Helgarpósturinn - 08.11.1984, Side 20

LEIKLIST
Anna Frank í Iðnó
eftir Heimi Pálsson og Gunnlaug Ástgeirsson
Leikfélag Reykjauíkur sýnir í Iðnó:
DAGBOK ÖNNU FRANK eftir Goodrich og
Hackett.
Leikstjóri: Hallmar Sigurðsson.
Leikendur: GUÐRÚN KRISTMANNSDÓTT-
IR, Sigurður Karlsson, Valgerður Dan,
Ragnheiður Tryggvadóttir, Jón Sigur-
björnsson, Margrét Helga Jóhannsdóttir,
Kristján Franklín Magnús, Gísli Halldórs-
son, Jón Hjartarson og María Siguröar-
dóttir.
Leikmynd og búningar: Grétar Reynisson.
Lýsing: Daníel Williamsson.
Þýðing: Sveinn Víkingur.
Á þessu ári eru fjörutíu ár liðin síðan Anna
Frank setti punktinn aftan við dagbókina
sína og skildi hana eftir á geymsiuloftinu þar
sem hún hafði dvalist á þriðja ár með fjöl-
skyldu sinni og fjórum öðrum gyðingum á
flótta undan nasistum. Á næsta ári eru þrjá-
tíu ár síðan leikgerð Goodrich og Hacketts á
dagbókinni hóf sigurgöngu um heiminn. Það
er þess vegna ekkert óviðeigandi að LR skuli
minnast afmælanna með því að setja DAG-
BÓK ÖNNU FRANK á svið.
Nú væri náttúrlega afmæli iítils virði ef af-
mælisbarnið væri ekki þess virði að sýna
það. Og best að segja það strax: Þótt auðvelt
sé að setja eitt og annað út á DAGBÓKINA
sem leikrit (t.d. finna bláþræði í samtölum)
býr hún yfir einhverskonar náttúrlegum
sjarma sem gerir hana vonandi sígræna,
ekki síst vegna þess að hún flytur sígildan
friðarboðskap, er hljóðlátur og einlægur
friðarsöngur með dæmalaust notalegri trú á
manneskjuna — og veitir ekki af að syngja
þesskonar söngva við okkur þessa dagana
þegar grimmdin og heiftin virðast leiðsögu-
stef mannkynssinfóníunnar.
Einn augljósasti veikleiki DAGBÓKAR-
INNAR sem leikverks er sá að hún verður
ekki sýnd svo almennilega fari nema til fáist
leikkona undir venjulegum ieikkvennaaldri
og ráði samt við geysierfitt hlutverk. Þetta er
leikhúsum oftast ofraun. Anna Frank er ný-
komin á táningsaldurinn þegar leikritið
hefst og hún þarf að taka út á sviðinu umtals-
verðan hluta af þeim þroska sem breytir
unglingi í fullorðna manneskju. Hún er
„inni“ allan tímann, viðbrögð hennar við því
sem gerist eru viðbrögð áhorfenda, því hún
er sögumaðurinn, og þannig ræður hún
flestu um gang mála, jafnt innan verksins
sem í samspili leikenda og áhorfenda.
Það eru orðin tvö ár síðan leikhússtjóri
lðnó, Stefán Baldursson leikstýrði Önnu
Frank við góðan orðstír á Selfossi. Þá var í
aðalhlutverki barnung stúlka, Guðrún Krist-
mannsdóttir, lítt reynd að vonum. Túlkun
hennar á Önnu þótti þá þegar með ólíkind-
um góð og til þess tekið hve sannfærandi
hún væri í því hlutverki. Því miður höguðu
atvik því svo að ég sá ekki þessa sýningu
Leikfélags Selfoss. Kynni mín af Guðrúnu í
hlutverki Önnu Frank hófust því á frumsýn-
ingunni í Iðnó og er skemmst frá að segja að
hún hreif mig upp úr skónum.
Beisk tár og örvœnting
Alþýðuleikhúsið á Kjarvalsstöðum:
Beisk tár Petru von Kant
eftir Rainer Werner Fassbinder.
Þýðing: Böðvar Guðmundsson.
Leikstjóri: Sigrún Valbergsdóttir.
Leikmynd og búningar: Guðrún Erla Geirs-
dóttir.
Leikendur: María Sigurðardóttir, Erla B.
Skúladóttir, Edda V. Guðmundsdóttir,
Guðbjörg Thoroddsen, Kristín Anna Þórar-
insdóttir, Vilborg Halldórsdóttir.
