl var þvi langt frá þvi viðmótsþýður við laganna verði. Hann svaraði i hálfkæringi. Sneri útúr þegar hann gat. Gerði i þvi að vera leiðinlegur. Rannsókn málsins leiddi i ljós að Karl var saklaus. En hann var samt ekki alveg sáttur við gang mála. Hann taldi sig hafa verið svivirtani á margan hátt. Allur stigagangurinn fylgdist með þegar lögreglan leiddi hann úti bil, honum fannst yfirheyrslan niðurlægjandi, og einu sinni taldi hann að sér hefði verið hrint á gangi i lögreglustöðinni. En hvað gat hann gert: Jónatan Sveinsson, saksóknari hjá Rikissaksóknara: „Þegar hinn almenni borgari kærir lögreglu fyrir harðræði, eða óréttlæti af einhverju tagi, þá get- ur hann skilað kærunni á þrjá staði. I fyrsta lagi til lög- reglunnar sjálfrar. I öðru lagi til rannsóknarlögreglunnar, og það er ef til vill eðlilegri leiö. 1 þriðja lagi beint til rikissaksóknara. Þess eru einnig dæmi að kært hafi verið beint til dómsmála- ráðuneytisins. í öllum tilfellum kemur málið fyrir rikissak- sóknara, og hann ákveður hvort fótur er fyrir kærunni". Jóhann sagði kærur af þessu tagi ákaflega sjaldgæfar. Hann sagði þær koma fram i flestum tilfellum undir rekstri mála, þannig að ákærður maður, eða grunaður, teldi sig órétti beittan. En Jónatan sagði að nánari rannsókn leiddi mjög sjaldan i ljós að fótur væri fyrir kærunni. ,,Að visu hefur rannsókn rikissaksóknara leitt til þess að einstaka löggæslumenn hafa verið ákærðir, en það er heldur ekki algengt", sagði Jónatan. Jónatan sagðist vita um að nokkur slik mál heföu farið fyrir dómstólana og nefndi eitt nýlegt mál, þar sem dyravörður á balli þótti fara of hörðum höndum um dansgest — sem þó hafði gefið tilefni til afskipta. Björn Helgason hæstaréttar- ritari sagði afar sjaldgæft að mál af þessu tagi kæmu fyrir hæsta- rétt. Hann sagðist i fljótu bragði aðeins muna eftir einu tilviki. Það væru mál þeirra manna sem sett- ir voru i gæsluvarðhald i tengsl- um við rannsókn Geirfinnsmáls- ins. Dýrtog gagnslaust? Karl hafði óljósan grun um að litið þýddi fyrir hann að kæra lögguna. Vinir hans og kunn- ingjar töluðu um aö málarekstur- inn tæki langan tima. Að þetta væri dýrt. Og þar að auki sögðu þeir að löggurnar stæðu alltaf saman og vitnuðu hver með annarri. „Jú, við vitum svosem af þess- ari trú fólks", sagði Jónatan Sveinsson. „En ég tel hana ástæðulausa. Ég held að almennt gildi sú regla um svona mál, að þau eru rekin með meiri hraða en almennt gerist. Það er lögð áhersla á að fá niðurstöður hið fyrsta. v Um hitt atriðið, að lögreglu- menn standi saman, vil ég segja að það er ekki óliklegt að borgar- inn telji að hann eigi örðugt um vik að sanna fullyrðingar sinar, þegar hann hefur ekki aðra til að styðja við sig. Honum finnst , eflaust að þá strax halli á hann". Lögfræðingur sem Helgarpóst- urinn taíaði við sagði samskipti hins opinbera við einstaklinginn alls ekki einkennast af fjandskap, heldur kæmi rlkið oftast fram eins og velmeinandi guðfaðir. Þegar hinsvegar einstaklingurinn teldi sig órétti beittan, þá vandað- ist málið._ „Dómstólarnir eru þriðjungur rikisvaldsins, eða eiga að minnsta kosti að vera það", sagöi þessi lögfræðingur. „En dóms- kerfið hefur lengi verið I miklu fjárhagslegu svelti, og nýtur orðið takmarkaðrar virðingar almennings, vegna þess hve vanmattugt það stundum virðist vera. Dómstólarnir eru ekki nærri þvi eins virkt afl i þjóðfélaginu og þeir ættu að vera, hvorki hvað viðkemur einstökum úrlausnarefnum, né almennri skoðanamyndun. Dómskerfiðí lagi? Það er stáðreynd aö hraðinn i þjóðfélaginu hefur aukist gifur- lega á siðustu árum og áratugum. Fyrir svona fimmtiu árum skipti kannski ekki mjög miklu máli fyrir einstakling þó dómsmál á hans vegum væri 2 til 3 ár að velkjast i dómskerfinu. En núna, þegar hlutirnir gerast langtum hraðar en áður fyrr, þá skiptir það öllu máli að menn geti fengiö skjóta úrlausn. Að þessu leyti hefur dómskerfið ekki náð aö fylgja almennri þróun, og þetta gerir almenningi erfitt fyrir. Við þetta bætist siðan su