Morgunblaðið - 24.05.1981, Blaðsíða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 24. MAI1981
/
Þes«i mynd er tekin í Central Park í hjarta New York-borgar.
Einn aí fjolmoriíum vinalegum göröum sem komið hefur verið
upp á við og dreif um borgina, en þar staldra vegfarendur við
og njóta friðar og fegurðar. bessi heitir Greenacre Park á 51.
götu.
Frelsisstyttan
Strákar við veiðar undir Brooklyn-brúnni í New York.
Hún verður
vinur manns
Grein: Árni Johnsen. I• grein.
í rauninni er New York stærsta þorp í heimi, þorp
vegna þess aö stíll þessarar stórborgar minnir á svo
margan hátt á persónulegt lítiö þorp, fólk þar er meira
opinskátt en gengur og gerist í stórborgum heimsins
og hlýtt í viömóti þó aö sjálfsögöu séu þar ákveöin
hverfi sem bjóöa ekki upp á neinn þokka. í New York
er nær allt til sem þessi jaröarkúla hefur upp á aö
bjóöa, þar eru dæmigerð bandarísk hverfi, spænsk,
kínversk, ítölsk, rússnesk, írsk og áfram mætti halda.
Fjölbreytni í mannlífi, skemmtanalífi, mat og list er
hvergi meiri á einum staö jaröarinnar og þaö sem
kemur mörgum á óvart, þaö er svo auövelt aö rata um
þessa milljónaborg ef menn gefa sér aöeins 10
mínútur til þess aö skoöa kortiö. Manhattan, aöal
athafnasvæöiö, er byggt upp eins og skákborö, tólf
götur frá noröri til suöurs og á annaö hundraö götur
til austurs og vesturs, en skáhallt gegn um göturnar
tólf liggur hin þekkta gata Broadway eins og rauöi
þráöurinn í ævintýrinu.
4 milljónir manna á ferðinni
Hér á landi gætir tortryggni hjá fólki í garö New
York og þaö orö fer af borginni að hún sé hættuleg,
þar sé mikiö um misindisfólk og morö, en þegar
maöur kynnist New York og mannlífinu þar og leggur
staöreyndirnar á boröiö þá kemur allt annaö upp á
teninginn. New York hýsir ekki meiri ófriöarseggi en
hver önnur borg heimsins og miöaö viö þaö aö 4
milljónir manna komi daglega inn til Manhattan til
vinnu, viöskipta eöa til þess aö taka þátt í
skemmtanalífinu, þá er tíöni slysa og vandamála ekki
óeölileg, en vissulega ber aö varast ákveöin svæöi
borgarinnar þar sem glæpir erú daglegur viöburöur.
Þaö er skynsamlegt aö feröast ekki einn aö kvöldlagi
um fátækrahverfi eins og Harlem og úthverfin, neöri
austurhlutann og í hafnarhverfi vesturhlutans.
Alla daga ársins,
allan sólarhringinn
Auk þess aö New York er vagga viðskipta- og
verzlunar í Bandaríkjunum með sterk viöskiptabönd
um allan heim, þá eru þar alþjóöastofnanir og
höfuöstöövar margra iöngreina í Bandaríkjunum og
síöast en ekki sízt er þar miöstöö menningar og lista
og skemmtanalífiö er svo fjölbreytt aö segja má aö
ekkert mannlegt sé því óviökomandi, alla daga ársins,
allan sólarhringinn.
New York er ódýr borg fyrir Evrópubúa og meö því
aö kanna málin rækilega og flana ekki aö neinu er
hægt aö komast aö mjög góöum kjörum hvort sem er
í verzlunum, skemmtunum eða mat. Verð eru mjög
misjöfn og þaö má velja hvert atriði eftir því hvaö
menn vilja borga mikiö. Hægt er aö kaupa flesta hluti
á hvaöa verði sem er en gæðin ráöast af verðinu.
Þaö er mikilvægt aö staösetja sig á hentugum staö
í New York og t.d. er Summit-hóteliö sem Flugieiöir
hafa skipt viö um árabil staösett á mjög góöum staö,
öruggum og snyrtilegum, en þó er stutt til allra átta
eins og sagt er. Mörgum landanum hefur þótt
sjálfsagt aö skreppa til Kaupmannahafnar eöa
London til aö dvelja í nokkra daga, en New York
býöur miklu fleiri kosti og þaö er alls ekki galiö aö fara
þangaö í svokallaöa sólarlandaferö, því stutt er á
baöstrandir í New York ríki.
í stuttu máli, þá er auövelt fyrir feröamann aö njóta
lífsins í New York. Þeir sem hafa gaman af
bíómyndum geta valiö úr hvort sem er í bíöhúsunum
eöa í sjónvarpinu á hótelinu, úrvaliö í verzlunum er
eins gott og kosiö veröur fyrir þá sem vilja taka slíka
lotu, New York býöur upp á matargerö heimsins
færustu kokka, listalífiö er meö ólíkindum fjölbreytt
frá degi til dags, tugir glæsilegra listasafna og margt
forvitnilegt má gera sér til dundurs í lystigöröum eöa
skemmtiferöum á útivistarsvæöum og í næturlífinu
gengur sólin aldrei til viöar.
Fyrir íslendinga er álíka auövelt aö komast til New
York eins og aö taka Hafnarfjaröarstrætó milli
Hafnarfjaröar og Reykjavíkur.
