Morgunblaðið - 29.10.1977, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 29.10.1977, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐIÐ. LAUGARDAGUR 29. OKTOBER-1977 15 UM DAGINN hitti ég á förnum vegi hér í Miðbænum séra Jón Thorarensen,' fyrrum Nes- sóknarprest hér í Reykjavík. Við spjölluðum dálitla stund saman. Sagði hann mér að nú hefði hann betri tíma tii að sinna hugðarefnum sínum. M.a. sagði hann mér að nú væri ný bók og prentun hennar að ljúka. Þessi bók er Svalheima- menn. Við löbbuðum saman nokkra stund. Sagði Jón nokkuð nánar frá þessari bók sinni. Ég spurði hann um heiti hennar, Sval- heimamenn? Eru það pólfarar, sem þú ert að segja frá? Nei, nei, þetta er ættarsaga og sögu- sviðið í sunnlenzkum verstöðv- um og austur « í Árnessýslu. Sögupersónurnar eru all- margar, svo sem kollegi minn úr prestastétt, stórbændur og útvegsbændur. Þá eru systur sem skipa allmikið rúm i sögunni, og kallaðar Sandgarós- systur, dönsk ungfrú, Daniel- sen, úr Stakksvfk. Ættarsaga — með átökum um glæsimenni. í söguþræðinum er að finna þjóð- háttalýsingar með t.d. lýsingu á skipum hinna fornu útgerðar í sunnlenzkum verstöðvum o.fl. Hverjir eru nú helztu heimildamenn þinir, séra Jón? Þar koma hreint ekki fáir við sögu. Fyrst verð ég að nefna Odd Oddsson, sjómann, fræði- mann, gullsmið og miklu seinna símstöðvarstjóra á Eyrarbakka. Það fer ekki milli mála, sagði séra Jón, að Oddur, sem lézt árið 1938, ber ægishjálm yfir alla, sem ég hefi kynnzt, að fróðleik og minni. Hann var ótæmandi. Þegar ég var prestur austur í Hruna var Oddur þar í nokkra daga hjá okkur hjónunum. Skrifaði ég þá upp eftir Oddi allt það, sem ég gat. Mér virtist hann ákaflega fróður þessi merki fræðimaður. Aðrir heimildamenn þessarar ættarsögu minnar eru amma min, Herdis Andrésdóttir, skáldkona, d. 1938, Helgi Ágústsson, tengdasonur Odds, og Einar Jónsson, óðalsbóndi i A myndinni er séra Jón Thorarensen rithöfundur að gera að gamni sfnu við einn gainlan Suðurnesja- mann og ættfræðing, Guðmund A. Finnbogason f Innri-Njarðvfk. 1 flestum bóka sinna sækir séra Jón efniviðinn til Suðurnesjamanna. Sjálfur er séra Jón alinn upp á Suðurnesjum, en segist þó samt ekki þora að telja sig ekta Suðurnesjamann. — Og hér bætti hann við vfsu. Er hún frá þeim tfma er séra Jón var prestur austur f Hruna og gestir f heimsókn hjá hoiiiim og Ingibjörgu konu hans. Þegar maddaman hafði gefið þeim steik kom þessi vfsa fram hjá þeim. Meðal gestanna var Pálmi Hannesson er þá var rektor Menntaskólans f Reykjavfk. — Visan er svona: Marga gesti hefur hresst, Hrunaprestur slyngur. A þvf sést það ailra bezt, er hann Vestfirðingur. » Svalheimamenn 99 Reykjadal í Hraunasókn. Loks er mér óhætt að hafa með í þessari upptalningu vinnu- fólkið á æskuheimili minu, suður í Kotvogi í Höfunum. Eg var nánast sagt i verklegu námi hjá þessu fólki, þar sem það gekk að daglegum störfum sinum. Ég tel að þessi nýja saga mín eigi þvi það sammerkt með Ut- nesjamönnunum minum frá Ný bók eftir séra Jón fyrrum Nes- sóknarprest Stutt samtal við höfundinn árinu 1949, að vera sproltin upp úr jarðveginum kringum vinnandi fólk til sjávar og sveita, sem hafði ólrúlega verk- menningu og verksnilld lil að bera. Og sem ofaná þetta hafði á harðbergi ótal orðatillæki og hið hreina mál atvinnulífsins. Þessi nýja bók séra Jóns Thorarensens, er rúmlega 400 bls. Kápumyndina og skreyl- ingar við upphaf kaflanna f jóra, sem bókin skiplist i, gerði dóttir séra Jóns, Elin, en hún lærði við listahásköla suður I Madrid á Spáni. Svalheinia- menn séra Jóns Thorarensens verður fimmta bók hans. Rit- höfundarferill hans nær nú orðið alllangt aftur í límann. Fyrst kvaddi hann sér hljóðs árið 1929, en þá fóru að birtasl eftir hann þjöðsögur, sagna- þæltir og annálar. Hér var um að ræða Rauöskinnu, sem hann kallaði svo, en R:uðskinna koni út i 12 heftum, hið síðasla þeirra kom út árið 1961. Árið 1945 skrifaði séra Jón endur- minningar Erlends á Breiðaból- slað á Alftanesi Björnssonar. Sögusviðíð er Alftanes. inann- líl'ið þar kringum aldaniólin siðuslu. Næsl kom úl skáld- verkiö Utnesjamenn. Það telur séra Jón