Morgunblaðið - 07.12.1980, Síða 2

34
Ingvarsslysið
við Viðey
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 7. DESEMBER 1980
Kútter Ingvar er fórst við Viðey í mannskaðaveðrinu mikla í apríl 1906. Skipið var eign H.P.
Duus-verslunarinnar í Reykjavík. Myndin var tekin í Kaupmannahöfn.
En meðan hluthafar í gullleitarfyrir-
tækinu voru að reikna út væntanlegan
gróða sinn, var haldið áfram að ferðbúa
þilskipin. Þarna voru margar fríðar
fleytur, traust og góð skip, sem um árabil
höfðu borið mikla björg í bú. Smábátar
voru á þönum milli lands og skipanna
sem lágu úti á höfninni. Ungir drengir
fengu að fljóta með ferð og ferð og
upplifa þá merkilegu reynslu að stíga
fæti sínum á skipsfjöl, þótt aðeins væri
það skamma stund. Veðurbarðir sjógarp-
ar stungu saman nefjum sínum og spáðu
um veður og aflabrögð á vertíðinni, voru
flestir á einu máli um að horfurnar væru
góðar. Einn og einn hafði þó haft slæmar
draumfarir fyrir vertíðarbyrjun og taldi
slíkt spá illu. Einhver rifjaði upp sögu
sem komin var alla leið vestan frá
Bolungarvík. Þar hafði orðið sjóskaði 7.
janúar 1905, og sagt var að stúlku eina
hefði dreymt eftir þann atburð að hún
væri á leið heim að Hóli við Bolungarvík.
Þótti henni þá kona allsvipmikil og þó
ekki fögur slást í för með sér og segja:
„Mörgum hef ég nú átt ráð á í vetur, en
þó verða þeir fleiri næsta ár.“ Gat verið
að það hefði verið svipur Heljar sem
stúlkunni fylgdi og að vertíðin yrði hin
mannskæðasta?
Sjóslys voru reyndar ekki fátíðir
viðburðir á þessum árum. Þótt þilskipin
væru stór og talin traust, þá sýndi
reynslan að þeim var hætt þegar óveður
brast á. Þegar rokið ýlfraði og brim
svarraði við strönd var engum rótt sem
átti ástvin á sjó. Speglast sá uggur í
Lögréttugrein í vertíðarbyrjun, þar sem
segir m.a. svo:
„Sjósóknin er hér erfið og hættumikil
um þennan tíma árs. Menn geta búist við
frosti, stormum og dimmum og löngum
illviðranóttum. Það er því afar áríðandi
að hafa góð skip og vel útbúin. Þá verður
hættan minni. En bili eitt, þá er öðru
hætt. Auk þess sem vandaður útbúnaður
er sjálfsögð varúðarskylda til tryggingar
lífi sjómannanna, þá geta innsiglingar til
viðgerðar tafið svo fyrir, að útgerðin bíði
við það stórtjón.
Fiskiskipaútgerðin er aðalatvinnuveg-
ur Reykvíkinga. Hvernig mundi fara
fyrir bænum, ef þessi útgerð yrði að
hætta?
Við skúlum vænta, að til þess komi
ekki.
Ef það færi svo, að fólkið streymdi
burtu úr bænum og mikið af honum
legðist í auðn. Hús og lóðir hröpuðu í
verði. Stórar eignir yrðu að engu.
Framtíð bæjarins er komin undir
fiskiskipaflotanum."
Þilskipin héldu úr höfn, eitt af öðru.
Það blés byrlega fyrir þau sem fyrst
fóru, en þau sem urðu síðbúnari lentu í
hálfgerðum erfiðleikum með að komast
leiðar sinnar. Stillt veður var dag eftir
dag, stundum svo mikið logn að varla
bærði hár á höfði. Eins og jafnan varð
mönnum tíðrætt um veðráttuna, og allir
höfðu á orði að þetta væri einmuna blíða,
og vonuðu að hún mætti haldast sem
lengst.
Góðviðrið stóð út allan marsmánuð.