Þaö er stutt af Kennedy-flugvelli í hjarta New York
og þar meö geta menn gengið í púlsinn meö þeim
takti sem þeim líkar. Frá flugvellinum er auövelt aö
komast í leigubtl, eöa grænu rútunum þar sem fariö
kostar um fjóra dollara á mann, eöa 6—7 sinnum
minna en leigubíll. Þá er hægt aö feröast í
neöanjaröarlestum þvers og kruss um borgina á
ódýran og mjög hraövirkan hátt, en þaö tekur
nokkurn tíma aö læra á þaö kerfi svo tíminn nýtist vel.
Manhattan keypt fyrir glingur
Til þess aö kynnast borginni á skömmum tíma er
aögengilegt aö nota þjónustu feröaskrifstofa t.d. meö
þriggja tíma siglingu kringum Manhattan-eyju. En
fariö er frá bryggu nr. 86 viö enda 43. götu vestan
megin. Siglt er m.a. um sjávargöng neöanjaröar og
undir fjölda af frægum brúm, en ferðast er á stóru
tveggja þilfara skipi. Þá er hægt aö velja um margar
kynnisferöir í bíl um Manhattan og geta menn valiö
allt frá tveggja tíma ferö upp í dagsferö þar sem m.a.
er fariö á bát út aö Frelsisstyttunni sem er á eyju í
New York-flóa. Allar þessar feröir eru meö þaulvönum
leiðsögumönnum og nú hafa Flugleiöir íslenzka
leiösögumenn í New York.
Þaö má segja aö Manhattan sé miöbær New York
og eins og ég gat um áöur er eins auövelt aö rata um
Mahattan eins og miöbæ Reykjavíkur.
Manhattan-eyja var lengi sjálfstæöur bær. Sagan
hefst áriö 1626 er Hollendingur nokkur, Peter Minuit
keypti Manhattan-eyju af indíánum fyrir 24 dollara í
glingri. Bærinn sem reis upp úr því hét Nýja
Amsterdam og voru noröurmörkin þar sem nú heitir
Wall Street sem ber nafn eftir virkisvegg þeim sem
reistur var til varnar indíánum. Áriö 1664 unnu Bretar
bæinn af Hollendingum og nefndu hann New York,
ena Nýju Jórvík. Níu árum síöar náöu Hollendingar
aftur valdiá bænum í eitt ár, en síöan héldu Bretar viö
stjórnartaumana þartil í lok frelsisstríös Bandaríkj-
anna áriö 1783. Áriö 1898 sameinuöust nærliggjandi
bæjarfélög Manhattan og heitir þaö samfélag nú New
York borg og samanstendur af Manhattan, Bronx,
Brooklyn, Queens og Staten Island.
Sýnishorn úr öllum heimshlutum
Þaö er margt sérkennilegt viö New York, skýja-
kljúfarnir setja sterkasta svipmótiö á bæinn, þessar
ógn stóru bygginar sem rísa eins og risar á sléttlendi,
en undir niöri morar allt í mannfólki, einstaklingum
meö sínar vonir og drauma eins og gengur. Annaö
eins iöandi mannlíf meö sýnishornum úr öllum
heimshlutum er hvergi, en þaö er ekki þar meö sagt
aö þaö standi öllum opiö. Þaö er eins meö ísjakann
og mannlífiö í New York, maöur sér aöeins brot af því
sem feröamaöur. Öllu ægir saman þótt svipmótiö sé
tiltölulega slétt og fellt, ríkidæmi og fátækt, andstæö-
ur hvar sem fariö er, en þaö eru einmitt andstæöurnar
sem skapa síbreytileikann í fasi þessarar borgar. Þaö
sérkennilegasta í blæ mannlífsins er þaö hve mikiö er
af persónum sem skera sig úr, spretta eins og
sjálfstæöar jurtir í þessum stóra garöi og þar hittir
maöur jöfnum höndum þann ríka og fátæka af
veraldlegum gæöum þótt ekkert samræmi sé á milli
ríkidæmis lífshamingjunnar.
Útigangsmenn og auðmenn
Þaö er til dæmis undarlegt fyrir íslending aö gista á
rúmgóöu og öruggu hóteli eins og Summit, en sjá
síöan á næturrölti fólk sofa hér og þar utan dyra á
nærliggjandi hornum. Þaö er slangur af útigangsfólki
í New York sem vill lifa útigangslífi og konur í þeim
hópi eru kallaöar plastpokakonur því allt sem þær
eiga bera þær meö sér í plastpoka. Eina nóttina fyrir
skömmu þegar ég gisti á Summit veitti ég athygli
aldraöri konu sem bjó um sig á gangstétt skammt frá
á hverri nóttu og svaf í pappakassa sem hún staösetti
á ristum á gangstéttum, ristum sem skila hita upp á
yfirboröiö frá mannvirkjum neöanjaröar. Þannig naut
hún hitans á nóttunni í þeim lífsstií sem haföi oröið
hennar hlutskipti. Þaö er lagt kapp á þaö í borginni aö
hjálpa útigangsfólkinu, en margt af því vill lifa þessu
lífi og sumt af því er auöugt fólk, en aöalástæöan er
oftast mikill harmleikur aö baki, uppgjöf fyrir hinu
eötilega og skipulagða samfélagi.
Sumir feröamenn sem þurfa aö fara í gegn um New
York af einhverjum ástæöum Ifta á þaö sem
neyöarbrauð, en flestir vilja þangaö aftur þegar þeir
hafa fundiö smjörþefinn, New York verður vinur
manns og þaö er alltaf gaman aö hitta vini sína, en í
síöari greininni um New York munum viö velta svolítið
fyrir okkur þeim möguleikum sem borgin býöur
smekk íslendinga.