Morgunblaðið - 24.05.1981, Blaðsíða 31

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 24. MAÍ 1981
31

Aicalha Christie
segja að skrifi „ekta afþreyingu“
ef hægt er að orða það svo. Hún
hefur ekki skrifað margar bækur
fram að þessu en í seinni bókun-
um finnst mér hún hafa færzt
meira í fang en áður, sálarflækj-
ur og óhugnaður farinn að skipta
meira máli en áður, eins og til
dæmis í Ulvetid, þar sem ég man
ekki einu sinni hvort nokkur var
texti: Jóhanna Kristjónsdóttir
Þegar sólin fer að hækka á
lofti, daginn lengir og brúnirnar
á mannfólkinu fara að léttast,
finnst ýmsum kjörið að velja sér
einnig léttara lesefni. Þó er
dálítið athyglisvert, hversu
margir spakir aðilar veigra sér
við að játa, að þeir laumist í
svokallaðar afþreyingarbækur
annað veifið; þungar skáldsögur
og lærðar skýrslur og vísindarit
lesist árið um kring. En víst eru
þeir til sem hika ekkert við að
taka fram að fátt sé þeim meiri
hressing en glugga í þokkalegar
afþreyingarbækur. Og kostur
slíkra bóka er ekki aðeins að þær
séu léttmeti, sem krefst ekki
mikillar íhygli, heldur geta þær
ef vel er á málum haldið örvað
bæði adrenalinið og ímyndunar-
aflið. Stöku höfundar hafa náð
meistaralegum tökum á þessari
bókmenntagrein, sem ég leyfi
mér að kalla hana og þá kemur
mér náttúrlega fyrst í hug mað-
ur á borð við belgíska höfundinn
Georges Simenon, sem lengst af
hefur búið í Frakklandi og gefið
þar út bækur sínar. Mér er ekki
kunnugt um hvað þær eru orðn-
ar margar, sjálfsagt nálgast þær
að vera tvö hundruð. Stór hluti
framleiðslunnar eru bækur með
aðalpersónunni Maigret, hinum
digra og íðilsnj alla pípu-
reykjandi lögreglumanni sem
leysir oftast málin — en það
kemu þó fyrir að honum bregst
bogalistin. Maigret hefur sér-
stöðu, því að það skiptir sem sé
ekki neinu teljandi máli í bókun-
um um hann, hver sé glæpamað-
urinn og kannski ekki einu sinni
víst að hann verði gómaður, en
lesandinn fylgist umfram allt
með því eftirvæntingarfullur og
upphafinn hvernig Maigret nálg-
ast málin og það fólk sem hann á
samskipti við. Lokin skipta því
sjaldnast máli og það er mjög
fátítt í bókum sem að sumu leyti
má flokka undir sakamálasögur.
Simenon hefur raunar verið
orðaður við Nóbelsverðlaunin,
ekki aðeins fyrir Maigret-bækur
sínar, heldur margar aðrar
skáldsögur sem eru sumar bæði
áhrifamiklar og stórbrotnar.
Sænska akademían telur hann
líklega ekki nógu mikinn alvöru-
höfund, svo að ekki sé nú til
dæmis minnzt á að hann segir
frá því, án þess að blikna, að
hann skrifi iðulega bækur sínar
á nokkrum vikum. Yfirleitt
greina höfundar ekki frá slíkri
hneisu, ritunin skal kosta blóð,
svita og tár og því meira lista-
verk verður hún auðvitað.
Afþreyingarbækur glíma
sjaldnast við þjóðfélagsleg
vandamál — þó má auðvitað
undanskilja þjóðfélagskrimma
sænsku hjónanna Sjöval og
Wahlöö, sem ekki verður að öðru
leyti vikið að í þessum greinar-
stúf — þar er ekki mikið um
togstreitu kynjanna í jafnréttis-
legum skilningi, hvað þá heldur
stöðu konunnar í nútímaþjóðfé-
lagi.
