Morgunblaðið - 24.05.1981, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 24. MAÍ 1981
17
augu og nokkuð stóran munn, sem
lifir niðri í gjánum. Frá þessu
sjónarmiði er vatnið ákaflega for-
vitnilegt.
— Þá er gróðurinn í vatninu
svo fjölbreytilegur, heldur Pétur
áfram, 150 tegundir af gróðri á
botninum. Við það að Sigurður og
fleiri hafa kafað niður í vatnið,
hefur komið í ljós, að þriðjungur
af vatninu er þakinn gróðri. Inni
við ströndina er lággróður, eins og
við Mývatn, og svo háar gróður-
breiður, þegar komið er út á
10—25 m dýpi. Venjulega lítur
maður á umhverfi vatnanna og sér
að vatnið er frjósamt. En Þing-
vallavatn getur ekki fallið í þann
flokk. Framleiðslan af jurtasvifi
er þar gífurlega mikil, um 80
tegundir, miklu meiri en í vötnum
á Jótlandsskaga. Auk þess eru 30
tegundir af dýrasvifi, sem beitir
sér á jurtasvifið og á botni 80
tegundir, sem beita sér á botn-
gróðurinn. Vatnið framleiðir um
15 þúsund tonn af þurrefni, fyrir
utan allt annað sem við eigum
eftir að rannsaka til að fá vitn-
eskju um hvað kann að leynast á
botninum.
búinn að læra að kafa í Englandi,
hjálpaði okkur mikið, og raunar
fleiri. Vatnið er ákaflega kalt, var
9 gráður í vikunni sem leið, og það
verður að kafa í kafarabúningi.
— Langt út er sem sagt ekkert
nema grjót, sem engin tæki bíta á,
hélt Pétur Jónasson áfram skýr-
ingum sínum. Þá tekur við bas-
altsandur og loks kísilleðja úti á
dýpinu. Samkvæmt mælingum
okkar er ákaflega lítið af nær-
ingarefnum úti á leðjunni, því allt
er etið á leiðinni niður. Svifþör-
ungarnir eru kannski um mánuð
að síga niður á botninn. Samt lifa
þarna um 15 þús. einstaklingar á
ferm á Miðfellsdýpinu á 80 m dýpi,
en það eru eingöngu ormar. Úti á
Sandeyjadýpi er talan komin nið-
ur í rúma 2000 á ferm og þá aðeins
eftir ein tegund af 80, sem lifa í
vatninu í heild. Þessi eina tegund
er svona nægjusöm með lífið.
— Hvar eruð þið staddir í
rannsóknunum?
— Við vitum um framleiðnina í
vatninu. Það sem við þurfum nú
að gera, er að ljúka við rannsókn-
irnar á þessari fæðukeðju. Síðan
þurfum við á að halda mikilli
frá ári til árs fé, til þess m.a. að
geta greitt laun þremur íslending-
um. Satt að segja getur verið
erfitt að sannfæra erlenda aðila
um að þeir eigi að borga íslend-
ingum laun fyrir að kanna ís-
lenzkt vatn. En það hefur gengið
fram að þessu.
80% f jármagns
frá Norðurlöndum
— Já, hvernig og hver fjár-
magnar?
— Um 80% fjármagnsins kem-
ur núna frá Norðurlöndum, en
20% héðan. Þar af veitir Kaup-
mannahafnarháskóli mest, um 500
þús. d.kr. Þá koma Svíar, þ.e.
Vatnafiskastofnun Svíþjóðar á
Drottningholm og Uppsalaháskóli.
Odenseháskóli veitir okkur fé og
Finnar láta í té svolitla upphæð.
Þá höfum við fengið í ár 200 þús.
kr. frá Menningarsjóði Norður-
landa, en það er fjárveiting einu
sinni, þar sem hitt eru árlegar
upphæðir. Loks hefur Vísindasjóð-
ur Dana nú veitt okkur 80 þús.
d.kr. til áhaldakaupa. Og á móti
koma íslenzku upphæðirnar, 60
Fæðukeðjan í vatninu og við botninn í Þingvallavatni
Jurtasvif
um 80 teg.
grasætur
(dýrasvif)
33 teg.