Hvenær munu þau yfirvöld sem til þess
hafa vöid og ráð hafa manndóm til þess að
skapa leikhópum aðstöðu til þess að vinna
og sýna? Spurt er af því tilefni að nú hefur
verið tjaldað fyrir Iítið horn á Kjarvalsstöð-
um til þess að setja á svið þrælmagnaða sýn-
ingu sem vissulega ætti betri aðbúnað skilið.
Þessi aðstaða sem frjálsir leikhópar búa við
er sárgrætilegri vegna þess að í miðjum mið-
bænum stendur leikhús ónotað að öðru leyti
en því að nokkrir kallar og kellingar éta þar
pulsur og saltkjöt í hádeginu á virkum dög-
um og vegna þvergirðingsháttar og menn-
ingarsnauðra fordóma í rykföllnum emb-
ættisdrjóia má ekki nota húsið tii annars.
Hér er átt við Sigtún eða Sjálfstæðishúsið við
Austurvöll sem haft er fyrir mötuneyti Pósts
og síma og allt leiklistarbatteríið í landinu
hefur margoft reynt að svíða út úr Póst- og
símamálastjóra til leiklistarnota en ævinlega
árangurslaust.
Vissulega er snoturlega búið um þessa
sýningu á Kjarvalsstöðum en sýningin geld-
ur þess hversu henni er þröngur stakkur
skorinn. Við þessi þrengsli eru líka kostir,
sem sé nánd áhorfenda (sem aðeins komast
60 fyrir) við leikarana og sviðið. Sviðsbúnað-
urinn er vegna aðstæðna einum of einfaldur
og megnar ekki nema að takmörkuðu leyti
að sýna umhverfi sem eðlilegt væri aðal-
persónunni.
Petra von Kant er 35 ára fatahönnuður
sem orðin er fræg og rík en er ekki að sama
skapi hamingjusöm. Hjá henni býr Marlene
sem þjónar henni þögul og vinnur vinnuna
að mestu fyrir hana, er einskonar þræll.
Petra hrífst óvænt af stúlkunni Karinu
Thimm og fær hana til að búa hjá sér og vill
A valdi œvintyra og hugarflugs
Nemendaleikhúsið í Lindarbœ:
Grœnfjöðrungur
eftir Carlo Gozzi í leikgerð Benno Besson.
Þýðandi: Karl Guðmundsson.
Leikstjóri: Haukur Gunnarsson.
Grímur: Dominique Poulain.
Búningar: Þórunn E. Sveinsdóttir og Dom-
inique Poulain.
Lýsing: David Walters.
Tónlist: Lárus Halldór Grímsson.
Leikendur: Alda Arnardóttir, Barði Guð-
mundsson, Einar Jón Briem, Jakob Þór
Einarsson, Kolbrún Erna Pétursdóttir,
Rósa Þórsdóttir, Þór Tulinius, Þröstur Leo
Gunnarsson. Gestaleikarar: Jón Hjartar-
son. Ragnheiður Steindórsdóttir.
Grænfjöðrungur er leikrit frá 18. öid ættað
frá Italíu. Það er sumpart byggt á hefðum
Commedia dell’Arte ieiklistarinnar, t.d. að
því er tekur til persóna, grunnaðstæðna,
grímunotkunar o.fl. en að öðru leyti sækir
verkið til þjóðsagna og ævintýra; í veröld
verksins getur allt gerst og ekkert er ómögu-
legt, enda ber verkið undirtitilinn ævintýra-
legur skopleikur og er þar alls ekki ofmælt.
Benno Besson er svissneskur leikhúsmað-
ur sem lengi ól aldur sinn í Austur-Þýska-
landi, m.a. í leikhúsi Brechts og hefur gert
nýja leikgerð þessa verks þar sem hann
breytir því nokkuð, einkum með því að efla
kvenpersónurnar og ekki síður með því að
skrifa inn texta þar sem til átti að koma spuni
Commedia dell’Arte leikaranna.
Á sínum tíma var þessi leikur vörn fyrir
hugarflugið og ævintýrið, mótmæli gegn
leikjum sem áttu að vera „eftirmynd raun-
veruleikans" og um leið ádeila á nytsemi- og
skynsemishyggju upplýsingarstefnunnar.
Það þarf ekki mikið hugmyndafiug til þess
að sjá að hér þarf ekki miklu við að víkja til
þess að þetta eigi vel við á okkar tímum
enda hefur það verið gert, leikurinn eftir því
sem við á og ástæða er til verið aðlagaður
stað og tíma.
