Morgunblaðið - 29.10.1977, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 29.10.1977, Blaðsíða 14
14 ~MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 29. OKTÓBER 1977 Sjötugur: Gísli Sigurb jörns- son forstjóri I dag, laugardaginn 29. október, verður einn hinna þjóökunnu og velmetnu Reykvíkinga sjötugur. Hér á ég við Gísla Sigurbjörnsson forstjóra Elli- og hjúkrunar- heimilisins Grundar í Reykjavik og Dvalarheimilisins Ass- Ásbyrgis í Hveragerði. Gísli er fæddur í Reykjavík 29. okt. 1907. Foreldrar hans voru hin landskunnu sæmdarhjón séra Sigurbjörn Á. Gíslason og Guðrun Lárusdóttir, alþm. og rithöf. Séra Sigurbjörn var sonur Gisla Sigurðssonar, bónda í Skagafirði, lengst af í Neðra-Asi í Hjaltadal og konu hans Kristinar Björns- dóttur frá Brekkukoti. Foreldrar Guðrúnar, móður Gísla Sigur- björnssonar, voru séra Lárus prófastur á Valþjófsstaó, síðast prestur Frikirkjunnar í Reykja- vík, Halldórsson prests að Hofi í Vopnafirði, Jónssonar, og kona hans Kristín Katrín Pétursdóttir söngkennara Guðjónssonar (Gudjohnsen). Gísli forstjóri er af sterkum stofnum kominn, eins og komið hefur í ljós hjá honum á óvenju-, lega margbreyttri og árangurs- ríkri ævi. Þegar hann stendur nú á þessum tímamótum ævinnar, væri ekki úr vegi að minnast opin- berlega starfssögu hans, en hún er svo margþætt, að ekki er hægt að koma nema litlu af henni í afmælisgrein. Hann ólst upp i Reykjavík á heimili foreldra sinna í Asi, Sól- vallagötu 23, í stórum systkina- hópi. Asheimilið var þá með allra þekktustu heimilum á landinu, vegna hinna miklu umsvifa og starfa foreldra hans. Athafnir þeirra komu víða fram, en sterkustu átökin voru mannúðar- og liknarmál, reist á kristilegum grundvelli. Þar hlaut písli sín fyrstu kynni af þeim málum, sem hann hefur á frábæran hátt helgað starfskrafta sina, og senni- lega munu halda nafni hans lengst á lofti. Gísli kvæntist á árinu 1935 Helgu Björnsdóttur stór- kaupmanns í Reykjavik, Arnþórs- sonar. Þau eiga 4 dætur, Guðrúnu, gift séra Páli Þórðar- syni, Helgu, g. Richard Faulk, Sigrúnu, g. Þorvaldi Einarssyni, Nínu Kristinu, g. Öttari Halldórs- syni. 1927 útskrifaðist Gísli úr Verslunarskóla Islands. Eru þvl á þessu ári 60 ár síðan. Nokkru síðar fór hann til verslunarnáms erlendis. Arið 1932 kom hann á „íslensku vikunni" svonefndu, ásamt fleirum. Var kjörorð hennar: KAUPIÐ ISLENSKAR VÖRUR. Um skeið var hann for- maður verslunarmannafélagsins „Merkúr". Frimerkjakaupmaður var hann um tíma. Hann vann um skeið mikið aó íþróttamálum, t.d. formaður „Víkings" um skeið. Æði oft var hann fararstjóri íþróttamanna til Þýskalands, en tók svo á móti þýskum iþróttamönnum, sem komu i skiptiheimsóknír við islenska íþróttamenn. Snemma tók hann þátt i bindindismálum. Allt fram á þennan dag hefur hann ótrauður veitt þeim málum lið. Má getá þess, að hann stuðlaði að útgáfu ritsins „Eyðandi eldur", en það rit er sannarlega þess virði, að vera tekið með lestrarbókum í skólum Iandsins. Hér verður að láta staðar numið með upptalninguna, þó að fjöl- margt sé ótalið. Starfsferill Gísla hlýtur að verða rakinn á öðrum vettvangi en í afmælisgrein. Vík ég