Morgunblaðið - 09.05.1979, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 9. MAÍ1979
Haraldur B. Bjarnason múrarameistari;
Enn um steinsteypuskemmdir
á Stór-Reykjavíkursvæðinu
Yfir 30 ára (jamlar byKKÍnKar við Víftimel. — Kntjar steypuskcmmdir sjáanlegar.
Ég vil þakka Víglundi Þor-
steinssyni og þeim félögum, sem
standa að steypustöð B.M. Vallá,
fyrir að hafa boðið mér, ásamt
ýmsum öðrum byggingarmönn-
um og vísindamönnum um
steinsteypugerð á fund sem
fyrirtækið boðaði til á Hótel
Sögu, laugard. 3, mars s.l., til að
reyna að sameina alla krafta, til
að komast að raun um, af hverju
allar þessar gífurlegu steypu-
skemmdir stafa. Ég skal játa að
ég varð fyrir vonbirgðum, að
hlusta og heyra þarna 3 unga
verkfræðinga og vísindamenn
um steinsteypugerð halda
erindi, með tilheyrandi
útskýringum og línuritum, um
að þarna gæti verið mörg
samverkandi atriði að ræða,
sem væri eftir að finna lausn á.
Að lokum þessum fundi komst
ég að þeirri niðurstöðu, því
miður, að þessi fundarboðun hjá
B.M. Vallá var þörf. En á
þessum „vísindafundi" var engin
niðurstaða fengin eða fundin og
þannig standa málin í dag, að
áfram verður haldið að steypa
upp mannvirki, stór og smá, úr
ónothæfu fyllingarefni að mínu
mati, á Stór-Reykjavíkursvæð-
inu öllu, nema eitthvað annað
komi til. Áður en lengra er
haldið, vil ég taka fram að
Víglundur Þorsteinsson lét þess
getið í fundarboðinu, að hann
mundi fjalla um steypu-
skemmdir og ábyrgð steypu-
stöðva og múrarameistara á
þeim. Hann talaði aðeins um
steypuskemmdir, en ekki um
ábyrgðina, en það gæti verið
mjög fróðlegt að fá upplýst hver
skuli borga hinar gífurlegu upp-
hæðir til þeirra mörgu manna
og flokka, sem hafa atvinnu sína
af því að gera við þessar miklu
steypuskemmdir, sem þó verður
aldrei eins varanlegt, og þegar
rétt er að staðið í upphafi.
Mig langar til að leggja hér
orð í bleg, vegna langrar reynslu
minnar við húsagerð, og þá ekki
síst steinsteypugerð um margra
áratuga skeið.
Hér aður fyrr, áður en
sementsverksmiðjan á Akranesi
kom til, var notað innflutt
sement, og Reykjavíkurborg
framleiddi fyllingarefnið,
harpaði og malaði í kornastæð-
ir, inn við Ártúnshöfða, og seldi
síðan okkur byggingarmönnum,
og öðrum sem á því þurftu að
halda. Ekki man ég eftir steypu-
skemmdum frá þeim árum.
Var þetta kannski gæðum
hinns erlenda sements að þakka,
eða voru múrarameistararnir þá
betur vanda sínum vaxnir en
nú?
Þessum spurningum svara ég
báðum neitandi.
Ég vil taka það fram að minni
reynslu, að sementsverksmiðjan
á Akranesi, sem var aðallega
hönnuð yndir forystu Jóns
Vestdals, verkfræðings, og
fyrsta forstjóra hennar, hafi
verið til fyrirmyndar, og að
hann eigi skilið þakkir alþjóðar
fyrir framsýni, og velheppnað
brautryðjandastarf í sements-
gerð hér á landi. Ég segi þetta
vegna þess, að ég hefi notað
bæði hið erlenda og innlenda
sement í miklu magni, til húsa-
gerðar, af öllum stærðarflokk-
um, frá hinum minnstu til hinna
stærstu hér á Stór-Reykjavíkur-
svæðinu, og hefi aldrei orðið
fyrir kvörtunum um steypu-
skemmdir, eins og á sá fjöldi,
sem ég hefi unnið fyrir og
Haraldur Ásgeirsson forstöðu-
maður rannsóknardeildar
byggingariðnaðarins vita. En
við Haraldur vorum mjög
kunnugir fyrr meir. Oft kom ég
með sýnishorn til hans til rann-
sóknar, og þakka ég honum fyrir
margvíslegar leiðbeiningar, sem
komu mér að miklu gagni.
