Morgunblaðið - 27.01.1972, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 27.01.1972, Blaðsíða 15
MORGUNiBLABrÐ, FIMMTUDAGUR 27. JANÚAR 1972 15 vináttunnar þágu „Ofckar heitasta ósík er sú að þjóðskipulag heiimssósial- ismans hafi slík áhriif að lit- ið sé á að við séum sarnfélag vinaþjóða, sem stöndum ein- huga vörð um hið nýja samfé lag og stuðlum að uppbygg- ingu þess — að mannkynið geti litið á það sem fyrir mynd framtiðarþjóðskipu- lags, skipulag, sera frjalsar þjöðir sameinast um." Þessi orð mælti Leonid Brezhnev flokksleiðtogi laaimmúnistaiflofcks Sovétríkj anna á 24. flofcfcsþinginu. 1 maí 1971 var Simas Kud- irka leiddur fyrir rétt í Vilni us í Lithaen, átoærður fyrir landráð. í nóvemlber árið 1970 hafði hann reynt að flýja af sovézku skipi yfir í banda- rísfcan strandgœzlubát úti á opnu hafi, en bandaríski skipherrann sendi hann aftur um borð. Þessi örlagairíka skyssa sfcipherrans kostuðu sovézka loftsfceytamanninn tttu ár af lifi hans. Því að þann dóm féfck hann: tiu ára þrælkunarvinnu. Áður en mélið kom fyrir rétt hafði Kudirka sagt, að hann myndi etóki hirða um að fá sér verjanda, að hann myndi efcki eiga nein svör við þeim spurningum, sem yrðu lagðar fyrir hann i réttinum og það eina, sem hann hefði í hyggju að gera væri að leggja fram beiðni, sem væri i fullu samræmi við mannrétt indayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, þess efnis að fá leyfi til að flytjast úr landi. Þegar réttarhöldin hófust var verjandi leiddur fram a sjónarsviðið. Kudirka endur tok þá, að hann hefði ekki beðið um neinn verjanda og sagði að svo búnu: — Annað hvort er Gavr- onskis (þ.e. verjandinn) ær- legur maður og mun þá reyna að halda vörn uppi fyrir mig eftir beztu samvizku, og það mun aðeins koma honum sjálf um í hína verstu klípu, ell- ar hann mun fcoma hér fram sem eins konar sæikjandi númer 2, eins og oft gerist viið pólitósk réttarhöld í Lit- haen. Ég Iít efcki svo á, að mál mitt sé svo margsiungið, að þörf sé á því að hafa tvo sækjendur." Simas Kudirka lýsti þvi yf- ir að hann liti á sig sem sak- lausan, þar sem hann -hefði ekki svikið föðurland sitt Lit háen, og hann liti ekki á Sov étríkin sem ættland sitt. Þeg- ar hann gerði grein fyrir, hvers vegna hann hefði reynt að flýja frá Sovétrikjunum, talaði hann I röska fjóra klukkutíma. Hann sagði frá uppvexti sínum i sárustu fá- tæfct, innlimun Litháen í Sov étnílkin og kúgun þeirri, sem fylgdi í kjolfar þeirra að- gerða. Hann rifjaði upp flutning á ættingjum sínum til Síberiu árið 1941 og 1944, hann sagði frá f jöldamorðum, minntist félaga sinna, sem hefðu viljað berjast gegn inn limuninni, flesta þessa félaga hafði hann ekki séð eftir að kunnugt varð um að þeir berðust gegn skipulaginu. Er hann hafði lokið skyldu námi í Vilnius, langaði hann að fara til sjós, sjá lönd og álfur og hélt hann gæti með því gleymt þeiim harmi sem þjóð hans var bú- inn. Hann varð að leita burt frá öllum þeim ömur- leik, sem fyrir augu hans hafði borið; limlestir líkamar þjóðernissinnaðra Litháa sem lágu i stöflum á aðaltorginu. Það sem viðbjóð vakti með an réttarhöldin yfir Kudirfca stóðu yfir var þó ekki ódæðis verk Sovétmanna í Litháen, heldur „landráð" Kudirka. Sækjandinn Petrauska lýsti þvl yfir með fyrirlitningu, að glæpsamlegt athaafi Kudirka hefði leitt svívirðu yfir Sov- étlýðveldið Litháen og hann krafðist fimmtán ára þrælk unarvinnu, svo og að allar eig ur hans skyldu gerðar upp- tækar. Kudirka hélt sjálfur varn- arræðu sína og skýrði hinum háæruverðuga rétti frá því, hvernig stjórnandi rannsókn arinnar, Kismen, ofursti, lið- þjálifi að nafni Urbonas, KGB maðurinn Petkevicus og ýms- ir aðrir hefðu komið gagn- gert frá Moskvu með það fyr ir augum að heilaþvo hann. Þeir höfðu stungið upp á því við Kudirka, að hann skyldi gagnrýna hina borgaralegu þjóðernisstefnu, sem væri áberandi í Litháen og lýsa yf UM MAL LITHAANS SIMAS KUDIRKA Ef tir Trond Andersen ir þvi að hún hefði rekið hann til að fremja hinn sví- virðilega verknað. 