Morgunblaðið - 22.09.1972, Blaðsíða 15

MORGUNBÍLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. SEPTBMBBR 1072
15
Asgeir Asgeirsson
fyrrverandi forseti íslands
Ásgeir Ásgeirsson.
MEÐ íyrrverandi forseta fsJands,
herra Ásgeiri Ásgeirssymi, er
■genginn áistsæ-11 þjóðhöfðingi,
góður maður og eftirminnilegrjr.
Atvi'kin högðu því svo, að við
ÁS'geir Ásgeirsson urðum sessur
naiutar, þegar ég tók fynst
sæti á Alþingi árið 1946.
Ásgeir Ásgeirsson var þá einn
reyndastnr þimgmanna. Hann
var hlýr og tillitssamur við
nýiiðann á þingi, eins og hans
var von og vísa. Við höfðum áður
átt nokkuð náin kynni, þegar við
báðir áttum sæti í þjóðlhátíðar-
neíndinni, sem undirbjó lýðveld-
is-hátiðarhöldin 1944. Það hlaut
að hafa hol'l áhrif á mig að kynn-
ast persónuilleika Ásgeirs Á&geirs-
sohar.
Ásgeir Ásgeirsson mun jafnan
talinn hamimgj’umað'jr i einka-
ilifi, en þar átti hann glæsilegan
liflsförumauut, sem var eiginkona
hans írú Dóra Þórhalisdóttir,
biskups. Það bar mikinn skugga
á forsetasetrið að Bessastöðum,
þegar þáverandi forseti missti
þennan lífsförunaut, og eflauist
þyngra áfall forsetanium en
marga grunaði.
í opinberu lífi var lífsferill Ás-
gieirs Ásgeirssonar einstæður.
Hann var forséti Sameinaðs
þings, forsætisráðherra og fjár-
málaráðherra og að lokum annar
nikisforseti lýðvel'diisins. Fjöldi
annarra merkra starfa hlóðst á
Ásgeir Ásgeirsson, svo sem m.a.
bankastjórastarf við Útvegs-
banka íslands, en hann hafði
einmitt átt ríkan þátt í stofnun
Útvegsbankans, þegar hann tók
við hlutverki íslandsbanka og
vildu þá ýmsir ráða miður heilt
í miklu deilutnáli.
Stendur styrr um stóra menn,
og vissulega komst Ásgeir Ás-
geirsson ekki hjá þvi að vera um-
dieildur á stundum. Hann var for-
sætisráðherra á sviptingatímum
í stjórnmálluim og hann átti ein-
mitt sinn ríka þátt í róttækum
breytimgum á kjördæmaskipan
og kosningalögigjöf landsins
tvisvar sinnum á stjómmálafeirli
ainum, en fá mál hafa reynzt
viðkvæmari og umdeildari á Al-
þingi og jafnframt mikilvægari.
Á sextán ára forsetaferli sat
Ásgeir Ásgeirsson á friðarstóli,
en bar hróður embættis þjóð-
höfðingjans innan lands og utan
nmeð mikli'Jm virðuleik og sæmd.
Þjóðin minnist með sökniuði
þesisa mæta manns við útför hans
í dag.
Jóhann Hafstein.
Cwfáum kveðjuorðum lamigar
imiig að varpa að likböruim þeissa
merkismaninis og tryggðavinar.
Ég minnist hins glæsilega og
gáfaða guðfræðinigs vlð fyrstu
siýn árið 1919, er við sikýlduim
vinna sam an að tillöguim um
ekölamál, hvetrsu sjónarmið hans
hri'fu miig þá. Og miargoft síðan
átitum við eftir að fást við stök
máiefni, þar sem hann var hinn
vrt.ri ieiðtogi, víðsýnn og göðvilj -
aðuT.
Ég minnist þeirrar fagnaðar-
Ö6du, sem koma hams vaikti 1923,
er hann gerðist þingmannsiefini
Vesstuir-ísfirðin'ga. Það birti yfir
samfunidum við komu hans og
mál flutningi, .wo að miikið
láneegjuefni var að vimna með hon
itm og sjá og finna, hve menn
heiiluðust a'f persónu hans og
dnemgilegri framkomu, og með
hve mi'kiffli gleði rrnrgir veittu
hoimum þá brautargengi og,
hvensu djúpstætt það traiust
neyndist wneðan, eftiir var leitað.