Mér finnst það því vera út í
hött, sem þessir ungu verk-
fræðingar og vísindamenn í
steinsteypu, halda fram, að hér
komi til mörg atriði samverk-
andi. Þar á meðal sementið, sem
ég tel gæðavöru, því það hefur
aldrei brugðist mér.
Hvar eru þá hin mörgu
Bárður Jakobsson:

„Heyrðu
Saga frá Islandi
Þeir Sigurður Grímsson frá
Isafirði, Bernhard Stamper, Sigi
Meier og H.P. Voigt, skóla-
félagar frá Hochschule fúr
Fernsehen und Film í Munchen,
tóku þessa kvikmynd árið 1978,
og hafa unnið að henni til
sýningar. Háværar raddir,
kröfur um fjárstyrk og
kveinstafir um fjársvelti kvik-
myndatökumanna vegna verks-
ins hafa farið alveg fram hjá
mér.
Ekki veit ég hvernig þessi
skóli er heldur né heldur hve
þeir félagar eru langt á veg
komnir í námi. Hitt er víst að
þeir hafa án brambolts og
hávaða skilað ágætu verki þar
sem er þessi vestfirska mynd.
Það má að vísu segja að kvik-
myndin sé fremur þættir heldur
en saga með samhangandi þræði
og „stjörnuleikurum". Aftur á
móti eru þessir þættir efnislega
sterkir, og alþýðufólk, óvant
leikaraskap, skilar hlutverkum
sínum svo, að atvinnuleikarar
mega spjara sig eigi þeir betur
að gera og eðlilegar.
Þegar ég hafði horft á þessa
kvikmynd og var á leið heim í
sveitasæluna rétt við Kópavogs-
gjána, þá var ég nokkuð hugs-
andi, þótt yfirleitt gefist heldur
lítið tóm til slíkrar iðju, hafi ég
þá nokkurntíma verið því vax-
inn. Reyndar hélt ég að ég væri
sæmilega hertur í lífsins ólgusjó
eftir hálfrar aldar flæking hér-
lendis og erlendis, og raunar
nokkuð sama hvar gagnslaus
gaufaði. Það sótti að mér hálf-
gleymt erindi eftir Grím
Thomsen:
í átthagana andinn leitar,
þó ei sé loðið þar til beitar,
og forsælu þar finnur hjartað,
þó fátækt sé um skógarhögg.
Sá er bestur sálargróður,
sem að vex í skauti móður,
en rótarslitinn visnar vísir,
þótt vökvist hlýrri
morgundögg.
Auðvitað var það kvikmyndin,
sem olli þessum þenkingum, en
myndin er frá heimaslóðum
mínum við utanvert ísafjarðar-
djúp. Er ég þarna allvel
kunnugur, og að auki vöknuðu
margar minningar, en það er
önnur saga. Ég var annars hálf
hissa þegar myndinni lauk, því
mér þótti sýningin hafa staðið
stutt, og hafði þó liðið hjá
rúmlega hálf önnur stund.
Satt að segja liggur ekki beint
við að skrifa um þessa mynd,
bæði torvelt að lofa hana eins og
venjulega kvikmynd eða lasta.
Þarna er enginn heill og óslitinn
söguþráður í hefðbundinni
merkingu, því hér er um svip-
myndir mannlífs og landshátta
að ræða. Það er engin eiginleg
hetju- né harmsaga, þaðan af
síður fataflettingar eða kynórar.
Alveg er myndin laus við þá
dýsætu gljákvoðu sem er svo
mjög yfir sumum kvikmyndum,
að maður getur varla án ógleði
séð heiðarlegt vínarbrauð vikum
eftir að horft hefur verið á
sýrópsleðjuna á sýningartjald-
inu.