1 staðinn myndi þá látið við það sitja að veita honum áminningu fyrir að fara í óleyfi af sov- ézku landi. Kudirka afþakk- aði boðið. Hann vildi efcki svíkja föðurland sitt, Litháen sagði hann, efcki einu sinni í skiptum við frelsið. Þegar málið á hendur Kud- irka var í undirbúningi höfðu stjörnvöld einnig reynt að telja vini hans og skyld- menni á að bera vitni um, að hann væri veill á geði. Læknanefnd lýsti því hins vegar yfir að Kudirka væri algerlega heilbrigður and- lega. Simas Kudirka hefur fyrir löngu hafið afplánun á þeim þunga dómi, sem hann fékk. Hann deilir kjörum með mörgum borgara Sovétrikj anna, lauslega áætlað einni milljón manna, ef marka má franska tímaritið Recontre Internationale. Þó eru ekki meðtaldir allir þeir, sem send ir hafa verið til dvalar á geð veikraspítölum. „Milljónir manna farast í sovézku þrælkunarbúðunum. Síðan þessum búðum var kom- ið á fót hafa þær gleypt fleira fólk. Þar hafa verið teknir fleiri af lífi en í öll- um öðrum búðum saman- lagt — einnig útrýmingarbúð ir Adolfs Hitler." Þannig kemst Gyðingaforinginn frá Litíháen, Julius Margolin, að orði. Hann hefur verið í slík- um búðum og hann er efcki vægur í dómum sínum um okkur sem úti stöndum. „Og þeir sem svara með því að yppta öxlum og eyða talinu með innantómu al- mennu kjaftæði, þeir eru sið ferðilega séð einnig sekir." Að loknu Jólaleyfi urðu á Al- þingi nolfckrar framhaldsumræð- ur um orkumáil. Tilefnið var til- laga sjálfstæðismanna til þings- iölyktunar um endurskoðun orkulaga, sem miðar að dreif- mgi ákvörðunarvalds í orku- má.lum til fólfcsins úti á Iands- byggðinni. Svo bar við í þessumi umarœðum, að forsætisráð- herra sá astæðu til að fcveða sér sérstafclega hljóðs út af þeim fá heyrðu umimælum minum „að verulegur styrr hafi staðið milli r&kisstjórnarinnar og Norðlend- inga í orkumálum". Forsætisráð- herra vefengdi þessi ummæli og var helzt á honum að Skiilja að þau væru dauð og ómerk sem hreinn uppspuni! Þótt margt hafi komið mér spánskt íyrir í þingsölum hef ég sjaidan orðið *urðu lostnari en þegar forsæt- isráðherra staðihæfði, að það „væri of mikið sagt" að áigrein- ingav væri milli Norðlendinga og rSkisstjórnar hans í orkumálum, einkum þar sem vitað er að hann hefur setið marga fundi með forustumönnum Norðlend- toga út aí þeim ágreiningi. IHann veit að ágreiningurinn er öleystur og að ekfci hefur m.a. iverið komið til móts við óskir Nlorðlendinga um skipun sam- starfsnefndar við rikisvaldið í KWikumáluim. Honum hlýtur einn ig að vera kunnugt að þúsund- Ir manna hér nyrðra hafa mót- mælt stefnu ríkisstjómarinn- ar á þessu sviði. Ástæðan til þess að ég sting niður penna út aif máU þessu er þó efcki tilraun ir&ðhjerrans til þess að di-aga ifjöður yfir staðreyndir, sem flestir kjósendur hans sjáilfs og ffleiri vita að eru dagsannar. For sætisráðherra sagði annað í Lárus Jónsson alþingismaður: Athugasemdir við um- mæli f orsætisráðherra — um orkumál Norðlendinga ræðu sinni um orfcumai Norð- lendinga, sem er öllu alvarlegra. Hann sagði einhvern veginn á þa leið: „Ég held að aðaaatriðið fyrir Norðlendinga sé að fá raf- magn á sambærilegu verði og aðrir landsmenn, hivaoan sem það kemur." Það er ómögulega hægt að skilja ráðherrann öðru vísi en að hann telji eitthvað annað vaka fyrir Norðlending- um, eins og raunar fleiri ráða- menn syðra. Það er ekkert laun ungarmál, að ýmsir hér syðra eru þeirrar skoðunar að Norð- lendingar séu á móti „hundi að sunnan" eða „náðarspenan- um að sunnan" eins og Fram- sóknarm'álgagnið Dagur kallaði fyrirbrigðið fyrir nokkrum ár- um, þegar hann var á móti þvi, eimfaldlega af þeirri ástæðu að orkan kæmi „að sunnan" og það an geeti ekkert gott komið! Þessi skilningur ráðherrans og fleiri valdamanna er í senn furðuleg- ur og barnalegur, en jafnframt svo alvarlegur að ég sé mig knú inn til að ræða hann á opinbar- um vettvangi. í HVERIU ER