Ég minnist þesis sumars, er
hann kom með konu sína vestur,
hina g'fæ.sil'egu úrvals'konu, Dóru
ÞórhallsdóttuT, þar sem þau fóru
um sveitir og þorp kjördæmis
hans í sumarblíðu meðal fagn-
andi vina. Það urðu ógUeyman-
legir dagar.
Og nokkru síðar sáum við
hann í fonsetastóli Alþingis á
Þi'ngvöl'luim setja þing á hátið-
inni miklu 1930, þar sem homum
fórst al'lit úr hendi með sæmd
og prýði.
En ailt eru þetta auignablrk úr
lamgri sögu. Og þó hið síðasta
eftinminniiegaist, er ég í fylgd
hans, nýkjörins forseta íslands
þá, sá hversu vel Vetstfirðingar
tóku honiuim, og hve inniiega hon
uim var fagnað i hirnu garnla kjör-
dæmi.
Og áreiðan'lega myndi það
vera að skapi hans, að ég nú
sendi þeim gamlla og glaða vina-
hópi 'kveðju og þöktk af þessum
blöðum — jafint Wfis sem liðnum.
Ferðum miínum á Aragötuna
miun nú lokið. Þangað kom ég
stnmdium hin siðustu ár með blóm
hamda Dóru. Þeim hagræddum
við hjá mynd hennar, en siett-
uimisit síðan og röbbuðum um
gamla daiga veistur á PMateyri þeg
air báðir voru unigir og ótrauðir
og áttuim saman ötal stundir og
spjall uim l'fcfsins gang þeirra
tima og hvemig hann ætti og
þyrfti að vera. Frá þeim dögum,
þegar fflest lék í lyndi og gaon-
ar. vair að lifia, gátum við rifjað
upp smargt, s'em varð okikuir að
sfcemimitiun og sífedid sáSubóit.
Háilifrar aildar samfyligd, og vel
það, er býsna langur timi efcnnar
mannsævi, og affla þá tíð var
heimiili Ásgeirs og Dóru mitt ann
að heiimi'li, þegar hingað kom að
vesitan eða norðam. Ég hafði ly-k-
11 að húsinu og kom og fór eins
og heimamaður. Böm okikar
blöndiuðu snemma geði og heim-
sóttu oft hvert annað á sumrum.
Og þau hjónin giöddust ein'læg-
lega með okkur, þegar vel gekk
og hughreystu okkur og hjálp-
uðu, þegar andstreymi sótti að.
Nú er glæsimenni og góður
drengur horfinn af sjónarsviði,
maður með vfcturt hjarta, sem
sómdi sér með mfcklum ágætuim
hvar sem var, trölltryggur vinur
á löngum æviferli. Ég kveð hann
með ein|lægri þökk og sárum
söknuði og bið honuim eöfcfrar
blessunar.
Og ölfcu hans fólki sendi ég
imnilegustu samúðarkveðjur mín
ar og mfcnna.
Snon-i Sigfússon.
„ Að biða þess, sem boðið er,
hvort bffltt svo er eða strftt,
og hvað sem helzt að höndum
ber
að hopa ei nema fcfctt ,
en standa eins og fiokfcgniátt
fl««,
með frerum aiia stund,
hve mörg sem á því slkruggan
sðcaffl
sú skyldi ikartmannis lund."
Bessastaðir eru höfuðból
Isilands.
Þar réðu rikjum Ásgeir og
Dóra i 16 ár, þ.e. að andi for-
setafrúarinnar var þar öíl árin,
þótt hún anóaðist 1964. Á með-
an bæði lifðu, voru þaiu
venjutega nefnd bæði í einu af
vinum þeirra. Svo nátenigd voru
þau hvort öðru og samrýnd.
Að Bessastöðum var got)t að
koma og gott að vera. Góður
beini, aiúðlegt viðmót og höfð-
ingsbragur á öfclu, innan staðar
og utan. Anidinn, sem rikti yfir
staðnum, var virðutegur, hlýr
og eftirsóknarverður. Ödlum
bar saman um það. Auðvitað
kom þetta ekki af sjáiltfu sér.
Meðfæddir hæffcleikar og reisn
varð að vera til staðar, annars
hefði alfct verið með öðrum svip.
Þau forsetahjónin höfðu mik-
ið barnalán. Börn þeirra eru
ÞórhalMur ráðuneytisstjóri,
kvæntur Liily Ásgeirsson, Vala,
gift Gunnari Thoroddsen og
Björg, gift Páli Ásgein
Tryggvasyni. Bamabömin eru
13. Þau sóttu mjög til afa og
ömmu á Bessastöðum og sam-
heldni fjöfcskyldunnar er sér-
[ stðk.
