Morgunblaðið - 03.07.1970, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 03.07.1970, Blaðsíða 11
MORGUNIBLAÍ>K), FOSTUDAGUR 3. JULÍ 1S70 11 BOKMENNTIR - LISTIR BÓKMENNTIR - LISTIR BOKMENNTIR - LISTIR Sýning Jóns Gunnars JÓN Gutnmiar Atrtnlason vinðSslt efckii ætla aS stítfaja atuSiuim faönid- um sem. mymritoaggvaird efrtfitr sýtn- ötraguim hiams í Galiertiie SÚM aS dæma. Á einiu áaú hefiuir Ihtaroni seöt þatr uipp tvæir sýmiragair, og er það einsdiæimli i iandfi vonu, að tmiymid- höggvairi láti svo sbuittt líSa á mállti sýtniingia sfitnmia. Þeibba enu iaJð aoká etnlgatr endiumtletondmigair tn/é einisfcæir sýmiragangieðli, hieldur hygg ég, að þetoba sé úbrais rtkmair iskiopuiraainþanfar uff^airagengiintnia áma, setm spyir efkiki utm gamial- Ignóinia hiefið varðaindd hæfilega rtátmialengd mtílld sýtnlilnlga. Hér er uim að træðia, iað það fáli að torwraa firatm, siem þassutm listatmiatnlnti ligguir á hj'anba, sem á lírtiið sikylt vilð bein haiginæm saónatrimiið, setm of oftt viljia tnalða sýinlinlgarþiÖrí héxiendira iisttaimiainfnia. Fytrtírr tveitm ánuan storfifaiðli ég utm þentniani lisbaimianin vartðamdi' þ'álttitölkiu hianis á úitfisýnimigui á Slkóliatvörðtuliolrtli, aS haniuim vætri vel ittrteiystiatndii í fraimitlíðitntnd, — aS hainm værli emigki ómáðliin gáta letnfguir. Á þessu tótmtabild hetfiur miaiutmiast boriið miejna á mteliniuim mymidhöggvaina ytnigri kywslóSiair- atruniair, miemta vena skyldli Jótoainmi Eytfellsi. Þiessfitr ttvair hafia vafciS miastt uimlbal í röðtutm mynidllistbair- tmiainmia, 'endia veríS þeiiima flnatm- rtakssamiastiir og gent fymiríarSair- "*-'"""' ' ' ™T ::- ' ' ' "". ; ¦ ístgSSSsS Jón Gunnar Árnason mestu venkini. Fjöldisnm hefiutr utndatnjfiariiS séð h'ið sboma vetrk Jón's Giuininians á Hagatomgi, sem sebt var upp í samlbamdli vdS lisbalhátiííðlinia, og sem iraairtguir list- flróðlur helduir ftnam aS sé há- miatnklið á ferli Jóns til þetssa. Ekki deilii ég þeíinni sfaoSiutn mieið öliu, því aS imiár ffiintnlast ýmisar fytrtri miynidiir hiatnts „ortganlíiskalrfi" verfc, atriði sem ég tmtat rnlikils í sfcúlptúir-iist. Sýnlimig Jótnis Guintniains í Gall- etnite SÚM er fytrir miarigt imtjöig sétnsbæið í þessairli bong, Esttiamianm- ðtrauim nægir tniú efckd leraguir aS gena ©iniutnigis verikin, heldiuir sstoapar hiainin elininliig umfhveinfi þefitrtna. Hajntn hiefuir klættt sýn- áríganstaiintn plaatíi, sem mok'kuins íkoniar táteni eðta pensótruulgetrvtiinigi mútímTiatætktniirjniar, hóMaið haina af með þvi og jatfinivel vaffið miynd plasti "töl alð utndtilnsbnitea emm fretear tólgairagíinini. Það aið stoapa etinlnig utmlhvetnfli/ð tlílðteaslt mjög á sýniniguim erlemdis, og sbumdiuim etr •utmh'vetrflið verteið í sjálftu sér, áhotrfamdlinm er þá sbaddiutr iimmii í sjálfu vertoiniu og verðiutr jiafm- vel hluiti þess. Ónlditanlega er þeitta torskiiiið fyrir óteumtniuiga, 'en aið hinigað slkyld'i slítet bemaslt vatr óhjátevætmlil'eglt, og þalð er spá ttmin, að það tmiumd bera í viaxiandli mælfi. á þessu á sýnfinig- utm ftnamiúnabefmlliisbamianinia héa-- leradtis, vetrfða hluti atf sýinlitniguim þeinna. Raiutniair er þalð gefiiið að aDir sýmiinlgaTisialilr hiaifia slibt á- kveðtnia amdinúinisloft, em þegar þalð hlenltair etekli fyráir ltislbaveirk, sem sýnia ritoal, er þaið stefmiam iað iskapa þelim þalð. Aðlalaltriiðiið er seim sagt, að myind'verlkið möóiti Sim, og fyrfir þalð iskial öliu flónniaið. Ekki skapa verk í ékveðliinin tnaimimia, helduir mamimianm uim vetnkið eðla hvooit ttveggjia. Vemkta á þessarli isynliinigu falla