nú að þvi máli, sem verið hefur aðal áhrifastarf hans og gert hann landskunnan baráttumann fyrir málefnum aldraðra. Arið 1934 tekur Gísli að sér forstjórastarf við Elli- og hjúkrunarheimilið Grund í Reykjavík. Þetta stórfenglega vistheimili aldraðra, hafði átt við ýmsa erfiðleika að stríða, þrátt fyrir frábæra stjórn þess, for- stjórans séra Sigurbjarnar A. Gislasonar og samstjórnarmanna hans. Það var viðamikið verkefni fyrir ungan mann að taka að sér forstjórastarf þess og siðar einnig stjórnarformennsku. Þetta heimili hafði starfað nokkur ár i „húsinu við Hringbraut", eins og það var lengi vel kallað. Þessi starfsemi fyrir aldraða fólkið hófst í litlu húsnæði 29. okt. árið 1922, og á því 55 ára afmæli I dag. Þó aó Gísli ætti því láni að fagna, að fá með sér áhugasama og þróttmikla samstarfsmenn í stjórn þessarar sjálfseigna- stofnunar, varð framkvæmda- starfið að sjálfsögðu erfiðasta viðfangsefnið. Oft voru erfiðir hjallar á leiðinni. Árin liðu. Fleiri og fleiri erfiða hjalla tókst Gísla og samstarfsmönnum hans að klífa. Það kom fljótlega í ljós, að Gísli var stórhuga. Hann var ákveðinn og áræðinn, snjall skipuleggjandi. Hann var og er stórbrotinn i áætlunum sínum. Hann virðist sífellt setja markið svo hátt, að það kosti fyrirhöfn og jafnvel bar- áttu að ná því. En hann eygir þó alltaf möguleika til að ná því marki, sem hann setur sér, þó að það taki stundum langan tíma að ná þvi. 1952 byrjar svo starfsemi Dvalarheimilisins Áss í Hvera- gerði. 26. júli s.l. var þess minnst, að 25 ár voru liðin frá stofnun þess. 1 veglegu boði, sem haldið var að Ási i Hveragerði, flutti Gísli þætti úr sögu þessarar stofn- unar. Þar sagði hann m.a.: „Þegar starfið hófst, voru 4 vistmenn, en fyrsta árið voru þeir 13 talsins, 3 konur og 10 karlar. En nú eru hér 104 karlar og 98 konur. Um næstu áramót er gert ráð fyrir, að þeir verði 210—220. Húsin eru 43, þar af 4 hús eign Arnessýslu, en Elli- og hjúkrunarheimilið Grund í Reykjavik, sem er sjálfseignar- stofnun, á öll hin húsin." Þannig er þróunin á mörgum sviðum, þar sem Gísli hefur lagt hönd á plóginn. Með nánari lýsingu á stór-fyrirtækinu As- Ásbyrgi, eins og dvalarheimilið heitir nú, vísa ég til frásagnar forstjórans í blaði hans „Heimilis- póstinum". — Ég vil skjóta því hér inn, að í þessu tímariti og víða í blöðum, hefur Gísli árum saman birt snarpar og snjallar greinar um ýmis mál. — I ritinu „Islenzkir samtíðar- menn", er sagt, að Gísli hafi unnið að búnaðarmálum. Eg innti hann eftir nánari upplýsingum um þetta atriði. Jú, Elli- og hjúkrunarheimilið Grund rak Laugarnesbúið i 7 ár, og var þar þá stórbú á íslenskan mælikvarða og jafnvel þó viðar væri leitað. — Þá er það vitað, að Gísli átti stóran þátt í að útvega fjármagn til byggingar Bændahallarinnar. Hann hefur einnig stuðlað að ýmsum þáttum rannsókna á sviði landbúnaðar. Og þá er ég kominn að því að minnast á rannsóknarstofnunina Neðri-Ás í Hveragerði. Um hana sagði Gisli i áðurnefndri ræðu: „Rannsóknarstofnunin Neðri-As hóf að gefa út vísindarit árið 1969. Aður höfðu margir vísinda- menn erlendir komið hingað til lands í okkar boði og athugað um ýmis