Skip komu og fóru. Veiðarnar gengu
bærilega, en eins og áður gerðu þó
erlendu botnvörpungarnir mörgum
gramt í geði, svo og aðgerðarleysi dönsku
strandgæslunnar. Þótti mönnum hart að
ekkert varðskip skyldi vera við gæslu-
störf, en svo stóð á, að varðskipið Hekla
sem annast hafði gæslu um nokkurt
skeið var nýlega farið utan, en nýtt skip,
Islands Falk, sem hafði verið smíðað
sérstaklega til þess að vera við ísland,
var ekki komið enn. Bárust fréttir af því
að það myndi leggja af stað til íslands í
aprílbyrjun.
Fyrsta dag aprílmánaðar urðu mikil
og snögg veðrabrigði. Þá um morguninn
fór loftvog fallandi og stóð brátt mjög
illa. Þess var heldur ekki lengi að bíða að
hvassviðri gerði, fyrst af suðri en síðan
af suðvestri. Fylgdi mikil rigning hvass-
viðrinu um skeið. Varð ekkert lát á
veðurhæðinni næstu daga, og þannig var
til að mynda suðvestan rok 3. apríl, svo
mikið að varla var stætt í Reykjavík í
verstu hryðjunum. Þótt veður héldist svo
slæmt var mikið um skipaferðir í
Reykjavík. Þilskipin sem farið höfðu út i
vertíðarbyrjun voru nú að koma inn með
afla. Snör handtök voru höfð við að losa
skipin, þótt aðstæður væru hinar erfið-
ustu, og síðan héldu þau þegar í stað út
aftur. Það gat varla verið að þessi
óveðurskafli stæði miklu lengur. Það var
mikið kapp í flestum skútuskipstjórun-
um — enginn vildi láta sinn hlut eftir
liggja, né um sig spyrjast að legið væri í
höfn, þótt veður væri ekki upp á það
besta. Það voru aðeins nokkrir hinna
eldri og reyndari skipstjóra, sem tóku
þann kostinn að liggja um kyrrt á
höfninni og bíða þess að óveðrið gengi
niður.
Skipin sem komu til Reykjavíkurhafn-
ar þessa fyrstu daga aprílmánaðar höfðu
mörg hver komist í krappan dans á
leiðinni þangað, svo og þau sem létu úr
höfn, eftir að óveðrið skall á. Þau urðu
mörg að snúa við eftir að þau höfðu orðið
fyrir áföllum strax og kom út í Flóann.
011 sluppu þó við meiri háttar áföll,
nema eitt, þilskipið Valtýr, eign Fram-
nesinga. Skipið hafði verið á leið til
Reykjavíkur og var statt á Syðri-
Hraununum í Faxaflóa er það fékk á sig
mikinn brotsjó. Olli hann skemmdum á
seglum og reiða skipsins og hreif einn
skipverjanna, Loft Loftsson, stýrimann,
útbyrðis og drukknaði hann. Loftur var
maður rösklega þrítugur, heimilisfastur
að Bollagörðum við Reykjavík og hafði
hann getið sér gott orð sem sjómaður og
skipstjórnarmaður.
Þann dag sem Valtýr kom til hafnar, 5.
apríl, varð vindáttin vestanstæðari en
verið hafði undanfarna daga, en lítið lát
varð þó á hvattviðrinu. Loftvog stóð enn
mjög illa, og aðfaranótt 7. apríl breyttist
enn vindstaðan og varð að nýju suðvest-
anstæð. Þótti þá auðséð að stórviðri var í
nánd, enda magnaðist veðrið með birt-
ingu um morguninn, og undir hádegi
mátti heita að komið væri fárviðri sem
færðist enn í aukana.
Strax um morguninn komu nokkur
Skip til hafnar; höfðu þau þá sögu að
segja að þá um nóttina hefði verið
stórviðri úti fyrir og mildi mætti heita
að skipin hefðu komist slysalaust til
hafnar. Svo hafði raunar ekki orðið, þar
sem eitt skipa Framnesinga hafði fengið
á sig brotsjó er það var á leiðinni inn.
Þrír menn voru á þiljum er brotsjórinn
kom á skipið, og fóru þeir allir fyrir borð.
Með miklu snarræði tókst að bjarga
tveimur mannanna en sá þriðji fórst.
