Morgunblaðið - 07.12.1980, Side 1

Sunnudagur
7. desember

Bls. 33—64
Hjá Bókaútgáfunni Erni og Örlygi hf. er nýlega komin út bókin Þrautgóðir á raunastund, eftir Steinar J.
Lúðvíksson. Er það 12. bindi Björgunar- og sjóslysasögu íslands. I bók þessari er m.a. fjallað um
mannskaðaveðrið mikla í april árið 1906, er þrjú þilskip fórust með allri áhöfn, samtals 68 mönnum. Eitt þessara
skipa, kútter Ingvar, strandaði við Viðey, og fylgdust flestir Reykvíkingar sem komnir voru til vits og ára með
þeim harmleik sem þar fór fram. Morgunblaðið birtir nú lítinn kafla úr frásögn bókarinnar um þetta mikla
mannskaðaveður.
fundið í Öskjuhlíð. Þar hafði verið borað
eftir vatni og torkennilegar gylltar agnir
komið upp með bornum. Agnir þessar
voru skoðaðar vandlega, en ekki urðu
menn á eitt sáttir hvort um gull væri að
ræða eða ekki, en í hópi athugenda var
íslendingur einn sem hafði unnið að
gullgreftri í Bandaríkjunum og var sá
ekki í vafa um að þarna væri hinn eðli
málmur fundinn. Stofnuð var nefnd á
vegum bæjarstjórnar til þess að hafa
stjórn gullnámunnar með höndum, og
síðan voru námuréttindin seld hlutafé-
iagi sem stofnað var til gullvinnslunnar.
Þótti sjálfsagt, að Reykvíkingar hefðu
forgang í félagi þessu, og urðu margir til
að leggja fram fjármuni í von um
skjótfenginn gróða. í Lögréttublaði því
sem áður hefur verið vitnað til, er að
finna frétt um hlutafjársöfnun gullfé-
lagsins, sem er á þessa leið:
„I siðasta tbl. Lögr. og í þessu tbl.
stendur auglýsing frá hlutafjel. Málmi,
um að hlutabréfaáskrift félagsins verði
hjer lokið á morgun. Reykvíkingar taka
alla hlutina, svo að gera má ráð fyrir, að
innan skamms verði byrjað á borunum.
Stjórn fjelagsins er að semja við enskt
fjelag um að taka að sjer boranirnar, en
þeir samningar eru ekki fullgerðir enn.“
SJÁ NÆSTU SÍÐU
Mannskaðinn
mikli .. .
Reykjavík í marsbyrjun árið 1906.
Undanfarna daga hefur verið mikið um
að vera við höfnina. Verið er að búa hinn
mikla þilskipaflota Reykvíkinga til vetr-
arvertíðar, og það þarf í mörg horn að
líta. Farið er yfir skipin og búnað þeirra,
vatn og kostur tekinn um borð og
skipstjórar kanna lið sitt. A flestum
þessara skipa er einvalalið. Menn sem
hafa frá blautu barnsbeini stundað
sjósókn, margir hverjir fyrst á áraskip-
um, þar sem þeir hlutu eldskírn sína, en
síðar hafa þeir svo fengið pláss á
þilskipunum. Það þótti eftirsóknarvert,
jafnvel þótt vinnan væri erfið og vökur
oft langar og strangar. Á góðum skipum
var unnt að hafa meiri tekjur en í
annarri atvinnu og menn vildu fúsir
leggja á sig erfiði ef það mátti verða til
þess að þeir gætu séð sér og sínum fyrir
sæmilegu lífsviðurværi. Kjörin höfðu
líka batnað, svo sem fram kemur í
nýstofnuðu blaði heimastjórnarmanna,
Lögréttu, sem fjaliar um kjör sjómanna í
vertíðarbyrjun á eftirfarandi hátt:
„Fyrir átta árum,“ segir blaðið, „var
hæsta mánaðarkaup á fiskiskipi 40 kr. og
3 aurar í verðlaun á fisk. Vi kaupsins var
Kafli úr bókinni
Þrautgóðir
á raunastund,
eftir Steinar
J. Lúðvíksson
þá goldinn í vörum. Nú er mánaðarkaup-
ið orðið 45—60 kr. og 4—5 aura verðlaun
á fisk. Og nú er kaupið allt goldið í
peningum."
Ymsar blikur voru á lofti í útgerðar-
máium í þessari vertíðarbyrjun, sem og í
landsmálum. Ný öld var að renna upp,
ekki aðeins í almanakinu, heldur var
ýmsum nýjungum að skjóta upp sem
boðuðu breytta tíð. Um árabil höfðu
íslenskir sjómenn fylgst með nýrri gerð
skipa frá útlöndum er sóttu á íslandsmið
— botnvörpungunum. Þeir fylgdust með
hvernig þeir sópuðu upp fiskinum á sama
tíma og afli var oft rýr hjá íslensku
skipunum. Þótt margir hefðu horn í síðu
þessa keppinautar og þætti nóg um þá
rányrkju sem erlendu skipin stunduðu
augljóslega, voru þeir þó fleiri sem sáu
framtíðina í þessum skipum. Fyrst
sjómenn annarra þjóða gátu aflað svo á
þessi skip, þá hlutu íslendingar að geta
það líka. Tveimur árum áður hafði fyrsti
ísienski botnvörpungurinn, Coot, sem
gerður var út frá Hafnarfirði, komið tii
iandsins, og í október 1905 var stofnað
nýtt útgerðarfélag sem fékk nafnið
Alliance. Tilgangur félags þessa var
sagður að láta smíða botnvörpuskip í
Englandi og gera það út héðan til
fiskveiða. Menn höfðu tröllatrú á þessu
fyrirtæki, ekki síst vegna þess hverjir
stóðu að því og voru aðalmenn í því. Þar
var hinn kunni athafnamaður Thor
Jensen í fararbroddi, og með honum í
félagsstofnuninni voru nokkrir kunnir
skipstjórar: Halldór Kr. Þorsteinsson,
Jón Ólafsson, Jafet Ólafsson, Jón Sig-
urðsson, Kolbeinn Þorsteinsson og
Magnús Magnússon.
Þótt sjávarútvegurinn væri á þessum
árum aðalatvinnuvegur Reykvíkinga og
afkoma flestra fjölskyldna í bænum
byggðist á gengi hans, voru þó sumir sem
einmitt um þetta leyti vonuðust eftir því,
að höfuðstaðarbúum veittist skjótfengn-
ari afli en sá er sóttur er í greipar Ægis
konungs. Um haustið hafði sú frétt
borist sem eldur um sinu að gull væri