Þó að ástamál komi misjafn-
lega mikið við sögu en oftast
eitthvað, er þó Agatha Christie
sér á parti þar. Að vísu kemur
það fyrir í bókum hennar að karl
og kona gjói girnislega augum
hvort til annars, en það er varla
meira en svo og öll ást er meira
og minna platónsk eða náttúru-
lítil með afbrigðum. Bækur Ag-
öthu eru dæmigerðar sakamála-
sögur, byggð er upp spenna —
morðið er framið og síðan er
tekið til óspilltra málanna að
finna morðingjann og er hann
undantekningarlítið sá sem
minnstur grunur fellur á. í
mörgum bókum hennar eru þau
Hercule Poirot og piparmeyjan
Miss Marple grunsamlega nærri
þegar morð er framið. Þau eiga
það saman að vera afskaplega
klók, en bera það ekki alltaf utan
á sér, Hercule Poirot er hégóma-
legur og derringslegur, Miss
Marple doldið skondin og klaufa-
leg en alltaf finna þau lausnina,
um það þarf ekki að tvíla.
í sögum Agöthu Christie er að
mörgu leyti fylgt dyggilega lög-
málum sakamálasögunnar þar
sem þungamiðjan er hver sé
morðinginn. í sínum fyrri bók-
um tókst henni stundum svo vel
upp, að það var freistandi að
fletta til að gá — það myndi
maður ekki gera hjá Simenon,
vegna þess að það hefði ekkert
upp á sig og vafamál hvort
lesandinn myndi nokkuð skiija
það. Það þarf ekki að fjölyrða
um vinsældir bóka Agöthu
Christie, þær halda sjálfsagt
áfram að vera vinsælar, meðal
annars vegna þess áreynsluleys-
is sem einkennir samsetning
þeirra.
Evelyn Anthony er höfundur
sem ég hef töluvert gaman af að
lesa. Meðal nýrra bóka hennar er
„The Grave of Truth", benda má
á Tamarin Seed, sem gerð var
mynd eftir og ein sagna hennar,
Lausnargjald í Persíu, var á
sínum tíma framhaldssaga í
Morgunblaðinu. Bækur Evelyn
Anthony eru efnismeiri en til
dæmis sögur Agöthu Christie.
Höfundurinn gerir sér far um að
setja sig inn í málin, viða að sér
ákveðinni vitneskju áður en tek-
ið er til við að skrifa bókina og
leikmanni virðist þekking höf-
undar á ýmsum málum sannfær-
andi. Hjá Evelyn Anthony er
ástin alltaf dálítið fyrirferðar-
mikil: venjulegast er aðalskúrk-
urinn í sögunni bráðsjarmerandi
og venjulegast góður lengst inni
við beinið. Stundum fórnar hann
lífinu til að bjarga aðalsöguhetj-
unni — sem hann hefur venju-
legast átt að fleka á einn eða
annan máta. Evelyn Anthony fer
fremur hægt af stað og byggir
upp í sumum bóka sinna býsna
viðamikið plott sem hún greiðir
síðan ágætlega úr að lokum.
Hjá Mariu Lang sem er
sænskur höfundur er bráðnauð-
synlegt að hafa morð. Hún hefur
komið sér upp leynilögreglu-
manninum Christer Wiijk og
ýmsar persónur ganga aftur í
mörgum bóka hennar, hjónin
Einar og Puck Bure, móðir
Wijks, sögusviðið er oft smábær-
inn Skógar, sem í upphafi hverr-
ar bókar er dásamaður fyrir
friðsæld og rósemd og fer að
verða undravert hve margir
deyja þar hastarlega og voveifl-
ega. Maria Lang má eiga að hún
kann að skapa andrúmsloft og
persónur hennar eru margar
nokkuð góðar og skýrar. Hún
lætur ekki endilega vondu mann-
eskjuna vera morðingjann. Það
getur sem sé komið fyrir bezta
fólk að fremja glæp. Og stundum
brýtur hún hefðina um hvern má
myrða og hvern ekki — og lætur
koma þeim fyrir kattarnef sem
lesanda gæti verið eftirsjá að.
