Morgunblaðið - 09.05.1979, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 9. MAÍ1979
15
Ekki hafa orðift miklar framfarir í steypuBæðum. þrátt fyrir vísindi
og aukna tækni.
samverkandi atriði sem þeir
tala um? Það er aðeins eitt að
mínu mati, sem sé fyllingarefn-
ið. Og þá fyrst og fremst
sandurinn, sem verður að vera
hreinn, án allrar mengunar og
með réttum kornastærðum.
Ég mun nú segja í stórum
dráttum frá starfsemi minni á
þessum árum, máli mínu til j
skýringar, því það sýnir svo j
ijóslega, hvað einfalt er að búa
til góða steinsteypu, ef rétt
vinnsluefni eru notuð. Þegar ég
hóf steypuframkvæmdir í
stórum stíl, með nýtísku vinnu-
vélum og bílumj þá fann ég
malargryfju á Alftanesi, sem
herinn hafði tekið efni úr, og var
þetta land í eigu ríkisins. Ég tók
sýnishorn í poka, og fór á fund
Haralds Ásgeirssonar, eins og
venjulega, með efnið til rann-
sóknar, og taldi hann það mjög
gott til steypugerðar.
Þáverandi forsætisráðherra
Hermann Jónasson, veitti mér
leyfi fyrir melnum til 15 ára, og
mætti ég reisa þar mannvirki til
þess að harpa grúsina, og mylja
grjótið í ákveðnar kornastærðir,
eins og lög sögðu fyrir um.
Nú hefst ég fljótt handa,
steypi viðamikið síló með
tilheyrandi hólfum fyrir hverja
kornastærð. Kaupi mulningsvél
af sölunefnd varnarliðseigna, en
vélaverkstæði Sig. Sveinbjörns-
sonar, smíðaði aðrar vélar, og
stillti þeim upp. Var það vel af
hendi leyst. Nú var farið að
vinna af krafti, að harpa og
mylja, og aka steypuefninu út á
vinnustaðina, sementinu var
blandað í á staðnum, og steypt
af fullum krafti. Var ég yfirleitt
með úrvals steypuflokk til að
koma steypunni fyrir í mótun-
verður ekki við það aukið.
Þættir um bjargsig og forna
búskaparhætti voru góðir en full
stuttir. Þá hafði ég ánægju af
því að sjá og heyra frænda minn
og félaga, Finnboga
Bernódusson. Það er liðin hálf
öld frá því ég man hann fyrst
þylja utanað kvæðið „Þorbjörn
kólka“ (Grímur Thomsen). Ég
get ekki séð né heyrt að áherslu
hans og frásagnargleði hefðu
nokkuð breyst þessi 50 ár.
Tvær athugasemdir verð ég að
gera. Önnur er sú, að húsrúm er
of lítið og urðu margir frá að
hverfa. Hitt er það, að kvik-
myndin er of stutt að mínu
mati, og hefði ég kosið þarna
margt fleira. Þar um er ekki að
sakast við kvikmyndatökumenn.
Þeim var skammtað úr hnefa, og
því urðu þeir að sæta.
Satt að segja er hér á landi að
finna fjölmarga staði og mikið
efni, sem ætti að gera svipuð
skil og gert var um ísafjörð og
nágrenni' þessari mynd. Það er
eins og ekki sé verðugt verkefni
fyrir kvikmyndatökumenn,
nema það kosti milljónatugi, og
verði jafnvel allt að því
óskapnaður, eins og sanna má
með dæmum.
íslendingar eiga mikið af
skráðum heimildum frá fyrstu,
og í landinu eru margar fagrar
byggðir og sögulegar. Mætti
ekki leita betur í heimahögum
heldur en gert hefur verið? Ég
veit að það væri vel þegið, og
veit líka að þeirri kvikmynd,
sem ég hefi hér fjallað lauslega
um, var vel tekið vestra, og
fullsótt hér syðra það ég best
veit, og er það að verðleikum.
Eftir að hafa séð þessa kvik-
mynd, þá langar mig til þess að
fá fleira í svipuðum dúr. Þetta
er að vísu gömul ósk, en það veit
ég með vissu, að margir munu
taka undir hana með mér.
Ég þakka höfundum þessar
„Sögu frá íslandi" framtak
þeirra og dugnað, og ánægjulega
kvöldstund og ógleymanlega.
um, undir stjórn hins harðdug-
lega og samviskusama verk-
stjóra Friðbjarnar Guðbrands-
sonar. Allt þetta reyndist mjög
vel.
Þessi náma gekk fljótt til
þurrðar eins og allt sem af er
tekið. Þá er næsti lendingar-
staður hjá Einari á Setbergi, við
Hafnarfjörð. Sömdum við, og
tók ég mikið magn af steypuefni
hjá honum, sem ég keyrði út á
Álftanes, og vann þar í vélunum.
Síðan fæ ég vinnslurétt á mel
í Vífilsstaðalandi, líka leigt af
ríkinum til 15 ára.
Alltaf voru send sýnishorn við
og við í Rannsóknarstofuna til
Haralds Ásgeirssonar, og
reyndust þau öll mjög vel.
Við gátum líka rannsakað
efnið sjálfir eftir leiðbeiningum
frá Haraldi.
Nú vil ég spyrja þá Víglund og
steypuvísindamennina, af
hverju steypuskemmdir sem hér
um ræðir komu aldrei fyrir í
þeim húsum, sem ég steypi úr
því efni sem ég hefi nú sagt frá?
En spurningin er þá sú: hvað
er að gerast í þessum efnum?
Það er ekki að furða þótt menn
leiði að því hugann.
Ég held því. fram, að
steypuskemmdirnar myndist
vegna þess að fyllingarefnið, og
þá fyrst og fremst sandurinn
sem notaður er til steypugerðar-
innar, sé ónothæfur. Sandurinn
sem tekinn er á þurru landi eða
dælt upp úr sjónum hlítur að
vera mettaður lífrænum efnum,
eða öðrum óþverra, sem hentar
ekki til góðrar steinsteypugerð-
ar.
Að endingu vil ég segja þetta.
Að búa við góða steinsteypu er
engin vandi. Skilyrði til þess að
það sé hægt, er fyrst og fremst
það, að fyllingarefnið sem notað
er, sé hreint og gott. Áríðandi er
að sandurinn sé með réttar
kornastærðir, og þá sérstaklega
þær minnstu og fínustu, ásamt
skammti af léttblendi. Ef þess
arna er gætt, verður steypan
mjúk og þjál, þarf þá líka minna
vatn, sem eykur styrkleika
hennar, og mjög létt er að koma
henni fyrir í steypumótunum
þegar titrari er notaður.
Því miður er ég hræddur um
að steypan hafi ekki alltaf þessa
eiginleika til að bera, þegar hún
kemur á vinnustað. Þetta vita
múrarameistarar og freistast til
að blanda í hana meira vatni en
eðlilegt er, sem er skaðlegt
vegna styrkleikans. En hægara
er að koma henni fyrir í mótun-
um, því að það er ekki hægt að
leggja niður grófa og óþjálfa
steypu með því vatnsmagni sem
verkfræðingar krefjast, svo að
vel fari.
Þetta þarf allt að skoðast
betur, og þá sérstaklega af
múrarameisturum, því að það er
þessi þáttur, sem snýr fyrst og
fremst að þeim, að taka ekki við
hverju sem er, það eru þeir sem
bera ábyrgðina á hvernig
steypan fer í mótunum.
Haraldur B. Biarnason.
10 ástæður fyrir kaupum
á PHILCO
þvottavélum