AGBEININGURINN FÓLGINN? Ég hef einmitt skilið forustu- menn Norðlendinga þannig i orkumálum og allan almenning, sem tjáð hefur sig um þau, að beir vildu leysa orkumál sín á þann hátt sem hagkvæmast og jaifnframt öruggast væri fyrir þá og þjóðarbúið, hvaðan svö sem orkan kæmi. Forsætis- raðherra þaiif því efcki að „halda" neitt um að Norðlend- ingar eigi að leggja áherzlu á þetta grundvallaratriði. For- ystumenn Norðlendinga vilja á hinn böginn að fram fari hlut- lægar rannsóknir á því hvaða leið til orkuöflunar sé í senn sú hagkvæmasta og jafn- l .iíi'ns Jónsson alþm. framt nægilega örugg fyrir þá. Ríkisstjórnin vill á hinn bóg- inn áikveða hvaða leið Skuli fara án slíkra rannsókna og án samráðs við Norðlend- inga. Þetta kemur skýrt fram í yfirlýsingum og fréttum frá stjórnvöldum. Forustumenn Norðlendinga telja þeim muni meiri nauðsyn á áðurnefndri heildarathugun orkuöflunar- leiða vegna þess að sterkar lík- ur bendi til að virkjun hag- kivæmustu orkulinda nyrðra sé í senn öruggari og hagkvæmari fcostur en gerð haspennuMnu yf ir öræfin, sem er deginum ljós> ara að verður óörugg nema hún verði óhóflega dýr. Viðgerð á henni gæti við verstu skilyrði tekið marga daga eða jafnvel vikur. Slíkur aðbúnaður í orku málum flýtir ekfci iðnþróun Norðurlands eða gerir fjórðung- inn að traustri byggð. Annað mál er að háspennulína yf- ir öræfin verður tímabær, þeg- ar nægilega mikil grunnorku- framleiðsla fer fram í fjórðungn um sjálfum og gengið hefur ver ið þannig frá orkuvinnslu þar að hún sé öruggari en hún er nú. Þessi er kjarni ágrein- ings Norðlendinga og ríkisstjórn arinnar. Norðlendingar vilja láta kanna leiðir til orkuöflun- ar áður en ákvarðanir eru tekn ar og velja síðan þá leið sem i alla staði er hagkvæmust, en rik isstjörnin vill ákveða leiðina strax þ.e.a.s. að leggja línu norð ur frá Þjórsársvæðinu hvað sem fjárhags- eða öryggishlið máls- ins líður í samanburði við aðra fcosti og hvað sem Norðlending- ar segja. 1 þessum vinnubrðgð- um rikisstjórnar Ólafs Jóhann- essonar kemur i rauninni skýrt fram uppáhaldsvinnuaðferð hennar og valdhroki, þrátt fyrir öll faguryrði i stjórnarsamning- um um áætlunargerð og samráð við fólkið í landinu um brýn- ustu hagsmunamál þess. „HUNDAKtJNSTIR" RA0HERRA Það er kapituli út af fyrir sig, þegar rætt er um orkumál Norð lendinga, að orkuráðherra hef- ur gripið til þeirra reiknings- kúnsta í sambandi við kostnaS- arverð „hundsins", sem hann er ákveðinn í að leggja norður, hvað sem hver segir, að segja að það verði greitt niður af allri þjóðinni. Bkki komi til mála að Norðlendingar borgi þær 300 milljónir króna, sem hundurinn mun kosta, í orku- verði. Það verði þjóðin öll að borga. Við þetta er það að at- huga að Norðlendingar eru hluti þjóðarinnar og leggi þjóð- arbúið í vitlausa fjárfestingu, sem ekki gefur arð, bitnar það auðvitað á Norðlendingum eins og öðrum landsmönnum. En þess ar reikningskúnstir ráðherra, sem líkja mætti við „hunda"- kúnstir, eru athyglisverðar að öðru leyti. Ef ekki þarf að taka tillit til verðs á „hundutn" þ.e.a.s. háspennulínum þvers og kruss yfir landið, þegar verið er að meta hagfcvæmni orkuöfl- unarleiða, þá ætti ráðherra að hugleiða hvort ekki ætti frek- ar að virkja næst Dettifoss frem ur en Sigöldu. Abh. benda til þess að verð á orku úr Detti- fossvirkjun við stöðvarvegg yrði mun minna en úr fyrirhugaðri Sigölduvirfcjun. Hins vegar er orkumarkaðurinn meiri syðra en nyrðra og þess vegna þarf að taka tillit til flutningskostn- aðar orkunnar frá Detti- fossvirkjun, nema orkufrek stór iðja risi fyrir norðan, sé raun- sætt á málið litið. Auðvit- að eru þvi framangreindar „hundakúnstir" ráðherra óraun hæfar. Þær geta augljóslega ekki réttlætt þá ákvörðun ríkis- stjórnarinnar að leggja há- spennulínu norður. Hver svo sem kemur til með að borga hana, verður að taka kostnað- arverð hennar með í reikning- Framhald á bls. 20.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.