1. ránfiskur
(murta) 1 teg.
2. ránfiskur
(urriði) 2 teg.
I
Botngróður
um 150 teg.
grasætur
(botndýr)
um 80 teg.
1. ránfiskur
(bleikja) 1 teg.
2. ránfiskur
(urriði,
bleikja), 2 teg.
Dr. Pétur Jónasson, prófessor í vatnalíffræði við
Hafnarháskóla. Myndin tekin við Þingvallavatn.
Besta bleikjuvatn
á Norðurlöndum
— Nú hugsa landkrabbarnir
mest um fiskinn. Hvernig stendur
hann?
— Eins og ég sagði áðan þá
framleiðir vatnið um 15 þúsund
tonn af svifi. Það eitt bendir til
þess að það geti staðið undir
heilmiklum fiski. Það hefur líka
sýnt sig að Þingvallavatn er ör-
ugglega besta bleikjuvatn á Norð-
urlöndum. Með þeirri murtuveiði,
sem verið hefur undanfarin ár og
fer sífellt í vöxt, þótt talað sé um
þverrandi bleikjuafla, þá gerir
þetta samanlagt 10 kg á hektara,
sem er a.m.k. þrefalt betra en
bestu bleikjuvötn á Norðurlöndum
gefa.
— En er fiskurinn minnkandi?
— Ég get ekki sannað það. Jón
Kristjánsson er með veiðiathug-
anirnar. Það sem fyrir okkur
vakir nú, er að kanna grundvöll-
inn. Ekki þýðir að kanna fiskinn,
nema rannsaka vatnið í heild. Við
vitum nú orðið hve mikil sviffram-
leiðslan er, Úlfar Antonsson er að
rannsaka hve miklu dýrasvifi það
stendur undir. Svo höfum við
geysilega mikið af botndýrum, um
100 þúsund einstaklinga á ferm í
fjöruborðinu, sem er mikið þétt-
býli. Og þá getur maður rétt
ímyndað sér hve mikil áhrif breyt-
ingar á vatnsborðinu hafa á dýra-
lífið. Sigurður Snorrason er, eins
og ég sagði áðan, að skrifa ritgerð
sína um botndýrin og svo höldum
við áfram að kanna þessar 80
tegundir á botninum.
— Er ekki erfitt að rannsaka
það sem er á botninum á svona
vatni?
— Jú, það má nú segja. Við
höfum orðið að nota algerlega
nýjar aðferðir. Engin þekkt tæki
bitu á Þingvallavatn, enda hraun-
botn niður á 10—20 m dýpi.
Landslagið í vatninu er í rauninni
mjög merkilegt, eins og þú sérð,
t.d. hér við Miðfell, þar sem
dýpkar mjög snöggt. Er fyrst um
20 m niður á syllu og síðan
snarbratt niður á 80 m dýpi. Það
hefur því reynst mjög dýrt og
erfitt að ná í sýnin á botninum.
Sigurður Snorrason lærði að kafa
til að geta kafað eftir þessu. Jón
Ólafsson, haffræðingur, sem var
vitneskju um fiskinn, sem hefur
svo miída þýðingu í lífkerfinu. Á
næstu árum langar okkur til að
kanna líf fisksins miðað við það
líf, sem við erum búnir að kanna.
Til þess fengum við einmitt þessi
tæki frá Danmörku, sem mæla
framleiðni gróðursins á botninum.
Þá koma til þessi fjögur afbrigði
af fiski í vatninu. Fæðukeðja
murtunnar er í úrvinnslu. Á
næstu árum þurfum við að kanna
fæðuval bleikjunnar, sem lifir á
botni, miðað við árstíma. Svo
verður að kanna vaxtarhraða
þessara mismunandi stofna, svo
og athuga efnaástand þeirra.
