Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 19

Helgarpósturinn - 09.10.1981, Blaðsíða 19
__helgarpÓStUrÍnrL- Föstudagur 9. október 1981 ar 19 7\unnn ÁsgerðurEsterBúadóttir í Listasafni alþýöu: List úr ull Það er viðtekinn sannleikur að ull hélt lifínu i tslendingum i gegnum tfoina — að minnsta kosti þaugað til Hekluúlpurnar komu til sögunnar. islenskar konur hafa frá aldaööli setiö viö prjón- ana sina og prjónao ullarfatnað og ekki sibur slegiö vefinn og ofið efni i vaðmálsföt. Vefnaður má þvi teljast samof- inn sögu þjóðarinnar. Vaðmálið hélt hita á rithöfundum okkar og mestu afrekin á veraldlega sviðinu voru unnin i vaðmálsföt- um. En lengra náði vefnaðurinn ekki hjá okkur. E ngum datt i hug, að hann gæti verið listgrein eða afrek útaf fyrir sig. Það kemur þvi ekki á óvart að sá listamaður Islenskur sem telst frumkvöðull i myndvefnaði fékk fyrstu viðurkenningu sina i út- löndum. Það var nánar tiltekið árið 1956 sem Asgerður Ester Búadóttirhlautgullverðlaun fyrir verk sin á 8. alþjóðlegu list- iðnaðarsýningunni i Míinchen. Þá voru islenskar konur að mestu hættar að slá vefinn til að vefa efni i igangsklæði. Asgerður hafði hinsvegar sest við vefstól- inn einum sex árum áður til að vefa listaverk. Og Islendingar urðu fljótlega að endurskoða af- stöðu sina til vefnaðar. Nú eru liðin 30 ár siðan As- gerður Búadóttir sneri sér að þessari listgrein. í tilefni af þvi verður á laugardaginn opnuð yfirlitssýning á verkum hennar i sýningarsal Listasafns alþýðu við Grensásveg 16. A sýningunni eru 38 verk,það elsta frá 1957, en yngsta verkið er ofið i ár. ,,Eg lærði ekki að vefa i skóla; það má segja að ég sé sjálfmennt- uð I þvi. Leiðin lá i Handlða- og myndlistaskólann, eins og hann hét þá, og þaðan á Konunglegu akademíuna I Kaupmannahöfn. Þarna teiknaði ég og teiknaði og fór siðan að fást við málverkið. En einhvern veginn fékk ég ekki það út ur þvi sem ég vildi", sagði Ásgerður við Helgarpóstinn. Þegar hiln hélt heim frá Dan- mörku að námi loknu keypti hún sér vefstól „eiginlega án þess að vita hvað ég ætlaöi að gera við hann'ýeins og hún orðar það sjálf. Síðan hef ur hún setið við vefinn, lengst af á vinnustofu sinni að Karf avogi 22 i Rey kjavik þar sem hún hélt fyrstu einkasýningu sina, árið 1962. „Ég var lengi i vafa um, hvort ég heföi gert rétt i þvi að fara á listaskóla I stað þess að læra tæknina við vefnaðinn á list- iðnaðarskóla. En ég held að list- menntun min hafi komið mér frekar til góða,- hún hefur gefið mér miklu breiðari grundvöll til að vinna á", segir Asgerður. Og aö sjálfsögðu notar hUn is- lenskt efni i myndverk si'nj is- lenska ull. Þar að auki annað gamaltislenskt hráefni,hrosshár. Meö þessu efni og margskonar aðferðum við vefnaðinn, þar á meðal þá gömlu aðferð sem is- lenskar konur notuðu við gerö vaðmáls frá örófi alda, hefur As- gerður tryggt sér sess sem viður- kenndur listamaður innanlands sem utan og frumkvöðull list- greinar sem á vaxandi gengi að fagna i landinu. Um feril hennar þessa þrjá ára- tugi sem sýningin i sýningarsal Listasafns alþýðu á aö gefa ein- hverja hugmynd um er best að hafa tíbreytt orö Harðar Agústs- sonar listmálara i sýningarskrá: „Likt og margir jafnaldrar hennar