mál'Og gert þar um skýrslur, sem að sjálfsögðu voru sendar stjórnvöldum og ráðamönnum". Nú eru skýrslurnar gefnar út sér- prentaðar og er 27. ritið væntan- legt á þessu ári. Þarna eru sem sagt unnin stórmerkileg vísinda- störf, sem margir innlendir og erlendir vísindamenn annast. Um tugi ára hefur Gísli i ræðu og riti barist fyrir málstað aldraðra. Fer ekki hjá því, að það hafi átt sinn þátt í framkvæmdum á þeim málum, sem nú koma fram ¦ byggingum elliheimila víða um Iand. Líknar- og mannúðarmál styrkir Gísli og starfar að á margan hátt. T.d. hefur hann um margra ára skeið séð um útgáfu á ýmsu svo sem bókum, kortum, dagatölum, sem hann gefur til ýmissa félaga og einstaklinga, sem vinna að slíkum málum. Siðan selja þessir aðilar þetta og verja andvirðinu til framdráttar starfi sínu. Elli- og hjúkrunarheimilið Grund stendur sem óbrotgjarn minnisvarði um djörfung og dáðir þeirra, sem brutu leiðina um ýms- ar torfærur til heilla hinum öldruðu. Þar hóf Gisli sitt heilla- ríka starf fyrir „hina öldruðu sveit". Og innan skamms hefjast nýjar byggingaframkvæmdir á Grund. Gísli hefur sótt áfram hjalla af hjalla. Við hlið hans hefur fylgst, ötul og ótrauð, eiginkona hans, frú Helga. Ráðholl og einbeitt hefur hún gengið til verka með honum. Þá má og geta þess, að dætur þeirra hafa dyggilega unnið með foreldrum sínum. Gísli telur einnig að hann eigi mikið að þakka samstarfsmönnum sínum í stjórn sjálfseignastofnananna. Fyrir störf sin hefur Gísli verið heiðraður með Stórriddarakrossi Fálkaorðunnar. Ennfremur hefur hann verið sæmdur ítölsku heiðursmerki. A þessu ári sæmdi forseti Vestur-Þýskalands hann heiðursmerkinu „Das Groze Verdienstkreuz". Gísli er sjötugur í dag. Enn er hann sterkur persónuleiki. Hann er ákveðinn, hiklaus, harðdug- legur. Hraði i ákvörðunum og starfi er honum eiginlegur. Hann er traustvekjandi baráttumaður, sem ekki gefst upp á miðri leið. Þess vegna mun hann halda áfram hjalla af hjalla, hærra og hærra. Vonandi gefst honum aldur og heilsa til að halda göngunni sem hæst, því að þreki og kjarki hafa árin ekki svift hann. Hversu hátt hann kemst, er hulið. En að leiðarlokum munu gengin spor hans rakin í óvenju- lega viðburðaríkri ævisögu. Heill og blessun Gísla Sigur- björnssyni forstjóra sjötugum. Samfagnað er honum og ástvinum hans með daginn. Þökk fyrir heillarík störf. Jón Kr. tsfeld. Líklega er Gisli Sigurbjörnsson vinsælasti maður á Islandi. Þó er hann einn af hinum hóg- væru og hæglátu í þjóðfélaginu, talar Iágt og ekki mikið. Þjóðin þekkir hann samt og hin miklu störf hans, enda hefir hann verið vakandi samvizka hennar fyrir málstað gamla fólksins. Hefir hann verið óþreytandi í baráttu sinni fyrir því og bent á nauðsyn þess að því mætti líða vel síðustu æviárin, eftir langan dag í starfi. Þegar Iífshættir voru aðrir á tslandi, bjó gamla fólkið með börnum og barnabörnum. Enn hafa orðin afi og amma töfra- hljóm. Nú er önnur öld, því ekki er pláss fyrir af a og ömmu í íbúð- um þéttbýlisins hjá unga fólkinu. Börnin fara á mis við lífsreynslu og lífsskoðun gamla fólksins. Afi og amma sjá ekki nógu mikið af barnabörnunum. Það er að vaxa