Var það stýrimaður skipsins, Gunnlaug-
ur Grímsson, ættaður frá Nauthól.
Laust fyrir hádegi veittu menn í
Reykjavík því athygli að skip var á
siglingu fyrir utan eyjar og átti það
greinilega í erfiðleikum. Hafði það uppi
aftursegl og stagfokku og þegar skipið
nálgaðist sást að það myndi hafa orðið
fyrir áföllum og skemmdum. Greindu
menn t.d. að gaffallinn á stórseglinu var
brotinn. Skip þetta, sem menn sáu brátt
að var kúttef Ingvar, eign Duus-verslun-
arinnar í Reykjavík, treysti sér greini-.
lega ekki til þess að sigla inn á höfnina
eftir venjulegri skipaleið, vegna þess hve
vindáttin var óhagstæð, heldur sigldi
__t_____________________________________
fyrir norðan Engey og síðan áleiðis inn á
Viðeyjarsund. Mönnum í landi, sem
fylgdust með Ingvari, þótti líklegt að
skipstjórinn ætlaði sér að leggja skipinu
einhvers staðar á svæðinu milli Viðeyjar
og lands, eða inni við Klepp. Fyrst í stað
virtist sem þetta ætlaði að takast, en
þegar skipið var komið inn á móts við
Eiðið við Viðey, þar sem leiðin þrengist,
var sem skipstjórinn hætti við að halda
áfram, sennilega af ótta við að sigla
skipinu í strand. Hins vegar varð ekki
aftur snúið, og var því eina úrræðið að
draga niður seglin og varpa akkeri. Úr
landi að sjá var sem akkerið fengi festu,
þar sem skipið snerist og varð vindrétt.
Þetar þetta gerðist mun klukkan hafa
verið tólf á hádegi. Þá var veðurofsinn
enn að magnast, og varð hvassviðrið nú
sunnanstæðara en verið hafði fyrst um
morguninn. Brim jókst að sama skapi
mikið á skammri stundu og varð fljót-
lega meira en elstu menn myndu að hefði
fyrr gert við Reykjavík. Var höfnin eitt
rjúkandi löður yfir að líta. Hvarf Ingvar
oft í særokið, en þess á milli grilltu menn
í skipið, og öllum til mikillar skelfingar
sást að það hafði snúið sér og flatrak nú
undan veðri í átt að skerjunum við Viðey.
Laust fyrir klukkan hálfeitt mun
Ingvar hafa strandað á skeri sem var
nokkuð frá landi. Var erfitt fyrir
mannfjölda þann sem safnast hafði
saman við Reykjavíkurhöfn og fylgdist
þaðan með skipinu að greina hvort það
var strandað eða ekki, en hins vegar sást
vel frá Laugarnesi hverju fram fór. Sími
var kominn í spítalann í Laugarnesi og
hringdi Hermann Jónasson, spitalaráðs-
maður þar, til Reykjavíkur og greindi frá
því að Ingvar væri strandaður. Sagði
hann frá því að svo virtist sem flestir
skipverjanna hefðu raðað sér í reiðann.
Engin björgunartæki voru við höndina
inni í Laugarnesi, og var aðalerindi
Hermanns að hvetja til þess að farið yrði
á bát út að Viðey. Taldi hann það gerlegt,
þótt óveðrið væri magnað og sjólagið illt.
Fyrst í stað höfðust menn lítið að, en
þegar fréttist um ástandið á strandstað
fóru menn að hugsa sér til hreyfings.
Meðal þeirra sem komnir voru niður að
höfninni voru nokkrir ráðamenn þjóðar-
innar og bæjarins. I þeim hópi voru
Hannes Hafstein, ráðherra; Páll Ein-
arsson, bæjarfógeti; Tryggvi Gunnars-
son, bankastjóri, og Ditlev Thomsen,
kaupmaður, maðurinn sem á margan
hátt má telja einn af brautryðjendum
slysavarnastarfsins á íslandi. Þeir félag-
ar hétu á menn til hjálpar og skoruðu á
þá að fá sér bát og fara um borð í
eitthvert þeirra sex gufuskipa sem lágu á
Reykjavíkurhöfn, biðja þau að fara á
vettvang og freista þess að bjarga áhöfn
Ingvars.