í þessu samhengi er þýðing Karls Guð-
mundssonar lykilatriði en hún er í stuttu
máli sagt hreint yndisleg. Annað eins lull-
andi bull hefur ekki dillað leikhúsgestum hér
Svo sem skylt og skynsamlegt er búa fé-
lagar LR vel að gesti sínum. í hverju hlut-
verki er valinn maður og traustur svo engin
hætta sé á að nokkuð fari úrskeiðis, enda fátt
um leik atvinnufólksins að segja annað en að
hann var samstilltur og gersamlega hnökra-
laus. Áhorfanda fannst hann skynja að leik-
ararnir hefðu fullan skilning á þeirri ábyrgð
sem þeir væru að leggja á ungar herðar Guð-
rúnar og gerðu nákvæmlega það sem þyrfti
til að styðja við hana. Þeir fengu sín laun í fal-
legri sýningu.
Hallmar leikstjóri Sigurðsson velur hóf-
stillta og hlýja túlkun á verki og persónum.
Þannig verða meira að segja hinir ósambúð-
arhæfu van Daan og Dussel aðeins hæfilega
ógeðfelldir, aldrei þrúgandi, frú Daan
„skemmtiiega óþoiandi” manneskja — og
fjölskylda Önnu ekki óhóflega ,,góð“ í sam-
anburðinum. Erfiðasta hlutverkið í þeim
skilningi er greinilega Ottó Frank, faðirinn
sem Anna elskar svo einlægri ást að DAG-
BÓKIN gerir hann líflítinn og næstum
ómennskt góðan. Sigurður Karlsson komst
mjög vel frá því hlutverki og samband hans
við Onnu varð sannfærandi.
Fallegastan samleik sýndu samt Guðrún
og Kristján Franklín Magnús. Það er eigin-
lega sama hvar gripið er niður, hvort heldur
í fyrstu senunum meðan þau fara fyrst og
fremst í taugarnar hvort á öðru eða undir
lokin þegar unglingaástin blómstrar. Það
var leikur sem manni fannst gott að horfa á
og njóta.
DAGBÓK ÖNNU FRANK er tilfinningaríkt
innlifunarverk, ekki kennsluleikrit. Þess
vegna er „ramminn”, þ.e.a.s. stuttur forleik-
ur og eftirleikur, sem báðir gerast síðar en
verkið í heild, það eina sem ég var ekki sátt-
ur við í sýningunni. Upplýsingarnar sem þar
var miðlað liggja á flestra bókahillum og ætti
að mega gera þá kröfu til íslenskra áhorf-
enda að þeir vissu nóg til að skynja og skilja
það sem fram fer án slíkrar hjálpar. Þessum
þáttum held ég að hefði mátt sleppa — og
sömu leið hefði raunar skuggamyndasýning
milli atriða og inni í mátt fara. Hvort tveggja,
ramminn og myndirnar, undirstrikar vissu-
lega boðskap verksins, en það er undirstrik-
un sem mér fannst ónauðsynleg og líkari því
að við værum stödd í kennsluleikriti eftir
Brecht (með því ekkert illt sagt um þá teg-
und leiklistar) heldur en natúralískum innlif-
unarleik af því tagi sem DAGBÓKIN er.
Boðskapur DAGBÓKAR ÖNNU FRANK á
erindi við allar kynslóðir, jafnt þá sem þykist
vita hvað gerðist sem hina sem verður að
læra það af sögunni — verður að læra það
vegna þess að það gæti alltaf endurtekið sig.
Það er von mín að reykvískar kynslóðir láti
sig ekki vanta í Iðnó á næstu mánuðum.
Hér verður engu spáð um framtíð Guðrúnj
ar Kristmannsdóttur sem leikara. En hvað
sem verður í því efni má hún gjarna vita að
það er ekki einskis virði að hafa náð að
snerta hjörtu mannanna einu sinni og hrært
þá til umhugsunar um grimmdina, ástina og
fegurðina. HP.
eiga hana með húð og hári. Karin lætur sér
það lynda meðan það hentar henni en fer
síðan burt og skilur Petru eftir í sárum sem
leiða hana til örvæntingar.
Þetta eru meginlínur aðstæðna en segja að
sjálfsögðu ekki nema brot sögunnar. Þar
sem konur koma eingöngu við sögu í verk-
inu liggur beint við að líta svo á að það fjalli
um kvenleg vandamál og jafnvel sérkvenleg
vandamál (ég sleppi meðvitað sérkvenna-
menningarvandamálum). Ég fæ ekki betur
séð en að leikstjórinn leggi verkið þannig
upp og reynist sú leið ágætlega fær. Lögð er
áhersla á tilfinningar kvennanna og undir-
strikuð sú reynsla sem þær eiga að baki sem
konur. Á þessu plani gengur leikurinn ágæt-
lega upp. En þegar betur er að gáð kemur í
ljós að leikurinn fjallar alls ekki um konur
heldur um vald, drottnunargirni, ást, ör-
væntingu; eiginleika og tiifinningar sem
eiga ekkert sérlega við um konur heldur
hafa með fólk að gera og reyndar sýnir leik-
urinn framá að að því er snertir þessa hluti
gildir einu um kynferði.