mlisijiaÆm- laga linin i huigmiyndilnia — amd- rúimtsJjofitiið hefði ialð imánium dómd þutnft aiutenia stóigamdfi. tál 'þass, og áflionfianidlinm éltbar iSiig þvá síStuir á gæðtum hvans venks fyrir sfilg. Það er efckli fyrtr em efltliir miarigar fenðir á sýniiniguinia og gautmigætfi- lega laithiulgum, aið miaiðiur mieitiir varteim, og parsíóiniulaga 'hafSli ég lanlgmesta átniaagijiu aÆ fjórSlu skoðiumiarfianðliininli. Þa og elkki fynr ittótou ékniyintíiiinniar á sýmliintg- luinlnli að mlá ttöteum á imier, og iniú, er óg trlita þetba, venðuir miár ainlna miest (bulgsað rtdl þeinra, þau láitla trnig miininsit í frtiði. ÁSiutr (hiöfiSu Tmyndik likt og „Ego" og „Sad song" valdflð miár mestum heilaibrolbuirn, einda enu þau bœiðli 'efitiiribektarvenð verk hvert á slimmi hálbt. Antnians anu allar mtyndinniair á simin háltt venðtar aibhygld. Étg imtynda imiór, ialð ef þeltJtia hefðd verfið sárstök deild á stómri sýtni- 'irígu, þá faefðiu kosibir theniniair komlilð babuir í lj'ós. Hiið fbakfmiarlk- 'alða svi.ð íslenztonar mtytndlfistair vanðuir hér enin einmd sýmigtímiuinmi 'að fótaikiefli. Em við stauiuim dkoðta sýnliinigu Jónis Guiniraairs í dag, því alð thtúm á erlimidli tii dktoair sem hlultli af 'miangbroltíininli tætonilöld saimitioar og finaimitiðlar, siem eim- hverju'm kanm að óa við, an er þó ó'uimlflýj'anleg sbalðtneynd. Bragi Ásgeirsson. Haukur Ingibergsson: Hljómplötur Efni: Pop. Flytjandi: Trúbrot. Útgúfa: Fálkinn. ÞEGAR Trúbrot fóru til Kaup- manmiahatfiniar í apríl er leið til að steetmirnita hippum í þeim imæta kiiiúbb, Revoltution, drap hljómtsveiitin einmig ndðutr fæti í upptöTkjustúdiói þar í borg og Hvað er Island? Hannes Finnsson: Mannfækkun af hallærum. AB. Rvík, 1970. Mannfækkun af hallærum er sjöunda bókin í Bókasafni AB, aem svo er kallað. Margra grasa kennir nú þegar í því safni (ef nota má orðið „margur" um sjö) og enn stefnt að fjölbreytni útgáfu rita, bæði með hliðsjón af efni og ekki síður aldri. Almenna bókafélagið fól veður fræðingi og hagfræðingi að gefa út þetta rit (Jón Eyþórsson byrj aði á verkinu, en dr. Jóhannes Nordal tók við að honum látn- um og ritar bæði formála og inn- gang um bókina og höfundinn). l>að var svo vel til fallið, sem framast má verða, því veðurfar og viðskipti hafa öðru fremur ráðið örlögum íslenrkrar þjóðar aldirnar í gegn og stjórnað mann fjölgun á hverjum tíma. Sannast það hvað berlegast, þegar litið er á öld Hannesar, hina átjándu, því þá var hvort tveggja með hræmulegasta móti, og mannfjöldi stóð hér í stað, meðan öðrum þjóðum fjölgaði stórum. Það var átjánda öldin, sem gerði fslendinga að þeirri dvergþjóð, sem þeir eru enn í dag, þó miðað sé við ekki stærri einingar en hinar Norðurlanda- þjóðirnar. Gegnir ekki furðu, þó ýmsir örvæntu um mannlifiS á þessu landi á svo vesælli öld ein- okunar og móðuharðinda. En Hannes er ekki í þeim hópi. Hann skrifar rit sitt til hughreyst ingar — sýnir fram á, að hallæri séu ekkert íslenzkt einsdæmi, slíkt hafi hrjáS onnur lönd, þó skárri séu talin, og nefnir dæmi máli sínu til sönnunar; fsland sé tæpast öðrum löndum verra, þegar öllu sé á botninn hvolft. Ennfremur minnir hann á, að hvert sinn sem batni í ári, fjölgi þjóðinni ört, og „þau góðu árin eru miklu fleiri en þau hörðu." RitiS er því skrifað af bjart- sýni og tiltrú, þó þaS sé að efn- inu til skrá um náttúruhamfarir og drepsóttir. En hversu brýnt erindi á þaS þá til lesenda, nú á síðarl hluta tuttugustu aldar? Varla er það gefið út handa sagnfræðingum einum. Þó ritið sé merkilegt, munu fáir lesa það einvörðungu „sér til fróðleiks og skemmtunar". Minning höfund- arins er verðugt að rækja, en varla er rit hans gefið út til þess eins. Hafísar og eldgos þekkjast nú sem fyrrum; en varla munu menn nú sækja til átjándu aldar ráð við þvílíkum vanda. Hvaða gagn er þá að þessu riti? Má ef til vill skoða það sem framlag til íslenzkra þjóðernis- mála? JÞví má svara bæði ját- andi og neitandi. Þó fslendingar séu senn búnir að byggja þetta land í ellefu aldir og ættu að vera farnir að þekkja það, grein- ir þá mjög á um kosti þess og galla. Til dæmis erum við langt frá því sammála um, hvort veður far sé hér gott eSa illt. Sumir kunna því vel, aSrir illa, allt eftir þvi, hvernig þeir lita á mál- in. Sumir sætta sig við fámenn- ið eða fellur það vel, vilja hafa rúmt um sig og sjá ekki eftir útflytjendum, en mega ekki heyra á það minnzt, að útlend- ingar flytjist til landsins, hvort heldur þeir eru rauðir eða gulir, bláir eða aðeins — hvítir. Aðrir líta á fámennið sem feimnismál og látast vera danskir eða amer- ískir eða einhverslenzkir annað en íslenzkir, fljótlega eftir að þeir eru komnir til útlanda; vilja þá vera stórættaðir eins og aðrir. fslendingar þykjast vera um- burðarlyndir í kynþáttamálum, en reka upp ramakvein, ef ein- hver fáráður útlendingur heldur fram, þeirri skoðun, að hér búd Esíkiimióiar, hvílilkuir Ihnapal- legur misskilningur! Flestir munu nú sammála um, að lokka beri erlenda ferSamenn til landsins. Hitt liggur í lausu lofti, hvað eigi aS sýna þeim hér. Og það er ekki aSeins ágreiningsefni, heldur misklíSarefni hreint og beint, hvort hægt sé aS rækta tré á fslandi, hvort kal í túnum stafi af kulda eSa röngum áburði, hvort hálendisgróðurinn þoli sauðbeit og svo framvegis. Sýnist þó nær, að slíkt teldist til raunvísinda fremur en til- finningamála, svo sem staðreynd- in er. En sé betur að gáð, eru þessi mál líka þjóðernismál og koma upp um tiltrú hvers og eins á landinu og þjóðinni — er hér lífvænlegt eður eigi? Á,þjóð- in að halda áfram að vera til? Það er vitaskuld háð því, hvort og hversu hægt er að græða landið. Vandamálin eru ekki söm og á átjándu öld, satt er það. En óneit- anlega eiga þau, sum hver, rót sína að rekja til þeirrar aldar. Hallærin, sem Hannes Finnsson segir frá, sýnast nú afskaplega langt að baki, allt að því ótrú- leg eins og ljótir púkar í ævin- týrum. En afleiðingar þeirra vara enn í hugskoti þjóðarinnar; og ýmis nútíma vandamál eru í reyndinni af sömu rótum runnið, þó þau komi öðru vísi fyrir sjón- ir. Við búum enn á sama landinu og við sama loftslagið, þó hvort tveggja breytist lítið eitt frá old til aldar. Landið er hvorki stærra né minna en það var og jafn- erfitt til samgangna fyrir fá- menna þjóð. Ef til vill hafa ís- lendingar aldrei fundið meira fyrir því en nú — með allar kortínurnar, en bráðónýta vegi. Fábreyttir atyinnuvegir valda þvi enn, að við erum geigvæn- lega háð erlendum viðskiptum og þeim, sem þau annast, jafnvel þó það séu ekki lengur einokunar- kaupmenn. En sé í sjónhending litið yfir sögu þjóðarinnar frá upphafi, sést á hinn bóginn, að henni hef- ur ærið misjafnlega vegnað og miklu misjafnar en álykta mætti af hugsanlegum veðurfarsbreyt- ingum, hvað sem veldur. Fyrstu aldirnar hlýtur fólk að hafa lifað hér góSu lífi, aS öðrum kosti hefðu menn ekki haft tíma til að semja þær risavöxnu bókmennt- Hannes Finnsson. ir, sem þeir létu eftir sig. Um 1300 er eins og það lendi allt í verkfalli, eða minnsta kosti dreg- ur mjög úr þeirri iðju, auðséð, að erfiðir tímar eru runnir upp. Er því einkar fróðlegt að lesa það, sem Hannes