Hvenær fiskurinn er horaður,
hvenær feitur og hvenær kyn-
þroska í hlutfalli við það. Það er
fjöldamargt sem þyrfti að athuga
fleira, svo sem ferðir fiskanna um
vatnið. Jón Kristjápsson hefur
staðið fyrir bergmálsmælingum á
murtunni, og væri áhugavert að
athuga dýptardreifingu hennar og
fæðunám miðað við ljósskilyrði og
átu á mismunandi tíma. Þetta eru
allt stór mál, sem krefjast fjár-
magns. Vandi minn er að útvega
þús. ísl. kr. frá Þingvallanefnd, 50
þús. kr. frá Byggingarsjóði, 68 þús.
frá Vísindasjóði og Landsvirkjun
leggur 60—80 þús. kr. til sem er
sérstakur styrkur, og veitir okkur
að auki húsaskjól á írafossi, sem
kemur sér ákaflega vel. Einnig
styrkir Hitaveitan okkur. Alls eru
þetta 250 þúsund kr.
— Og þá er eftir að spyrja,
hvenær hyggist þið ljúka þessum
rannsóknum á Þingvallavatni?
— Við ætlum að hafa næstu 3
ár til að vinna við vatnið, kanna
einstaka þætti og samhengið. Upp
úr því förum við að skrifa.
Við Ijúkum viðtalinu við Pétur
Jónasson með því að taka myndir
af honum og Sigurði Snorrasyni,
þar sem þeir eru við setmælingar
austur við Miðfell með aðstoð dr.
Hrefnu Sigurjónsdóttur, náttúru-
fræðings, konu Sigurðar. En Pétur
Jónasson, prófessor, var á förum
til Danmerkur, þar sem biðu hans
prófin við Hafnarháskóla og
áframhaldandi vinna við að sann-
færa erlenda aðila um að þeir eigi
að láta fé í þessar merku rann-
sóknir á Islandi.
Ég þakka hjartanlega fyrir heimsóknir, gjafir og skeyti
á 60 ára afmæli mínu 11. maí sl.
Gestur Eyjólísson.
Orðsending
frá Sjómannafélagi
Reykjavíkur
til félagsmanna sem sótt hafa um skipspláss á
skipum geröum út frá Reykjavík, vinsamlegast hafiö
samband viö skrifstofuna sem fyrst.
Stjórnin.
Auglýsing
um notkun aukins afgreiðslutíma
(valtíma) verslana í Reykjavík.
Almennur afgreiöslutími (grunntími) er:
Mánudaga til föstudaga frá kl. 8—18.
Laugardaga frá kl. 9—12.
Þá er óheimilt aö hafa verzlanir opnar á laugardögum
frá 1. júní til 1. september.
Valtími:
Auk grunntíma er verzlunum heimilt aö hafa opiö í
allt aö 8 stundir á viku frá kl. 18.00 til kl. 22.00
mánudaga til föstudaga, þó aldrei fleiri en 2 daga í
viku.
Verzlanir, sem nýta sér framangreinda heimild, skulu
tilkynna borgaryfirvöldum, hvernig heimildin muni
notuð og auglýsa það á áberandi staö í verzluninni.
Meö eins mánaöar fyrirvara skal á sama hátt tilkynna
um breytingar, sem geröar eru á notkun heimildar-
innar.
Brot á reglum um notkun valtímans varöa niöurfell-
ingu á heimild til notkunar valtíma í 3—12 mánuði.
Eyöublöö fyrir tilkynningar um notkun aukins af-
greiöslutíma liggja frammi á borgarskrifstofunum,
Austurstræti 16, og hjá Kaupmannasamtökunum,
Marargötu 2.
Samstarfsnefnd um afgreiðslutíma
verzlana í Reykjavík
Furuhúsgögn
fyrir heimili og sumarbústaði
FJÖLBREYTT
ÚRVAL
i3(ásktó
Símar: 86080 og 86244

ar
Húsgögn
Ármúli 8