Morgunblaðið - 01.03.1975, Page 12

Morgunblaðið - 01.03.1975, Page 12
12 MORG UNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 1. MARZ 1975 NEFKRABBAMEIN hefur verið kunnur sjúkdómur frá fornu.fari. Faðir læknislistar- innar, Hippokrates, vildi ekki Iækna fólk af þeim sjúkdómi af því hann óttaðist að stytta með því líf sjúklingsins. Nútíma- læknar eru á öðru máli. Þeir reyna að sigra sjúkdóminn með skurðaðgerðum og geislalækn- ingum. Þessi sjúkdómur komst i heimsfréttirnar fyrir nokkrum árum, þegar tilkynnt var i Pek- ing að Liu Shaochi, fyrrverandi forseti Kína, hefói látizt úr nef- krabbameini. Verið getur að nefkrabbamein sé algengari í Kína en til dæmis á Norður- löndum. Tiðni krabbameins er æði misjöfn eftir heimshlutum og löndum. Þegar rætt er um nefkrabba- mein er venjulega talað í sömu andránni um æxli i nefi og and- litsbeinum þvi þar náið sam- band á milli og erfitt að skera úr um hvar sjúkdómurinn á upptök sín. 1 andlitsbeinunum eru fjögur holrúm þakin slím- húð sitt hvorum megin við nef- Læknirinn hefur orðið eftir ERIK MÍÍNSTER Nefkrabbamein er læknanlegt holuna og til þeirra berst loft úr nefinu, en slím og efni geta borizt til nefþolunnar við and- litsholubólgu. Þessí holrúm í andlitsbeinunum heita kjálka- holur, ennisholur, fleygbeins- hola og sáldbeinshólf, sem er milli nefholunnar og augnatótt- anna. Enskum prófessor hefur tal- izt svo til að aðeins einn af hverjum 1200 sjúklingum nef- háls- og eyrnalækna sé meó krabbamein í nefi og andlits- holum. Það samsvarar því að sjúkdómsins verði vart hjá einum karlmanni af hverjum 100.000 og einni konu af hverjum 200.000. Krabbamein í eyrum er hér einnig talið með. Sjúkdómurinn er algengastur hjá fólki sem er fjörutiu ára og eldra og verður oftast vart hjá fólki um sextugt. Hann getur auðvitað verið góðkynjaður eða illkynjaður, en eins og kunnur skurðlæknir hefur komizt að orði: „Menn eiga ekki að spyrja hvort æxli er góðkynjað eða ill- kynjað heldur hve góðkynjað og hve illkynjaó það er.“ Og eins og menn vita jafngildir það ekki dauðadómi þótt fólki sé sagt aó það gangi með Uppdrátturinn sýnir hvernig nefkrabbamein breiðist út hægt og hægt til æðahnúta bak við æxlið og undir hökunni. krabbamein eins og því miður alltof margir halda enn í dag. Sérfræðingar gera greinar- mun á hvorki meira né minna en 14 tegundum æxla í nefholu og 12 í andlitsholum. Krabba- mein i nefhúðinni kemur fram sem vöxtur eða sár sem grær ekki en langsamlega oftast á sjúkdómurinn upptök sín inni f nefinu eða andiitsholunum. Nokkur helztu sjúkdómsein- kennin eru þessi: loftstreymið gegnum nefið minnkar, út- ferðin verður þykk eða blóðug, sársauki, andlitsbein hveifast fram, vöstur út i húðina, sár eða vöxtur inn í nefið og sjúkl- ingurinn sér tvöfalt. Flest þessi sjúkdómseinkenni eru algeng því þau eiga ekki aðeins við um nefkrabbamein heldur einnig venjulega sjúk- dóma eins og kvef og andlits- holubólgu. Ef sjúkdómsein- kenni hverfa ekki á tveimur eða þremur vikum er ráólegt að fara til læknis eóa sérfræðings í nef-, háls- og eyrnasjúkdómum. Óhætt er að treysta orðum læknisins ef hann segir rann- sókn sína hafa leitt í ljós að ekki sé um krabbamein að ræða og bægja burt öllum hugsunum um nefkrabbamein, annars bjóða menn aðeins heim tauga- veiklun. Venjulega er nefkrabbamein læknað meó skurðaðgerð eða geislalækningu, og oft eru báðar þessar aðferðir notaðar samtímis. Skurðaðgerðin getur stundum ver^jó flókin, til dæmis þegar fjarlægja verður nefið sjálft eða efri kjálka. En nútímatækni er svo fullkomin að heita má ógerningur að sjá hvort fólk er með gervinef eða ekki. Faðir nútimasálarfræði, Sigmund Freud, var til dæmis skorinn upp vió krabbameini í efri kjálka, sem var fjarlægður, og ómögulegt er að greina á mörgum ljósmyndum, sem til eru af honum