Morgunblaðið - 20.09.1978, Qupperneq 11

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 20. SEPTEMBER 1978
11
*
Olafur Gunnarsson, framkvæmdastjóri:
Um gildi fískvinnsluíyrirtæki a
Áhrif þeirra á athafnalíf sjávarþorpa, stöðu
þeirra í íslenzku efnahagslífi o.fl.
HÉR á eftir fyljíja nokkrar
fávíslegar spurningar varðandi
þetta efni.
Svör fylgja með spurningunum
og eru þau að sjálfsögðu skoðun
undirritaðs á viðkomandi atriði.
1. Hve stór er hlutur sjávarút-
vegs í gjaldeyrisöflun
þjóðarinnar?
Vegna þess hve innflutning-
ur er lítill til sjávarútvegsins
miðað við aðrar útflutnings-
atvinnugreinar, nemur raun-
veruleg hlutdeild í gjaldeyris-
öflun yfir 80%.
2. Hve margir vinna við sjávar-
útveg?
Við fiskveiðar starfa um 5000
manns og við fiskvinnslu um
7000 manns eða samtals um
13000 manns.
3. Hvc margir hafa vinnu við
störf sem-cru óbeint tengd
sjávarútvegi?
Um 30.000 manns.
4. Hvað er raunhæf byggða-
stefna?
Það er að sjá svo til, að hagur
fyrirtækja í sjávarútvegi sé
góður og að afrakstur þeirra
og starfsfólks í sjávarútvegi
nýtist sem best á viðkomandi
stöðum.
5. Hvar eru vinnuafköst mest
hjá launafólki í landi?
Erfitt er að svara svona
spurningu því ekki liggur
fyrir nein athugun á vinnuaf-
köstum í einstökum atvinnu-
greinum. Ég læt því nægja að
segja það, að ég hef hvergi séð
betur unnið en í fiskvinnslu-
fyrirtækjum.
6. Hvaða leiðir eru til að hækka
kaup við fiskverkun?
Meðal annars er það hægt
með aukinni hagkvæmni
(hagræðingu) í rekstri fyrir-
tækja.
7. Hvernig miðar áfram hag-
ræðingu í fiskvinnslu?
Vegna þess að fjárfestingar-
sjóðir fiskiðnaðarins eru
skipulega sveltir, gengur allt-
of hægt að bæta reksturinn:
Nú er minna lánað árlega til
fiskvinnslu en nemur vænt-
anlegu tapi málmblendiverk-
smiðjunnar á sama tíma.
8. Hvar geta þeir sem árlega
koma á vinnumarkaðinn
fengið vinnu?
Alls staðar blasa verkefnin
við, en varla er nokkurs
staðar meiri þörf á fleira
starfsfólki en við fiskvinnslu,
auk þess ótvíræða þjóðfélags-
lega gildis sem fjölgun starfs-
fólks í þessari atvinnugrein
hefur. Nú þegar gætu um
30%' fleiri starfað að fisk-
vinnslu og með skynsamlegri
nýtingu fiskstofnanna yrði
um árlega aukningu að ræða.
Yfirvinna og næturvinna
legðust þá niður að mestu, en
við það gætu fyrirtækin
greitt hærri laun fyrir dag-
vinnu.
9. Hafa launahækkanir veruleg
áhrif á rekstrarafkomu
frystihúsa?
Sé gert ráð fyrir að fiskverð
hækki í samræmi við hækkun
launa, eru það um 85% af
tilkostnaði frystihúss, sem
hækkar hlutfallslega jafn-
mikið og laun.
10. Hvernig er rekstrarafkomu
fyrirtækja í sjávarútvegi
háttað?
Það ætti svo sem ekki að
þurfa að spyrja þessa nú á
tímum, þar sem málið er
stöðugt í fjölmiðlum þessa
dagana. Það er þó gert vegna
þess að ef áfram verður fylgt
þeirri stefnu sem ríkt hefur
undanfarin ár og er í því
fólgin að reikna sjávarútvegs-
fyrirtæki þannig inn í efna-
hagskerfi þjóðarinnar, að
ekki skuli vera um hagnað að
ræða, þá verða rekstrarörð-
ugleikar í sjávarútvegi ávallt
til umræðu í fjölmiðlum.