Að sjálfsögðu höfðar þessi
kvikmynd mest til stað-
kunnugra manna, og þarf ekki
að skýra það. Hún á þó erindi
við miklu fleiri, og skal ég nefna
Sigurður Grímsson.
tvennt í því efni, þótt fleira
mætti telja.
Fyrst er það að myndin er
þannig tekin að gerð að hún
sýnir landslag og náttúrufegurð
á þeim slóðum, sem hún tekur
til. Er það ekki sízt forvitnilegt
ókunnugum, því að náttúran
vestra er nokkuð sérstæð, í senn
mild og tröllsleg, athyglisverð
og ógleymanleg. Þegar af þess-
ari ástæðu er þeim tíma vel
varið, sem fer í það að horfa á
þessa kvikmynd.
Þá er hitt að myndin hefur
boðskap að flytja án þess bein-
línis að prédika, en það er næsta
fágætt. Viljandi eða óviljandi
koma fram andstæður, sem
vekja umhugsun. Þarna er
kaupstaður með dansiball með
tilheyrandi, eyjabúskapur, eyði-
byggðir, fiskiðja og veiðar, með
fleiru, kyrrlátt og stórbrotið
land. Að leita úr streitu og
skarkala borgarlífs í kyrrð og
næði í skauti náttúrunnar er
ofarlega á baugi nú, en er æði
gamalt umræðuefni.
Þetta viðfangsefni er í kvik-
myndinni sett fram í fáum,
sterkum dráttum, góðum
myndum án allrar tilgerðar.
Hins vegar er það ef til vill galli,
að það þarf að lesa úr þessu
myndefni, og ekki að vita hvort
öllum fellur það vel, nú þegar
nær öllu er troðið í menn með
silfurskeiðum og þeim að fyrir-
hafnarlausu ef þeir geta setið
uppréttir.
Éitt atriði skal ég nefna, sem
hafði áhrif á mig hvað sem um
aðra kann að vera. Þar það að
ungur maður steig í stólinn í
kirkjunni á Stað í Aðalvík.
Þessari litlu, vistlegu kirkju er
haldið við þótt þarna sé nú
engin byggð. Ferðalangurinn
svipaðist um auða bekki, og
sagði nokkur orð, látlaust og
umbúðalaust. Þegar ég horfði á
þetta og heyrði, kom mér í hug
sú spurning hvers vegna ég væri
„hér, hafrekið sprek á
annarlegri strönd?“.
Átthagatryggð og heimþrá er
sálrænt fyrirbæri. Að þessu er
vikið í kvikmyndinni með
nokkuð sérstökum hætti,
frásögn um strokuhest. Af því
að ég þekkti bæði söguna og
hestinn, þótt langt sé umliðið,
þá veit ég að sagan var ekki
nákvæm, en það skiptir hér
engu máli. Aðalatriðið er það, að
hin óstöðvandi og ódrepandi
heimfýsi er þarna heimfærð á
hest, en á engu síður og jafnvel
fremur við menn. Þeir, sem
flutst hafa úr heimahögum,
brynja sig einatt með þeirri
staðhæfingu, að þeir kunni
ágætlega við sig í hinum nýju
verstöðvum. Hin mörgu átt-
hagafélög og störf þeirra sýna
þó allt aðra hlið þessa máls.
Um tækni og einstaka þætti
get ég verið stuttorður. Á hinu
fyrra hefi ég ekkert vit, en
fannst ágætt það, sem ég sá og
heyrði. Svo vel þekki ég til á
söguslóðum, að ég veit að
flestum sem sýnt var átti fulla
stoð í veruleikanum. Hér skal ég
aðeins nefna þáttinn frá Vigur
annars vegar, þar sem fjórða
kynslóðin fer innan tíðar að
taka til höndum við búsetu á
lítilli en notadrjúgri eyju, og
hins vegar hinar ömurlegu eyði-
byggðir í Jökulfjörðum, ekki síst
Hesteyri. Það má vel hafa
þessar andstæður að uppistöðu í
prédikun, og hefur reyndar verið
gert oftar en einu sinni, en hér