i islenskri myndlist hóf Asgerður sköpunarferil sinn rneð stilfærðum hlutbundnum mynd- um, þar sem réðu heilir fletir og mjUklátir litir með ivafi af ljóð- rænu. Með timanum uxu þtí myndir hennar frá hinum ytri veruleika að undirstöðu mynd- heimsins, fletinum sjálfum. Meira að segja liturinn hvarf. Sjálfsagt hefur þetta af hennar hálfu verið itrasta könnun á vefjarlistinni sjálfri. Þaöan lá leið hennar til hýrnandi lita og efniskenndar, uns hún nær full- þroska áfanga er markað hefur henni sess I íslenskri listasögu. Enda þótt óhiatbundin séu við fyrstu sýn, streymir frá verkum Asgerðar Esterar Búadóttur rik og djUp skynjun á landinu, lifi þess og ásýnd. Ahrifin eru þvi sterkari sem still hennar er agaðri. Hún hyllist aldrei til að láta efni eða tækni glepja fyrir sér; þau hjU eru svo undirorpin vilja hennar, að áhorfandinn gleymir þeim vegna þess innri boðskapar er verk hennar flytja. Slikt er kennimark mikils lista- manns". þg Kór Langholtskirkju: Syngur fyrir húsaskjóli Umræðuþáttur sem tókst vel Fyrir nokkru kærði maður framkomu tollgæslunnar i Keflavik við farþega sem kom til landsins. Vafalaust hefði þessi kæra fengið „eðlilega meðferð" bg rannsókn samkvæmt sinu eöli — hefði hasarblaðamennskan ekki fundið sér þarna gölt að flá og geðillur tollgæslumaður fundið lágri gráðu. Svona blaðaskrif þjóna ekki öðru en lágum hvöt- um kjaftaska og blöðin ættu aö sjá sóma sinn i að láta ekki endalaust fallerast. Ég minntist fyrir nokkru I þessum dálki á hina þreytandi og gagnslausu umræðuþætti I Utvarpi og sjónvarpi. A þriðju- dagskvöldiö er var, var i sjón- varpinu einn slikur. Af áhuga á málefninu „kvennaframboði" kveikti ég á tækinu. Og þaö er ég viss um, að þeir karlar, sem á Fjölmiðtun ef tir Gunnar Gunnarsson þessir tónleikar komu uppá mjög skyndilega og tilgangurinn meðþeimer að syngja fyrir gleri i Langholtskirkju, með öðrum orðum syngja fyrir hiísaskjóli handa okkur", segir Jón Stefáns- son söngstjóri við Helgarpóstinn. Tónleikarnir hefjast klukkan tvö á laugardaginn I Háskólabitíi, og uppistaðan I söngskránni eru lög sem kórinn söng á tónleika- ferð sinni til Kanada i vor. Auk þeirra syngur ktírinn Bftlasyrpu i Utsetningu Sigurðar Snorrasonar klarinettleikara, með undirleik kammersveitar, og argentinska messuverkið Misa Criolla, sem kórinn fhitti fyrir nokkrum árum ásamt einsöngvurunum Sverri Guðjónssyni og Alfred Wolfgang Gunnarssyni, en þeirsyngja einn- íg einsöng í þetta sinn. Auk þeirra syngur Olöf KolbrúnHarðardóttir einsöng með kórnum á laugar- dag. Einnig koma karla-og kvenna- raddir kórsins fram sitt i hvoru lagi, undir nöfnunum Stjupbræð- ur og StjUpsystur. Karlarnir syngja þr jú lög, en konurnar taka syrpu af lögum eftir SigfUs Hall- dórsson með undirleik kammersveitar. Þá er komin út hljómplata kórsins, sem hann söng inn á áður en hann fór til Kanada i vor. Ætl- unin var að hafa plötuna með i ferðinni, en svo slysalega vildi til, að hún eyðilagðist i pressun, svo ekki varð af þvl. EnnUerplatan semsé komin Ut og hefur að geyma þau lög sem sungin voru I Kanada, aöallega alkunn islensk ættjarðarlög og þjóðlög.semeru i Utsetningu Jóns Ásgeirssonar tónskálds. Siðast en ekki sisterislenskiþjóðsöngurinn á