Hafi undanfarið ár einhvers
staðar verið um hagnað að
ræða, er það vegna þess að
hækkanir erlendis hafa orðið
meiri en nokkrum gat dottið í
hug.
Rekstrarafkoma fiskvinnslu
er óviðunandi og til van-
sæmdar í þjóðfélagi sem ekki
á aðra atvinnugrein að und-
anskildum fiskveiðum er bera
af samkeppnisaðilum erlend-
is.
11. Er hægt að reka fyrirtæki án
hagnaðar (gróða)?
Nei.
Engin endurnýjun, hagræð-
ing eða framþróun getur
orðið í fyrirtæki sem rekið er
með tapi, nema einhver gefi
því fé.
12. Hvaða fyrirtæki virðast eiga
árlega við rekstrarörðug-
leika að ræða?
Það eru þau íslensk fyrirtæki
sem afla gjaldeyris fyrir
þjóðina.
13. En hvað með alla hina?
Verslunin, milliliðir, þjón-
ustuaðilar og hið opinbera
kvarta lítið og gengur vel að
því er virðist. Undirritaður
fullyrðir þó að það er ekki
mikil framleiðni eða sérstak-
ar hagræðingaraðgerðir sem
valda þessari velgengni.
Ólafur Gunnarsson
14. Hvað er það þá?
Það er efnahagsstefna em-
bættismanna og stjórnmála-
manna, sem ekki átta sig á
því hvað eru aðalatriði og
hvað eru aukaatriði og kunna
því ekki til verka.
15. Eru það útflytjendur vöru
sem fá umráð yfir söluand-
virði hennar í erlendum
gjaldeyri?
Nei, það eru bankar, sem
síðan ráðstafa gjaldeyrinum
oft á of lágu verði, að mestu
til innflytjenda.
16. Hefur fyrirtækjum í sjávar-
útvegi fjölgað?
Nei, þeim hefur fækkað að
undanförnu.
17. Er stuðningur íslendinga
við „þróunarlönd"
nægilegur?
Ekki er hægt að segja annað.
Þróunarlandið „Bretland"
fær verulega hjálp núna.
Hjálp þessi er í því fólgin að
við seljum þeim ísfisk á
hagstæðu verði, svo þeir þurfi
ekki að kaupa dýran frystan
fisk af íslenskum frystihús
um.
Sama hjálp verður án efa veitt|
þróunarlandinu „Þýskalandi“i
seinna í haust. Við seljum
einnig Færeyingum ísfisk á
heldur lægra verði, en fæst
fyrir hann hér, svo þeir standi
sig betur í samkeppninni við
okkur á Bandaríkjamarkaði.
Það sem þessar þjóðir virða án
efa mest við okkur er að við
veitum þeim þessa aðstoð,
þrátt fyrir að bæði þeir og
auðvitað við líka vitum, að
takmarkaö er af fiski í sjónum
við landið. Við stöðvum því
flotann á hverju ári, svo hægt
sé að veita þessa aðstoð næstu
18. Hvað hafa bankastjórar
Seðlabankans sagt mark-
verðast á síðustu vikum?
Það er án efa margt og að
sjálfsögðu greinir menn-á um
það hvað sé markverðast. Það
sem var undirrituðum þó
mest umhugsunarefni voru
þau ummæli, að ekki væri til
fé til þess að hækka afurða-
lán til fiskvinnslunnar í
samræmi við reglur þar um
og útborgunarverð.
19. Til hvers hafði þá fé Seðla-
bankans verið notað?
Jú, skammtímaskuldir ríkis-
sjóðs nema nú orðið álíka
upphæð og öll afurðalán
bankans.
20. Hvort skyldi nú vera þýðing-
armeira að lána atvinnuveg-
unum eða ríkissjóði?
Ég held að a.m.k. í nágranna-
löndunum viti allir svar við
þessari spurningu. Að yfir-
dráttur ríkissjóðs skuli vera
orðinn svo fáránlegur sem
raun ber vitni, er verðugt
rannsóknarefni fyrir hag-
fræðinga.
Ef framangreindar spurningar
fá einhverja til að gefa málefnum
sjávarútvegsins meiri gaum en
áður þá er tilganginum náð.