staðreynd að rikið þarf mjög sjaldan að sækja neitt i hendur dómstólanna. Þannig hefur verið búið um hnútana, að hið opinbera hefur sjálfkrafa réttinn sin megin. Ef þú til dæmis skuldar rikinu peninga (skatta o.s.frv.) þá hefur það fullan rétt til aö sækja þá peninga i eignum þinum. Ef þil hinsvegar skuldar Jóni Jónssyni sömu upphæð, þá verður hann að leita til dómstólanna til aðfá greiðsluna. Rikið er þannig aö talsverðu leyti óháð dómstólunum að þvi leyti að það þarf sárasjaldan að leita til þeirra. langstærsti hluti dóms- mála eru mál einstaklinga gegn öðrum einstaklingum, eða mál einstaklinga gegn rikinu. Að rikið höfði mál gegn einstaklingi er ekki mjög algengt," sagði lög- fræðingurinn. „Af þessu leiðir að löggjafinn— stjórnmálamennirnir — hafa ekki mjög mikinn áhuga á dóms- málunum. Það er vegna þess að löggjafinn þarf litt á dómstólum að halda. Allt fé kemur nánast sjálfkrafa inn. Meðal annars þessvegna er dómskerfið ekki betur stutt fjárhagslega en raun ber vitni." Lögfræðingurinn bætti við að „rikiö eri rauninni litið annað en fólkið sem vinnur hjá rikinu. Það er þvi þetta fólk sem hefur lögin á bak við sig. „Flestir rikisstarfs- menn kunna sig og misnota ekki stöðu sina. En þegar einstaka starfsmenn rikisins haga sér á frumstæðan og ruddaiegan hátt — þá hefur almenningur litlar varn- ir, eins og glögglega kom i ljós nú i siðustu viku i sambandi við toll- gæsluna á Keflavikurflugvelli." Það er að lokum að segja af Karli, aö hann náði sér uppúr soranum, fór að vinna reglu- bundna vinnu, og ákvað að drlfa sig I fjögurra vikna hressingar- ferð til Florida. Hann var edrú allan tlmann, og var stoltur af. Þegar hanp kom heim var hann stoppaður i græna hliðinu, færður inn i tollherbergi, og skipað að klæða sig úr hverri spjör. Honum fannst hann niðurlægður á allan máta. Karli datt samt i rauninni aldrei I hug að bera fram kvartanir. Tollverðirnir höfðu réttinn sin megin. Hann hafa rlkisstarfsmenn yfirleitt. Og Karl þekkti lika dæmi um það að opin- ber starfsmaður bar fram kvörtun i svipuðu tilfelli og þessu og áður en sá maður vissi af, var honum svarað fullum hálsi — I fjölmiölum, af tollverði. Þegar sllkt vofir yfir, er málið auðvitað fyrirfram tapað. TILKYNNING TIL FRAMLEIÐENDA SEM NOTIÐ HAFA ENDURKAUPALÁNA í US$ EN SELT HAFA í EVRÓPUMYNTUM Seðlabanki íslands hefur nú ákveðið framkvæmd á endurgreiðslu vegna gengistaps á endurkaupalánum, sem peir f ramleiðendur hafa oróið fyrir, sem tekið hafa endurkaupalán í dollurum, en selt framleiðslu sína í Evrópumyntum, sbr. fréttatilkynningu bankans dags. 22. septembers. I. Ákveðið er að endurgreiðslan nái til gengistaps, á teknum endurkaupalánum, sem orðið hefur vegna misgengis US$ og Evrópumynta frá 1. janúar 1981, og miðast við vörur sem framleiddarvoru fyrir 1. september 1981. Framleiðendur, sem rétt eiga á endurgreiðslu og hennar óska, þurfa að skila sérstakri skýrslu um útflutning sinn á þar til gerðum eyðublöðum Lánadeildar Seðlabanka íslands. Skýrslunni skulu fylgja fullnægjandi fylgiskjöl að mati bankastofnunar. Afurðalánadeildir viðskiptabanka og sparisjóða munu hafa alla milligöngu um endur- greiðslunaog berframleiðendumaðsnúasérnúþegartilsinnarviðskiptabankastofnunar varðandi ofangreind eyðublöð og leiðbeiningar um útfyllingu þeirra svo og frekari fram- kvæmd. FramleiðendursemflytjaútíEvrópumyntfyrirmilligöngu útflutningssamtakaeðaannarra útflytjenda þurfa að hafa samráð/samstarf við viðkomandi varðandi skýrslugerðina. Seðlabankinn mun reikna út og endurgreiða umrætt gengistap (ásamt vöxtum) jafnóðum og staðfestar skýrslur berast. Gert er ráð fyrir, að framleiðsla umrædds tímabils verði öll seld um n. k. áramót, og verður endurgreiðslu gengistaps hættfráog með31.desember 1981. Vakin skal sérstök athygli á því, að endurgreiðslan miðast einungis við gengistap á endurkaupalánum. SEDLABANKI ISLANDS Veishi hvaða titsjónvarpstæld býðst með lOOÖ króna staðgreiðshia&dætti? ¥,

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.