vera fyrstu tilraun sína til að skrifa skáldverk. Sögusvið Ulnesjamanna eru Suðurnesin, aðallega Hafna- hreppur og Miðnes — við get- um lika notað annað heiti yfir hinn landfræðilega íanuua Ul- nesjamanna og sagl Kirkju- vogs- og Hvalsnéssókn. Eitl áhrifamesta atriði sögunnar er þegar stórflóð eyðilagði Bás- endakaupstað árið 1799. Ut- nesjamenn hafa nú komið úl í þriðju útgáfu sagöi séra Jón, reyndar fyrir fjórum árum. Annað skáldverk séra Jóns koin úl árið 1960. Það er skáldsagan Marina. Söguheljuna i bókinni, Marinu, lælur Jón eiga heima á Gulltjörn i Hafnahreppi Önnur útgáfa af þessari bók séra Jóns kom-út fyrir 8 árum. Verk á undan Svalheima- mönnum var lika heildarúlgáfa á Rauðskinnu-heftunum tólf, í þremur bindum, en bætt við þjóðhátlaþáUum. Þeir eru m.a. Odds Oddssonar, fræðimanns á Eyrarbakka. Bækur Jóns Thorarensens. sem hér hafa verið upptaldar. komu úl á vegum ýmissa bóka- forlaga. Svalheimamenn gefur höfundur sjálfur út. Er bókin prenluð og unnin hjá Prent- smiðjunni Odda hf. Sv.Þ. Gunnar Örn Gunnarsson sýnir á Kjarvalsstöðum GUNNAR Örn Gunnarsson held- ur málverkasýningu á Kjarvals- stöðum dagana 29. október til 6. nóvember nk. A sýningunni eru 68 verk, sem listamaðurinn hefur að mestu unnið tvö sfðustu ár. Gunnar, sem er aigerlega sjálf- menntaður listamaður, heldur þarna sína 9. einkasýningu, en áður hefur hann haldið sex sýn- ingar hér heima og tvær í Kaup- mannahöfn. Mannslíkaminn er viðfangsefni listamannsins í flestum verkanna. Gunnar Örn hefur málað meira og minna síðast liðin 13 ár, en hann hefur nú aðstöðu uppi á Korpúlfs- stöðum tU að Ainna að verkum sínum. Sagði listamaðurinn í við- tali við Morgunblaðið, að það hefði gjörbreytt allri aðstöðu sinni til að mála þegar hann fékk inni á Korpúlfsstöðum. T.d. gefur það tækifæri til að vinna mun stærri verk en áður. Einnig er þar mun meira næði en inni i borg- inni. Sýning Gunnars Arnar er opin daglega frá 16.00—20.00 nema um helgar klukkan 14.00—22.00. Ferming FERMING í Garðakirkju á niorg- un, sunnudag, kl. 10 árdegis. Prestur séra Sigurður H. Guð mundsson. Fermd verða: Benedikt Ingþórsson, Hjallabraul 11, Hafnarf. Ingibjörg Oddný Karlsdóltir, Laufási 1, Garðabæ. Sigurbjörg Hlif Karlsdóttir, Laufási l.Garðabæ. ívar Örn Arnarson, Miðvangi 157, Hafnarfirði. Oddur Ingólfsson, Lindarflöt 10, Garðabæ. Viglundur Magnússon, Smáraflöt 39, Garðabæ. Seðlasafn afhent Orðabók Háskólans til rannsóknar TVÖ af höriuim sr. Jðhannesar L. L. Jðhannssonar, Guðný og Ingvi, hafa f samráði við Vilhjálm Hjálmarsson menntamálaráð- herra ákveðið. að seðlasafn úr orðabókarverki sr. Jóhannesar skuli afhent Orðabók Háskólans til nákvæmrar rannsóknar, en safnið var á sínuiii tíma falið Landsbókasafni til geymslu án nánari ákvörðunar að því er virð- ist um framlíðarráðstöfiiii þess. Þegar sr. Jóhannes lét af prest- skap 1918, tók hann að vinna að samningu visindalegrar orðabók- ar íslenzkrar tungu sem sam- starfsmaður dr. Björns Bjarna- sonar frá Viðfirði (er lést siðla árs 1918), en til þess verks hafði verið stofnað á Alþingi 1917. Árið 1920 var birt á prenti álit og til- lögur um vísindalega íslenzka orðabók ásamt sýnishorni. Höfðu þeir feðgar, sr. Jóhannes og Jakob Smári magister, samið álit- ið og tillögurnar árinu áður, en að sýnishorninu, er tekið var saman sumarið 1920, stóð ásamt^ þeim Þórbergur Þórðarson. Áætlunin um þetta orðabókar- verk var mjög víðtæk, skyldi ná til fornmáls, miðaldamáls og ný- máls — og áhersla lögð á, að sa/n- að skyldi sem mestu úr talmáli víðs vegar að af landinu. Sr. Jóhannes naut styrks úr ríkissjóði um árabil til verksins, en ýmsir lögðu honum jafnframt lið, og má lesa um það í Fréttum af orðabókarmálinu eftir sr. Jóhannes, er hann birti í Verði, er jafnframt komu út sérprentaðar 1928. Við fráfall sr. Jóhannesar 6. mars 1929 féll þetta orðabókar- verk niður, en þráðurinn síðan tekinn upp að nýju með Orðaljók Háskólans. (Frfll frá menntamálaráðuneytinu) ' ^--^ andunnið sett frá 1 dKÍSr ¦'«- GLIT GLÆSILEC ?¦¦ ' . Mj|ÍjjjjJJjjfc: Greiðslukjör. Sendur alista Defco. J

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.