upp ný þjóð, sem ekki þekkir for- tíð sína og hefir litið samband við landið. Þegar kraftar gamla fólks- ins daprast þurfa þau að leita hælis í einhverri stofnun, sem sér um það. Hér hefir þáttur Gísla Sigur- björnssnar verið mestur og best- ur, því margir hafa ekki gert sér grein fyrir þeirri samfélagsbylt- ingu, sem orðið hefir á þessari öld. Munu allir sammála um að honum hafi orðið stórkostlega ágeVigt, þó sjálfum finnist honum of hægt farið. Lengi var Elli- og hjúkrunarheimilið Grund eina elliheimilið á landinu, en nú eru þau risin all viða og allmörg í byggingu. Hefir grettistaki verið lyft. Munu flestir sammála um það að enginn hefir reynst þessu máli betur en Gísli. Hefir hann stofnað útibú frá Grund í Hveragerði, og heitir það As. Er þar f jöldi smáhúsa þar sem fólk getur búið út af fyrir sig en fengið þó þjónustu og mat. Þar búa þeir sem eru heilsugóðir, en þar deyr enginn maður, frekar en á grísku eyjunni Delos. Er heils- unni hrakar hentar þeim betur dvöl á hjúkrunarheimilinu Grund. Allur umgangur um þessi stóru heimili er til fyrirmyndar, full- komið hreinlæti og fáguð smekk- vísi. Hefi ég oft glaðst yfir þvi að geta sýnt útlendingum hvernig aðbúnaður gamla fólksins er á Islandi. Þar er grænt gras, f alleg- ar trjáhríslur og blóm bæði úti og inni, því Gisli rekur allmörg gróðurhús og eru þar ræktaðir tómatar og alls kyns grænmeti, auk blómanna. Þar eru meðal annars banaar og segir Gísli þá jafnauðvelda í ræktun og rabar- bara, — ef þeir hafa gott vermi- hús. Gísli er mikill áhugamaður um það að nota hveravatnið ekki ?ð- eins til hitunar, heldur einnig sem heilsubrunn. Bæði Frakkar, Þjóðverjar og Tékkar hafa haft stórkostlegar tekjur af 'að selja hveravatn úr landi til drykkjar. Vinur minn frá Indónesíu sagði mér að á æskuheimili hans hafi alltaf verið drukkið vatn frá Þýzkalandi, og hafi það komið í skipsförmum. Hefir hann stofnað Rannsókna- stofuna Neðri-As og fengið ís- lenzka og erlenda visindamenn til að rannsaka ýmislegt í sambandi við hveravatn og ölkelduvatn hér, og hafa skýrslur þeirra verið gagnmerkar. Munu 17 slíkar skýrslur vera komnar út. Auk þess gefur hann út Heim- ilispóstinn og er ritstjóri hans. Eru þar upplýsingar, sem vist- menn þurfa að hafa, og venjulega góðar hugvekjur presta og rit- stjórans. Allt, sem Gísli stjórnar, er rekið með hagsýni og stjórnsemi. Virð- ist allt ganga af sjálfu sér, eins og allstaðar þar sem kunnáttumenn stjórna. Eiga vistmenn ekki nógu sterk orð til að lýsa þvi, hve vel er hugsað um það, eða þær. Eru svo margir sem sækja, að biðlistar urðu svo langir að Gisli varð að hætta að hafa biðlista. Lýsir ekk- ert betur hve Grund og As hefir gott orð á sér og einnig þörfinni fyrir elliheimili. Aður en ég lýk þessari fátæk- legu kveðju, vil ég drepa á einn þátt i starfsemi Gisla, sem ég hefi notið góðs af. Séra Sigurbjörn A. Gíslason, faðir hans, hafði þann hátt á að bjóða 50 ára stúdentum og eldri til kaffidrykkju á hverj- um vetri. Gísli hefir haldið þess- um sið og þarna hittast á hverju ári gamlir skólabræður, sem aldrei sjást ella, nema á þessum heilladegi. Erum við allir þakklát- ir Gisla