Helle Stangerup er dönsk og í
hópi þeirra sem kannski má
11 ETI MjtT Heimsins besta ryksuga l**! I^W^
bl I Stór orð, sem reynslan réttlætir. WhI I 11
beinlínis drepinn. Þar tókst
henni að magna upp býsna
sterka stemmningu.
Nýlega las ég svo mér til
hugarhægðar milli skandinav-
isku þjóðfélagssagnanna og að-
gengilegra bókmenntalegra út-
tekta, bráðgóðan njósnareyfara,
The Sleeper eftir enskan höfund,
Eric Clark, sem ég að öðru leyti
kann engin skil á. En sagan er
hin læsilegasta, hún er líka
ljómandi vel skrifuð og góðar
njósnasögur eru nú með því
skemmtilegra sem ég kemst í (að
vísu að frátöldum norsku
njósnasögunum sem gerast í
stríðinu). í The Sleeper segir frá
hinu sérstæða lífi njósnarans.
Hann verður oft að láta sig
hverfa að loknu vel unnu verki.
Síðan er hann kannski kvaddur
til starfa á ný þegar minnst
vonum varir og hann er farinn
að lifa hversdagslegu og ágætu
lífi. Þá eru reyndar aðskiljan-
legar flækjur í málinu, svo að
það er sýnt að með hinu nýja
verkefni er njósnaranum att út í
1 opinn dauðann og hann á sér
ekki undankomu auðið, þvi að
einhverjir halda kverkataki um
líf hans af einhverjum ástæðum.
Allar þær bækur og þeir
höfundar sem ég hef nefnt hafa
sitt gildi — hvað sem bók-
menntavægi þeirra líður. Simen-
on er að vísu á mun hærra plani
en þær stöllur Maria Lang og
Helle Stangerup. En allir þessir
höfundar eiga það sameiginlegt
að vekja með okkur hroll, en ekki
hrylling, og leyfa okkur að fara
eina stund inn í veröld sem fæst
okkar kynnast — sem betur fer
— en er gaman að hafast við í,
að minnsta kosti meðan bókin er
lesin.
Georges Simenon
nit
RETI^*S
í EVELYN f
Helle Stangerup
Spejldans
Kriminalroman
R í
Kápumyndir bóka eftir Evelyn
Anthony, Helle Stangerup og
Mariu Lang.
Nu er
sterka ryksugan
ennþá sterkari.
Nýr súper-mótor:
áður óbekktur
aður oþekktur
sogkraftur.
Ny sogstilling:
auðvelt að
tempra kraftinn.
Nýr ennþá stærri
pappírspoki með
hraðfestingu.
Ný kraftaukandi
keiluslanga með
nýrri festingu.
Nýr vagn sameinar
kosti hjóla
og sleða.
Auðlosaður í stigum
SOGGETA í SÉRFLOKKI
l.inMakur mótor. cfnisgtcAi. mark-
visst hyggingarlag. afbragðs sog-
stykki já. hvcrt smáalriði stuölar
að soggcly í scrflokki, fullkominni
orkunýtingu. fyllsta
notagildi og
dxmalausri cndingu.
GERIÐ SAMANBURÐ:
Sjátð t.d. hvcrnig sticrð. lögun og
staðsctning nvja
Nilfiskrisapokans
tryggir óskcrt sogafl ,
þótt i hann safnist.
GÆÐI BORGA SIG:
Nilfisk er vönduð og tæknilega
ósvikin. gerð til að vinna sitt verk
fljótt og vel. dr eftir ár. með lág-
marks truflunum og lilkostnaði.
Varanleg: til lengdar ódýrust.
Afborgunarskilmálar.
Traust þjónusta.
NÝ NILFISK
Því ekki að glugga í
afþreyingarbækur þegar
daginn tekur að lengja?
FYRSTA FLOKKS FRÁ FÖNIX
HÁTUNI —SIMI 24420