eftir að hann var skorinn upp, að hann var með gervikjálkabein. Litið er vitað um orsakir krabbameins í nefi og andlist- holum. Þrálát andlitsholubólga er mjög algengur sjúkdómur, og margir, sem þjást af henni óttast aó hún geti breytzt í krabbamein. En engin rann- sókn sem hefur verió gerð, bendir til þess að svo sé. Komið hefur í ljós í rann- sóknum á höfuðkúpum fólks, sem var uppi fyrir 3.500 árum, að þessi tegund krabbameins þekktist þá. En það var ekki fyrr en árið 1968 að enskur visindamaður uppgötvaði eina orsök sjúkdómsins og mjög ein- falda. Hann komst að raun um að sjúkdómurinn var hér um bil sjötíu sinnum algengari meðal vissra starfsmanna í timburiðnaði en annarra. Það sem sjúkdómnum olli var rykið frá saginu er þeir önduðu að sér. Þetta átti ekki sízt við um mahoní-við, frá Afríku. Athygiisvert er að Bantunegrar og blökkumenn í fjöllum Kenya fá oft krabbamein og að þeir umgangast þessa trjátegund daglega, nota hana til dæmis í neftóbak og eldivið. eftir JÓN AÐAL- STEIN JÓNSSON NÝ FRÍMERKI Á það var minnzt I þættinum 1. febrúar sl., að danska póststjórnin ætlaði að gefa út frimerkjaörk 27. febrúar. Nú er örkin eða blokkin komin út, og geta lesendur virt hana fyrir sér hér f þættinum. Þessi örk er hin fyrsta, sem út kemur f Danmörku, svo að fyrir það eitt er hún merkileg I frl- merkjasögu Dana. Hitt er svo ekki síður athyglisvert, að hér munu f fyrsta skipti I heiminum vera sýndar á frfmerkjum tillögur um frfmerki, sem voru ekki gefin út. í örkinni eru fjögur frímerki. Tvö efri merkin eru blýantsteikningar eftir Ferslew hirðleturgrafara fré 1849, en tvö hin neðri tvær koparstungutillögur sama manns frá 1852. Þessum tillögum var hafnað af einhverjum ástæðum. Hefur sú saga m.a. komizt á loft, að ein ástæðan hafi verið sú, að Hermes-myndin svokallaða, sem er á 100 aura merkinu, hafi um of þótzt Ifkjast Danner greifaynju — eiginkonu konungsl Þá hefur póststjórnin danska til- kynnt útgáfu tveggja frfmerkja 20. marz. Er annað gefið út til að minnast 50 ára afmælis danska útvarpsins, en hitt af tilefni kvennaársins 1975. Eru merkin 90 aurar að verðgildi, en hið sfðara verður með 20 aura yfir- verði. Renna þeir aurar f Ifknar- eða góðgerðarsjóð f þágu kvenna, einkum á Grænlandi og ! Færeyj- um. Merkin eru grafin af C. Slania og prentuð á flúrpappfr. 1. april nk. hækka burðargjöld f Danmörku. Þess vegna hafa verið gefin út tvö ný verðgildi með mynd Margrétar drottningar II. og eitt merki úr seríunni með litla skjaldarmerkinu. Þessi merki eru prentuð á flúrpappfr eins og önnur dönsk merki undanfarin ár. Frf- merkin verða til sölu frá 20. marz, en engin fyrstadagsstimplun á sér stað við útgáfu þeirra. Frá finnsku póststjórninni höf- um við þær fréttir að segja, að hún gefur út 26. aprfl nk. sérstakt frimerki f sambandi við frfmerkja- sýninguna NORDIA 1975, sem haldin verður f Helsinki frá 26. aprfl til 1. maf á vegum Frfmerkja- sambands Finnlands. Á frfmerkinu er mynd af 32 penni frfmerki fagurrauðu (karmin), sem prentað var f Kaupmannahöfn 1875 og er fágætt merki. Upplag þessa væntanlega finnska frfmerkis f apríl fer eftir þvf, sem selt verður fyrir fram og síðan á sjálfri sýningunni, þvi að öll óseld merki að lokinni sýning- unni verða eyðilögð. Söluverð merkisins eru 3 mörk, og af þvf er aðgangseyrir 2,30 mörk. Af frainansögðu má þess vegna bú- ast við, að sýningarmerki þetta verði eftirsótt af söfnurum. NÝJU FÆREYSKU FRÍMERKIN i frímerkjaþáttum þessum hefur DKnriKMÆiirO^KlM, IFISDIííLílKiXlIlJJtBlg'irOtLILOKl© 'IOOOOOOOCOOOOCCOOOOOOOOOCOOOOÓO tmiFlNllk^ 1 . g JVCCOPOOCC oooocoooooooooooooo HOLGER PHILIPSEN del. CZESLAW SLANIA sc PRIS 5 KR rækilega verið sagt frá nýju fær- eysku frfmerkjunum, sem út komu 30. jan. sl. Jafnframt var þess eitt sinn getið og haft eftir Axel Miltander, ritstjóra