Finnsson segir — „meina ég," segir hann, „að engin öld frá landsins byggingu hafi meir ekiS lands-velgengn- inni halla en hin fjórtánda." Og er þá ekki að spyrja að afleið- ingunum fyrir næstu öld á eftir, því „á fimmtándu öld finnst mjög fátt ritað eftir forfeður vora;" efnaleg fátækt leiðir af sér fá- tækt andans. Nokkuð þykir Hannesi birta yfir á sextándu öld. „Framanaf hinni 16. öld," segir hann, „gengu að sönnu nokkur hallæri yfir landið, þó ei svo tíðum sem á hinni fjórtándu." En aftur sækir í sama horfið, því „næst þeirri fijórtándu öld hafa harðindi verið stærst og tíðust á hinni seytj- ándu," segir Hannes. Fyrri hluta átjándu aldar tel- ur hann hafa verið nokkuð góð- an, en „1751 byrjuðu þau harð- indi, sem stigu hæst 1757," þá röskir tveir áratugir betri, en „1777 fór að koma undirbúningur þeirra harðæra, er seinna yfir- tóku." Þegar sverfur að, slævist sjálfs- virðingin; fólk leggst jafnvel svo lágt að éta hrossakjöt: „Á Langa- nesi var á góu búið að eta 30 hross, og í nokkrum sveitum, Fcamhald á bls, 17 Erlendur Jónsson skrifar um BOKMENNTIR hljóðritalði tvær iitlar plötur fyritr Fálkamtni. Him fyrri þessara hliórnpT'ata er toomin á miarkað, og hetfluir húm að geyma lögin Ég sé það, iag og texti: Gunmiair Þótrðarson og Ég veit að þú kemur, sem einnig er eftir Gummar, en við satmminigu textans hefiur hamtn niotið hjálpsami Rúmains Júlíus- somar. ÞaS er ekki ólíklegt, að eim- hver fái gæsahúð við tilhugsumi- inia um, að íslianzkir popistar fari að semja texta við tónsmíðar síniar, en það ex raumair furðiu- iegt, að þeir sku'li ekki hatfa farið til þess fyrir löngtu, þar sem Bretar uppgötvuðu þenma'n mögu leika þegar í benniskiu bátla- aldar. AuSvitað miá búast við hor- tittum og vantskapnintgum, ef íslenzkir hljómsveitammenm fana yfir á þessa braut, en eimmig má búast við gulltoornium, og alfla- vega ættu textarnir að verða fjölbreyttari en nú er, þegar teilja imiá af fingnwn ammarrar handar þá, sem semja meirihlutta nýrra danslagatexta, sam fnam koma. Og aílavega mega GummaT og Rúnar vera ániægðir, þvi að textar þeirra eru sízt verri en textar þessara „viðiurfcenmdtu" höfuinida, þótt það komi raumar enin betur í ljós, á seirani plötu Trúbrots, sam oi liggur í geymisliuim Fáikans ag bíðuj- út- gáfu þar til í ágúst/Bept. ÞaS fer ekki á milli mála, aS Trúbrot hafa hlotið mijög góða upptöku í Daramörteu, því að krafburinn í tónlistinni kernst tiil skila og hljómurinm (soumd) er góður. Það heyrisi ekki mikið í orgel- iniu, og má vera, að eirah'verjium aSdáenduim Karis Sighvatssonar þyki það súrt í broti. Sanindeilk- urinm er þó sá, aS þagar éktki er uim að ræða sólóplötu einstakl- intgis, þá eru það heilidanáhriifin, sem máli skipta, og ef sferúfað vaeri upp í eirau hljóðtfæri alf þeirri einiu ástæðu, aS viðfcom- andi hljóðfæraieikari sé mtjög fær, vænu það hreinlega hroða- leg miistöik. f söngnium gætir áhritfa frtá Cnosby, Stilla & Nash, og er þar eteki leiðum að líkjast. Þetta er. þammig mjög góð plata, einkum þó ef mælt er á íslenzkan mælikvarða, ernda er það a'memrat viðuirfcerant, að fæstar íglenz'kar hljánrksiveititr komist mieð tærmar þar sem Trúbnot hafiutr hælana. Þó er þessa plata ekki gaHa- lauis, a% vil ég raefna misheppri.- aða sóló í enda Ég veit aS þú kemiur, og glímu þá, sem Shady þreytir við íslenzka textamm, og fier halioka fyrir eins og Þór forðutm. Umslagið er nýstárlegt, en utan á því eru teifcningar, sem minna á ýmsar skissor í bókum eftir John Lermon. Haukur Ingibergssotn.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.