fyrir þessa rausn og hugsunarsemi. En þegar minnst er á kaffi, má geta þess að Gísli reykir ekki og hefir aldrei drukkið áfengi, né veitt það á sínu gestrisna heimili. Hins vegar mun heitt kaffi alltaf á könnunni á því heimili. Allir vinir Gísla munu telja hann vera mikinn hamingju- mann. Auk hans miklu áhuga- mála, sem hafa góðan framgang, kvongaðist hann valkvendi og hafa þau Helga Björnsdóttir nú verið gift í meira en 40 ár. Er hún falleg kona, gáfuð, drenglynd og alltaf reiðubúin að leggja góðu máli lið. Eiga þau f jórar dætur. Það er gott til þess að hugsa að Gísli mun ekki þurfa að hætta starfi, þó hann verði sjötugur, enda munu allir telja vandfyllt sæti hans. Munu allir sem þekkja þessi ágætishjón óska þeim langra og góðra lífdaga, með miklu starfi, enda mun Gisli einskis óska frekar en að mega starfa meðan Guð gefur honum líf. Helgi P. Briem Það væri synd að segja, að Gísli Sigurbjörnsson forstjóri EHi- heimilins Grundar í Reykjavik og Dvalarheimilis aldraðra i Hvera- gerði væri 70 ára 29. október 1977. Grannur og beinn i baki, maðal- maður á hæð, gengur rösklega og lítur atugulum augum það sem er að gerast og það sem ætti að ger- ast i framtíðinnfíslandi til heilla. Brennandi áhugi einkennir Gísla á öllum sviðum og veit hann svör við flestu sem öðrum er tor- ráðin gáta. Hans áhugi beinist auðvitað langmest að málefnum aldraðra og sárt tekur hann að geta ekki gert meira i því efni, má þó segja að Gísli hafi lyft Grettistaki í mál- efnum aldraðra bæði í Reykjavík og í Hveragerði. Það er með Gísla eins og marga framámenn að skilningur þorra fólks er ekki ætíð nægur á því sem hann vil framkvæma. Það er auðvitað ekki alltaf auð- velt fyrir sumt fólk að skilja menn sem hugsa svona langt fram í tímann. EJn þeir sem ekki eru sammála Gísla i elliheimilismálum ættu að kynna sér allt sem Gísli er búinn að gera um ævina, það er ævin- týralegt. Það er alveg ótrúlegt hverju hann er búinn að koma i verk á þessum árum sem hann hefir starfað að jnálum aldraðra víða um land. Gísli er maður góður i orðsins fyllstu merkingu og vill öllum gott gera og veit ég að hann flíkar því ekki þegar hann hjálpar öðr- um með peningagjöfum og góðum ráðum. Gísli er maður mjög trúaður og sýnir það oft í verki maðal annars hvað hann hefir stutt okkur með byggingu Hveragerðiskirkju. Margt mætti telja upp sem Gisli hefir gert öðrum gott en ég veit að hann kærir sig ekkert um að verið sé að flíka því. Okkur hjónunum og sonum okkar þykir mjög vænt um þegar Gísli gefur sér tíma til að koma í kaffi til okkar og rabba við okkur um hans og okkar áhugamál, og allir eru hressari og djarfari eftir þessar viðræður. ' Viljum við með pessari stuttu afmælisósk biðja algóðan Guð að blessa hann í starfi um ókomna framtíð. Konu hans Helgu og börnum þeirra óskum við til hamingju með afmælisbarnið. Megi Gísli starfá lengi enn með- al okkar við góða heilsu. Vinur minn Gisli, þakka þér fyrir öll okkar samtöl og heim- sóknir sem hafa verið okkur til mikillar gleði og uppörvunar. Beztu kveðjur frá'f jölskyldu. Paul V. Michelsen, Hveragerði.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.