Ásgeir Ásgeirsson var svo
mfckiis háttar maður, að hann
tapaði aldrei kosnámgu til Ai-
þingis í þau 30 ár, sem hann var
afcþimgismaður þeirra Vestfirð-
inga. Sfcikt er aðeins á færi atf-
burðamanna og þeir eru nú fá-
ir. Við forsetakjör kom bertega
í fcjós, að hann óx úr Afcdkki súv
um og varð maður alhar þjóð-
arinnar. Þess vegna varð hanm
sjálfkjörinn, á meðan hamn sjáltf
ur álleit það henta.
Að fceiðarlokum má sjá, að
stjórnmálaferifcl Ásgeirs Ásgeirs
sonar var sérstæður og g'læsi-
legur svo af bar. Slikir láta
ávalit gott af sér leiða og
stöðva innanflokkskjaftaskúma,
sem hafa uppi draugagang og
viQja ríða hvers manns húsmm í
nafni ffcokksins. Ætla má, að
Ásgeir Ásgeirsson hafi hatft þann
fágæta en mikiifcsverða og mikffls
metna hæfileika að setja niður
reimleika í stjórnmálum. Til þess
hafði hann góðan vilja, hyggindi,
framsýni og miMar gáfur, sem
hann beitti af mikfclili snilld. Hátt
vísi hans var óbrigðul og sann-
færandi.
Til bankastjóra eru „marg-
ir kafclaðir, en fáir útvaldir".
Þar var Ásgeir í fremstu röð.
Hann gerði sér ljóst, að það sem
lánað er út á er fyrst og fremst
traust. Málalengingar og óákveð
in svör voru honum fjarri skapi.
Þar eins og annars staðar kom
hann vel fram i ölfcum máium.
Eftir þvi sem unnt var og ástæð
ur leyfðu var hann úrtausnar-
maður. Man ég þegar við feðg-
ar vildum fá aðstoð bankans til
kaupa á þriðja nýja tog-
ara okkar, sem banikastjórar út-
sikýrðu, að bankinn hefði ekki
efni á. Þá gefck Ásgeir þegjandi
frá. Líkaði ekki afgreiðsQan. En
þetta stöðvaði ekki má'lið, heldur
það að rikisstjórnarleyfi fékkst
ekki.
Margir gáfumenn eru i ætt
Ásgeirs Ásgeirssonar, þar á með
al Páll skáldi Jónsson, prestur
í Vestmannaeyjum og Ásgrímur
Hel'lnaprestiur.
Ásgeir Ásgeirsson stundaði
nokkuð laxveiði í fristundum.
Hann var slyngur laxveiðimað-
ur og fiskinn vel. Þar eins og
annars staðar var han-n háttvis
og nærgætinn. Hann hatfði orð
á því og fór eftir því, að aðeins
væru notuð veiðarfæri, sem
ekki gerðu skaða á fiskinum. ef
hann slyppi. Þetta þarf að kom-
ast í löggjöf á íslandi.
Til endadægurs var Ásgeir
Ásgeirsson maður almenn-
ings. Á ferð sinni um Vatnsda!
varð á vegi farlama gamailmenni,
honum afcls ókunnugt. Forseta-
bífclinn var stöðvaður og fceyst
úr erfiðleikum þess, sem studd-
ist við stafi sína. Það voru snögg
umskipti. Nokkuð skammt var á
áfccvörðunarstað, en í samræðum
voru aílir jafnir — aðeins ís-
fcenzka flaggið gaf til kynna
hver væri á ferð.
Lögð munu hafa verið drög
að ævisögu Ásgeirs Ásgeirsson-
ar. Því verki mun ekki hafa
verið lokið, þegar hann andað-
ist. En það kemur ekki að sök,
því með ævi sinni og ævistai-fi
skráði hann ævisögu sína á þið
tiókfeM, sem hefur þá náttúru,
að letur þess máist ekki.
Tryggvi Ófeigsson.
KVEÐ.IA FRÁ STARFSFÖLKI
ÉTVEGSBANKANS
Á úttfarardegi herra Ásgeirs
Ásgeirssonar, fjxrverandi forseta
Islainds, koma fram í huga minm
tjúfar og fagrar miinndngar um
góðan og genginn samferðar-
mann í njman aidarþriðjung.
Kynni okkar Ásgeirs Ásgeirs-
sonar hófust, er hanin vax ráð-
inm fciankastjóri í Ctvegstoanka Is-
lands 1938 og hetfir aldrei fallið