Nú brugðust menn vel og skjótt við.
Hinn kunni skipstjóri Geir Sigurðsson og
Helgi Teitsson, hafnsögumaður, gáfu sig
þegar fram og fengu menn til liðs við sig.
Skotið var út fjögurra manna fari sem
Thomsen átti og lánaði til ferðarinnar.
Hér var vissulega teflt á tvær hættur, en
menn létu það ekki á sig fá. Bátnum var
hrundið á flot, og mannfjöldinn fylgdist
með honum út höfnina. Gekk allgreið-
lega að ná til strandferðaskipsins
Reykjavíkur sem lá næst landi. Öll áhöfn
skipsins var um borð og höfðu þeir Geir
og Helgi tal af skipstjóranum. Svaraði
hann þeim að bragði og sagði að hann
væri alls ekki fær um að veita hjálp í
slíku veðri. Skip sitt vantaði næga
kjölfestu, og það væri aðeins líklegt að
hann tefldi því og áhöfn sinni í hættu ef
hann gerði tilraun til þess að fara út að
Viðey. Ekki gáfust mennirnir upp við svo
búið, en brutust út að gufuskipinu
Súlunni, sem lá þarna skammt frá og
hafði dregið neyðarmerki upp. Ekkert
var þó þar að um borð, heldur hafði
neyðarmerkið verið gefið, til þess að láta
vita um slysið við Viðey. Hjá skipstjórn-
armönnum á Súlunni fengu bátsverjar
sömu svör og á Reykjavík. Vonlaust væri
að reyna björgun. Héldu þeir við svo búið
að botnvörpungi Þorvalds á Þorvalds-
eyri, Seagull, en þar var einnig sömu
svör að hafa, og bátsverjar urðu frá að
hverfa við svo búið.
Skammt frá Seagull lá gufuskipið
Gambetta, sem komið hafði til Reykja-
víkur skömmu áður með vörufarm til
verslunar Ásgeirs Sigurðssonar. Hafði
skip þetta nú dregið upp leiðsögumerki,
og börðu bátsverjar að því. Lýsti skip-
stjóri sig þegar reiðubúinn að gera
tilraun til björgunar, og var þegar farið
að undirbúa skipið.
Meðan þessu fór fram fylgdust menn
með Ingvari í brimgarðinum við Viðey.
Frá Reykjavík sást lítið til skipsins
annað en masturstopparnir, sem þó
virtust hverfa í sjó öðru hverju. Páll
Einarsson, bæjarfógeti, gekk enn manna
á milli og skoraði á þá að koma til
hjálpar, áður en það yrði um seinan. En
nú var veðurhæðin orðin slík að björgun-
arferð virtist í flestra augum óðs manns
æði. Meðal þeirra sem þarna bar að var
Matthías Þórðarson frá Móum á Kjal-
arnesi, og fyrir orð Páls og Tryggva
Gunnarssonar tókst honum loks að fá
átta menn til þess að fara með sér á
traustum sexæringi sem þarna var til
taks. Var ætlunin að fara hina sömu leið
og hinn báturinn hafði farið — leita til
gufuskipanna sem lágu á höfninni, en
þau höfðu enn ekki sýnt neitt fararsnið
og þótti mönnum það dragast furðulega í
tímann. Náði þessi bátur aðeins til þess
skips sem lá grynnst á höfninni, en þegar
afsvar fékkst þar var haldið til lands
aftur og komst báturinn þangað við illan
leik, þóftufullur af ágjöfinni. Um svipað
leyti kom hinn báturinn einnig að og
skýrðu menn frá málalokum. Sást líka að
Gambetta létti akkerum, en ekki hafði
skipið farið nema nokkur hundruð faðma
í átt til Viðeyjar, þegar það sneri aftur
og lagðist síðan við báðar festar sínar.
Þar með var sýnt að ekki yrði unnt að
koma áhöfninni á Ingvari til aðstoðar.
Nú voru liðnar um þrjár klukkustundir
frá því að skipið strandaði, og virtist
skipið vera brotið í spón og möstrin
komin í sjó, þannig að líklegt þótti að
allir mennirnir hefðu þegar farist.