við Göteborgs — Posten f Svfþjóð, að þegar i nóvember sl. hafi verið búið að panta um 300 þús. fyrstadagsum- slög. Sú tala er gífurlega há, ekki sfzt þegar höfð er f huga íbúatala eyjanna. Til samanburðar má geta þess, að um 40 til 50 þús. fyrsta- dagsumslög munu að þvi, er bezt er vitað. vera stimpluð hér á landi til jafnaðar. Nú hafa þættinum borizt nýjar fréttir af þessum mál- um. Göteborgs-Posten segir frá þvf 16. febrúar sl., að Færeyjar hafi slegið öll met í fyrstadagsum- slögum, þvf að ekki færri en 850 þús. pantanir bárust — fyrir rúm- ar 20 milljónir d. króna — eða um 540 milljónir fsl. krónal Þá segir enn fremur f blaðinu, að safnarar og kaupmenn um heim allan hafi pantað gffurlega mikið magn af óstimpluðum frfmerkjum eða fyrir aðra eins upphæð og áðan var nefnd. Minnir blaðið á það f þessu sambandi, að sænsk fyrstadags- umslög eru vanalega um 100 þús- und. Þessi geysimikla eftirspurn hef- ur orðið færeysku póststjórninni erfið raun og það svo, að hún getur ekki sent síðustu pantanir frá sér fyrr en f byrjun marz. Þátturinn getur svo sannarlega tekið undir með G.-P. um það, að þeir, sem gert hafa sér vonir um skyndilega verðhækkun fær- eyskra fyrstadagsumslaga og þá um leið fljóttekinn gróða, sjái ekki draum sinn rætast. Aftur á móti hefur söfnurum færeyskra frf- merkja trúlega fjölgað svo, að bráðabirgðamerkin, sem gefa varð út á striðsárunum síðari og eins í lok fyrri heimsstyrjaldar, hljóta að snarhækka i verði. Loks bendir G.-P. á það, að miðað við 40 milljón d. króna sölu, komi um eitt þúsund sænsk- ar krónur f hlut hvers ibúa Fær- eyja — eða um 38 þús. fsl. krón- url íslenzka póststjórnin hefði svo sem næga þörf fyrir svipaðan gróða af frímerkjaútgáfu sinni, en ég held samt, að enginn teldi slfka þróun mála æskilega. Hætt er Ifka við, að frændum okkar f Færeyjum — eða réttara sagt frfmerkjamál- um þeirra — verði ekki gott af þessu, þegar frá Ifður. Allir'Tfl)óta að sjá, að markaður fyrir endur- sölu færeyskra fyrstadagsumslaga og raunar einnig frfmerkjanna hlýtur að verða mjög þröngur. Er þvf ekki að búast við öðru en margir sitji uppi með miklar birgð- ir næstu árin. HÁSKÓLAÖRKIN FRÁ1961 Þeirri spurningu hefur verið beint til þáttarins, hvort nota megi Háskólablokkina frá 1961 á bréf. Þegar Háskóli íslands varð fimmtugur 1961, var afmælisins m.a. minnzt með útgáfu þriggja frfmerkja. Jafnframt voru þessi þrjú frímerki gefin út i einni ótakkaðri örk. Var verð hennar kr. 12,40, sem heita mátti nokkuð hátt á þeim tima. Ekki voru allir á einu máli um útgáfu þessarar ark- ar. Hún gilti að sjálfsögðu til burðargjalds og gerir enn þá, en raunin hefur orðið sú, að almenn- ingur hefur lítið sem ekkert notað hana. Af þvi hefur það leitt, að hún er enn fáanleg á Frímerkja- sölu póststjórnarinnar hér f Reykjavfk. Eitt er það, sem fáir hafa athug- að f sambandi við Háskólablokk- ina, og þess vegna vil ég nefna það hér. Heimilt er að klippa örk- ina i sundur og nota merkin úr henni stök á póstsendingar. Þetta hafa einstaka menn gert á undan- förnum árum, og þannig eru f umferð stimpluð merki ótökkuð úr Háskólaseriunni. Ekki hef ég séð þessi ótökkuðu merki skrásett sér- staklega f verðskrám, en að þvi hlýtur að koma. Upplag arkarinnar var 500 þúsund, svo að stök merki úr henni geta aldrei orðið nema litill hluti i samanburði við tökkuðu frimerkin. Ekki vinnst tfmi til að svara öðrum spurningum, sem sendar hafa verið til þáttarins, en vonandi gefst tækifæri til þess eftir hálfan mánuð. Þá er rétt að taka það fram, að spurningar frá lesendum um frimerki og ábendingar til okk- ar, sem önnumst þáttinn, eru mjög vei þegnar, þar sem þær hljóta að gefa tilefni til ýmissa hugleiðinga og koma þannig i veg fyrir. að efni þáttanna verði of einhæft.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.