plötunni, en þetta mun vera I. annað sinn sem hann er sunginn inn á plötu. ÞG tilefni til að rjUka I blööin með litt vönduðu oröfæri. Islensku dagblöðin virðast verða aö sæta þvi aö birta hvaða geðillsku og vaðal sem á f jörur þeirra rekur, og geta reyndar. ekki við neinn aðila sakast ann- an en sjálf sig. Þaö er engu llk- ara en að öll þjóðin þurfi i sifellu að vera að taka þátt i persónu- legu skitkasti vegna einhverra smámála, sem árekstrasöm sambUð okkar i landinu fram- leiðir á hverjum degi. Undanfarin ár hefur toll- þjtínn nokkur i Keflavlk tekið að sér að svara fullum hálsi þegar á hann er yrt. Sami maður veð- ur stoðugt upp og niður dag blaðssiður, eins og vandamál hans i starfi komi einhverjum við. Síðdegisblööin hlaupa I si- fellu til, þegar hann þarf aö senda einhverjum tóninn, og bera skætinginn á milli málsað- ila. Þetta er ekki fréttamennska. Ekki einu sinni sensasjtínismi af næstunni munu koma til stjórn- málaumræðna I sjónvarpi/Ut- varpi, geta mikið lært af þessum konum sem ræddu málin á þriðjudaginn. Þátttakendurnir (allir konur ásamt stjórnendum) ræddu ákaflega málefnalega og skýrt, um þetta merka mál, sem fjöl- miðlar hafa reyndar sinnt af áhugaleysi. Hver þátttakenda kom öðrum betur fyrir. Allar töluðu þær skipulega, æsingslaust og af kurteisi og tillitssemi, jafnt hver við aðra sem við áhorf- endur. Það er eitt sem vlst er, að það er mál til komið að stungið verði á mörgum þessara blaðurbelgja sem þykjast bera hag kjósenda fyrir brjósti — og skynsömu, alvarlega þenkjandi — venjulegu fólki hleypt að l pólitikinni. Einhverjum, körlum eða konum, sem skýra sinn málstað og koma fram eins og konurnar sex á þriðjudags- kvöldið. Tröllin elskast með ærslum Astarsaga úr fjöllunum. Saga: Guðrún Helgadóttir. Mvndir: Brian Pilkington. 26 bls. Iðunn 1981. NUtima prenttækni ræður yfir undraverðum mætti til þess að menningu hafi sagt margt ljótt um fjölþjóðaútgáfurnar, og yf- irleitt með réttu, þá má alls ekki gleyma þvi að vegna hennar fáum við einnig á islensku mörg listaverk sem að öðrum kosti kæmust aldrei i hendur h'ér- lendra barna. NU hefur þaö gerst I fyrsta sinn að islenskt forlag hefur lagt I að gefa út barnabók þar sem nýjasta prenttækni er nýtt til Bókmenntir ef tlr Gunnlaug Astgelrsson bUa til falleg listaverk i fjölda- framleiöslu. En til að þessi tækni nýtist þurfa góðir lista- menn að skapa verkin sem prentiðnaðurinn tekur við. Hjá sumum þjóöum hefur það þótt vera óaðskiljanlegur hluti af menningarlegri reisn að fram- leiöa prentlistaverk fyrir börn. Hefur mörgum þótt það vera mælikvarði á menningarstig þjóða, hversu vel sé bUið að börnum I þessu efni sem og öðr- um. Hafa viöa orðið til fullfai- legar bækur sem ýmist eru frumsamdar að öllu leyti, bæði texti og myndir, eða aö um er aö ræða myndskreytingar færustu listamanna við eldri ævintýri eða sögur. Hafa sumar þessara bóka lent I dreifingarkerfi hins fjölþjóðlega prentiðnaðar en aörar ekki. Eru þessar bækur sem hér um ræöir meö því besta sem gefið er Ut I heiminum. Þó að bæði ég og aðrir sem fjallaö hafa um barnabækur og barna- hins ýtrasta. Hér er vafalaust um f járhagslegt glæf raf yrirtæki að ræða, þvl þessar bækur eru mjög dýrar I framleiðslu ef