María Sigurðardóttir á mjög magnaðan
leik í hlutverki Petru. Hún er á sviðinu allan
tímann og skapar þar margbrotna persónu
sem sýnir ákafar og andstæðar ti|finningar.
Guðbjörg Thoroddsen er einnig á sviðinu
nær allan tímann og myndar fullkomna and-
stæðu við hina áköfu Petru í hlutverki Mar-
lene sem hvorki bregður svip né fasi og segir
ekki eitt orð, frábær persónusköpun og
undraverður leikur. Erla B. Skúladóttir leik-
ur Karinu og finnst mér hún ekki allskostar
ná að skapa þá persónu sem Karin á að vera
í leiknum, vanta þá áru sem gerir það að
verkum að Petra snarfellur fyrir henni. Und-
ir lokin koma þær Kristín Anna Þórarins-
dóttir og Vilborg Halldórsdóttir fram í hlut-
verkum móður og dóttur Petru og eiga þær
þrjár saman frábæra senu þar sem þessar
þrjár kynslóðir mæta$t. Edda V. Guðmunds-
dóttir leikur frænku og vinkonu Petru af
natni og öryggi.
Hér er um að ræða óvenjulega sýningu á
óvenjulegum stað. í þessari miklu nánd leik-
ara og áhorfenda magnast efni leiksins og
verður ennþá ágengara en efni þó standa til.
G.Ást.
lengi. í hverri einustu setningu felst útúr-
snúningur á henni sjálfri hvort sem um er að
ræða upphafningu, skopfærslu, harmrænu
eða hátíðleika. Öllu er snúið í háð og spé
með fjölmörgum aðferðum og ótal blæ-
brigðum sem hrein unun er á að hlýða.
Haukur Gunnarsson hefur oft sýnt það að
hann er flinkur og vandvirkur leikstjóri. í
þessari sýningu kemur það enn fram og ekki
síst vegna þess hversu víða leikstjórinn leitar
fanga í að skapa sýningunni stíl og yfirbragð.
Gamla ítalska hefðin, ýkjur þöglu mynd-
anna, japönsk áhrif og fleira gott er hér fellt
saman í samstæða og sjálfstæða heild sem
þjónar ákaflega vel verkinu og gerir sýning-
una einstaklega eftirminnilega. Ævintýraleg
sviðsetning og leikmáti auk búninga og
gríma er í góðu samspili við efnisframvind-
una og ekki síst við textann.
Leikhópurinn er eins og menn vita nem-
endur á fjórða ári í Leiklistarskóla íslands, en
þeir eru að þessu sinni átta talsins. Reyndar
er hópurinn styrktur með tveimur ágætum
atvinnuleikurum úr leikhúsunum, Jóni
Hjartarsyni og Ragnheiði Steindórsdóttur.
Er það mjög skynsamleg nýbreytni Leiklist-
arskólans og væntanlega þroskandi fyrir
leikaraefnin.
Auðvitað sést í sýningunni að ekki er um
langþjálfaða leikara að ræða. En leikstjórinn
hefur vit á að sníða þeim stakk eftir vexti
þannig að leikhópurinn vinnur vel saman og
skapar vel unna og fágaða sýningu. Hlut-
verkin eru svolítið misstór. Einna mest áber-
andi eru Þór Tulinius og Alda Arnardóttir í
hlutverki systkinanna Renso og Barbarínu
og fósturforeldrar þeirra, leikin af Einar Jóni
Briem og Rósu Þórsdóttur. Þessi tvö pör
mynda ákaflega skemmtilegar andstæður
og eru hvort á sinn hátt vel gerð. Þau Barði
Guðmundsson og Kolbrún Erna Pétursdóttir
veita leiknum enn nýja vídd í ágætum hlut-
verkum kóngsins og nornarinnar móður
hans. í heild er leikurinn fjölbreyttur og lif-
andi, reynir á marga þætti í fari leikaranna
en þeir standast allir þá raun með hinni
mestu prýði.
Hér er sem sagt á ferðinni einstaklega
skemmtilegt verk, vel unnið og óvenjulegt
sem hiklaust má hvetja alla til að sjá. G.Ást.