Nú er talað um það í alvöru, að
verið sé að gera hinar og þessar
ráðstafanir til þess að hjálpa
fiskvinnslunni. Það eru nú meiri
vandræðin alltaf með þessi frysti-
hús. Eilíft tap og ekki geta þeir
greitt mannsæmandi laun.
Nei, það er ekki verið að hjálpa
fiskvinnslunni sérstaklega, heldur
er verið að koma fótunum undir
atvinnulíf í landinu. Þar hvílir
auðvitað allt á undirstöðunni sem
er og verður sjávarútvegurinn.
Þetta virðast ekki allir skilja. Það
verður íslendingum dýrt ef rekstr-
arstaða fyrirtækja í sjávarútvegi
verður næstu árin jafn slæm og
verið hefur undanfarin ár. Þá mun
koma í ljós, að íslenzkt efnahagslíf
stendur fyrr en varir á brauðfót-
um. Það tekur stundum lengri
tíma að byggja upp en rífa niður.
Fiskvinnslan vinnur innan
ákveðins ramma sem búinn er til
af stjórnvöldum. Þessi rammi má
ekki vera búinn til af slíkum
óvitaskap að hann verði að heng-
ingaról þessa atvinnuvegar.
Núverandi ástand er óþolandi.
Ef lánasjóðir krefðust greiðslu á
vanskilum færu sennilega flest
fyrirtæki í sjávarútvegi á uppboð.
Kæruleysi eykst og stjórnun
versnar þegar ekki er hægt að
hugsa nema til næsta dags. Flest
fiskvinnslufyrirtæki eru með
óreiðuskuldir út um allt og nú
þegar hefur þurft að stöðva
rekstur margra þeirra um lengri
eða skemmri tíma.
Það er eins og mörgum finnist
það ekki gera svo mikið til. Þau
fari í gang aftur þegar gerðar hafa
verið viðeigandi ráðstafanir í
efnahagsmálum.
Málið er ekki svo einfalt. Stöðv-
un fiskvinnslufyrirtækja lamar
allt athafnalíf í bæjunum við
sjávarsíðuna. Það er aðeins fólk á
höfuðborgarsvæðinu og e.t.v. á
Akureyri sem ekki yrði svo mjög
vart við slíka stöðvun. Því skyldu
þá hinir sætta sig við að búa við
það öryggisleysi, sem er samfara
þeim erfiðleikum sem nú er við að
etja í sjávarútvegi.
Stöðvist fiskvinnsla í einhverju
byggðarlagi, þó ekki sé nema einu
sinni, hefur það ófyrirsjáanlegar
afleiðingar fyrir viðkomandi
byggðarlag.
Fólk hvorki velur sér búsetu né
starfar áfram á slíkum stöðum, á
meðan það á kost á vinnu t.d. á
höfuðborgarsvæðinu við störf sem
ekki tengjast sjávarútvegi.
Það hlýtur að vera skýlaus krafa
að rekstraröryggi fyrirtækja í
sjávarútvegi sé a.m.k. ekki minna
en annarra fyrirtækja. Sjávar-
útvegurinn er nú þrátt fyrir allt
burðarás efnahagslegs sjálfstæðis
þessa lands og á kröfu á því að það
sé viðurkennt i verki.
GÆÐI
SEMSEUiM
löngu eftirað verðið er gleymt og grafíð
Berir þú saman verð, gœði og endingu, se’rðu
fljótt að samanburðurinn við aðrar
innréttingar er hagstæður fyrir Haga eldhús-
innréttingar.
Það er nú einu sinni svo að vandaður hlutur er
dýrari en óvandaður og það er skoðun okkar
að „ vel beri að vanda það sem lengi á að
standa Það er vissulega freistandi að láta
lægsta fáanlegt verð ráða kaupunum en
reynslan sýnir að það getur verið dýru verði
keypt.
Við sýnum mörg mismunandi uppsett eldhús í
sýningarsölum okkar að Suðurlandsbraut 6,
Reykjavík og Glerárgötu 26, Akureyri
Komið og kynnið ykkur möguleikana sem
bjóðast.
HAGI \
Suðurlandsbraut 6, Verslunin Glerárgötu 26,
Reykjavík. Akureyri.
Sími: (91) 84585. Sími: (96) 21507.