að- eins er miðað við islenskan markað. En hér sýnir það sig að þegar hæfileikafólki eru gefnar frjálsar hendur og ekkert til sparað viö framleiðslu þá lætur árangurinn ekki á sér standa. Við höfum eignast allslenska bók sem er fyllilega sambærileg við það besta sem framleitt hef- ur verið annarsstaðar. Saga GuðrUnar Helgadóttur er ákaflega falleg og skemmtileg. Hér kveöur við allt annan tón en i fyrri verkum GuðrUnar. Ævin- týrið og frjálst Imyndunarafl hefur tekið völdin af þvl nota- lega og kimna hversdagsraun- sæi sem einkennir fyrri bækur hennar. Efniviðurinn er sóttur til islenskra þjóðsagna og nor- rænna goðsagna og náttúra landsins kemur mjög við sögu. Ramminn um söguna er sá, að drengurinn og pabbi hans sitja við sögusteininn I hllðinni, en hann minnir á tröllkerlingu sem og margir aörir steinar I grenndinni. Pabbinn fer að segja söguna af tröllskessunni Flumbru sem varö svo skotin I stóra ljóta tröllkarlinum að þau elskuðust með ærslum þannig að jörðin skalf. Það kalla menn- irnir jarðskjálfta. Þarna hafa þau skötuhju tekið við hlutverki Loka I goðsögunni, sem kiptist til og olli jarðskjálftum þegar eitur ormsins draup I andlit honum. Upp úr þessu eignast Flumbra átta tröllastráka sem ekki eru beint frýnilegir en henni finnst, eins og öðrum mæðrum, sln börn allra barna fegurst. HUn fæðir þá á brjósta- mjólk, en þegar þeir eru mettir renna hvítir lækir niður fjalls- hlíöarnar. Tröllin eru löt, elda ekki nema á áratuga eða alda fresti og eins er um alla tiltekt hjá þeim, en það er eins gott þvi eldgos, skriðuföll og grjóthrun eru afleiðingar þessara athafna þeirra. Þegar bjargir Flumbru eru þrotnar ætlar hUn með strákana að heimsækja tröll- karlinn sinn, sem ekkert vissi um þessi efnilegu afkvæmi sln, en þau dagar uppi á leibinni. En hin lifandi náttura sér um að klæða þau i mosa og grös og snjórinn gefur þeim vetrarflfk- ur þannig að ekki væsír um þau. Drengurinn er ekki lengur hræddur við tröllin, náttUruna, og hugsar hlýtt til þeirra þegar náttUruhamfarir verða, þvl þá eru þau að elskast, taka til eða elda mat. Þessi endursögn er að visu einfölduð mjög mikiö en von- andi gefur hUn til kynna hvernig efnistökin eru, hvernig þjbð- söguefni og náttUru landsins er tvinnað saman á hlýlegan hátt, hvernig náttUruöflin eru per- sónugerð i ævintýrinu. Textinn er fallegur.og vel unninn. Hann leynir viða á sér, ber keim af þjóðsögustfl I bland við einfalt en fágað nUtimaorðfæri. Um myndir Brians Pilking- tons eru aðrir en ég færari að fjalla um. En vlst er það að þær eru hrein listaverk. Formbygg- ing þeirra er mjög sterk. Sér- kenní Islenskrar náttUru eru dregir. skýrt fram og ævintýra- figururnar, tröllin, eru hreint frábærar. Litir eru oftast sterk- ir og hreinir, iöulega I stórum flötum og formum. Mig furðar ekkert á þvi að Ut- lendingar hafi orðiö hrifnir af þessari bók, eins og fram hefur. komiö i fréttum, og það standi til að þýða hana á erlend tungu- mál. Bókin er mjög falleg og sérstæð, sérislensk aö innihaldi og yfirbragöi, en á að mínu viti að geta höfðaö til flestra, óháð aldri og bUsetu. G.Ast. Sýnishorn af myndum Pilking- tons'l Astarsögu Ur fjöllunum.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.