Morgunblaðið - 17.01.1985, Blaðsíða 37

Morgunblaðið - 17.01.1985, Blaðsíða 37
MORGUNBLADID, FIMMTUDAGUR 17. JANUAR 1985 37 Sumaralin seiAi. Meiri árangurs er hér að vænta en við sleppingu gönguseiða og enn meiri ef hægt er að sleppa þeim í sama vatns- keim og þau eru alin upp f. Yfir- leitt er betra að sleppa þessum seiðum um og neðan við miðja á, klaklaxinn sér um efri hluta ánna. Mjög gott er að dreifa þessum seiðum sem mest í sleppingu, setja þau ekki öll í sama hylinn. Fjöldi má ekki vera meiri en sem svarar 10 stk. pr. veiddan lax i meðalári, sem þýðir 12—15 þúsund seiði í stærri árnar. Kviopokaseidi. Mikils árangurs er að vænta, svo framarlega sem vatnasvæðið er ekki ofsetið. Bestu staðirnir eru efst i ánum og helst þar sem sef og gróður skýla seið- unum. Afföll eru mjög mikil. Fóðrun af og til er til bóta hafi seiðin fengið fóður áður en þeim var sleppt. „Staðareldi" Til þess að mæta sveiflum í náttúrunni og vera þeim óháður En sjávareldi ásamt staðareldi skilar mun fleiri löxurn en þarf til að sleppa í ána aftur ef hressa þarf upp á lélega veiði, svo að arð- semin getur orðið mjög góð. Dæmi um arðsemi þar sem „staðareldi" og sjávareldi er rekið saman: í Staðareldi eru 70 þúsund kviðpokaseiði sem gera 53 þúsund gönguseiði með afföllum. 15 þús- und gönguseiðum er sleppt í ána og því 38 þúsund gönguseiiði flutt í sjávareldi. 34 þúsund laxar koma frá sjávareldinu, þar af eru 4 þús- und (?) fluttir í ána aftur til veiða. 30 þúsund laxar (30.000x3 = 90.000 kg) eru til ráðstöfunar, slátrunar. Menn geta haft afföllin önnur og sett inn krónur, en ég tel þetta nálægt lagi. Sala gönguseiðanna einna úr staðareldi gerir meira en að borga reksturinn og sjávareldið samhliða skilar margföldum rekstrarkostnaði. Hagkvæmustu aðstæður fyrír „staðareldi" eru á vatnasvæðum þar sem melar eru milli gróinna landa. Sums staðar skipta ár sér i trausta farvegi, lænur ganga út Jarðrask, á við það sem fram fer á Blöndusvæðinu, er ekki í sjónmáli næstu mannsaldra og verður því vatnið í ánum óspillt. Vatnsmagn- ið í hverri á fyrir sig og öllum saman er hæfilegt og hentar vel til hverskonar rannsókna, með tilliti til talningar, hegöunar, skilvísi o.fl., o.fl. Þessi stöð væri því fær um að miðla þekkingu og reynslu til annarra stöðva, sem byggðar væru á staðareldi. Þess vegna tel ég það nauðsynlegt að staðareldi sé hafið við ðll núverandi veiði- svæði og víðar, ef áhugi er fyrir því að fjölga veiðisvæðum eða bæta léleg. Aðstæður og mannvirki við stadareldi Staðarval er mjög áriðandi eins og áður er sagt. Best er að eldið sé sem efst í ánum svo að gönguseið- in eigi sem lengstan farveg til sjávar, það stuðlar að sterkari ein- staklingum, meiri dreifingu og þar með betri heimtum. Séu staðhætt- ir ekki þannig að þeir verji stöðina -INNTAK INTAKE HEITT VATN MOT WATER FLOÐVAR TRAINING DYKE -DRENSKUROUR FYRIR YFIRBOROSVATN ORAINAGE arCH FOR SURFACE WATER STAÐARELDI HUGSANLEG TILHOGUN MANNVIRKJA LOCAL STALL FEEDING TENTATIVE LAYOUT við eldi göngufiska er til svar, en það vil ég nefna „Staðareldi". í staðareldi felst að seiðin, frá klaki til göngustærðar, eru alin upp og fóðruð í vatni móðurárinnar, sem látið hefur verið renna úr aðal- ánni i þar til gerðar „rennslis- tjarnir". Tjarnirnar þurfa a.m.k. að vera fjórar. Yngstu seiðin eru alin í þeirri efstu, og eldri eftir því sem neðar dregur, þannig að gönguseiðin eru í þeim tveim neðstu. Vatnið frá tjörnunum rennur til móðurárinnar aftur. Kostir. Kostina við staðreldi tel ég vera marga. Fyrst og fremst þá að fiskurinn er alla tið alinn upp i því vatni sem hann gengur aftur i. Það er því öruggt, að seiði alin upp við þessar aðstæður skila sér aftur svo framarlega sem þau lifa sjáv- arvistina af. Við staðareldi er eng- in næring tekin frá sjálfri ánni, af því að seiðunum er ekki sleppt í ána (þ.e. þeim seiðum sem sleppa á) fyrr en þau hafa náð fullri göngustærð. Þess vegna raskast ekki lífrfki árinnar. Staðareldi veitir fleiri möguleika til rann- sókna við merkingar, hegðun, fóðrun, sleppingu og endurkomu en nokkur önnur aðferð. Sé taln- ing á endurkomu með í myndinni verður ekki lengra komist nema með þvi að loka lffshringrás laxins og stunda sjávareldi samhliða. Staðareldi gefur mikla möguleika við ár og vatnasvæði, sem af ein- hverjum ástæðum geta ekki alið eða fætt lax, og má fullyrða að næstum allar ár geta orðið með þessum hætti að góðum stang- veiðiám. Staðareldi stuðlar því að jafnari laxagengd og þess vegna meiri og jafnari stangveiði yfir allt veiðitfmabilið. Staðareldi samhliða sjávareldi gerir kleift að flytja gönguseiði beint í sjávareldi og svo að flytja laxinn aftur úr sjávareldinu i ána, þ.e. veiðilax. frá aðalvatnsfarvegi, og er þá oft hægt að nýta slíkt. Dæmi um staðsetningu „staðar- eldis" við nokkrar án I Norðurá: f.n. Krók, Vatnsdalsá: í Forsælu- dal, Víðidalsá: f.o. ármót, Þverá í Borgarfirði: við og f.m. Gljúfrið, Laxá í Kjós: á melunum f.n. Þóru- foss, Miðfjarðará: f.o. veiðihúsið „Laxahvammur". Staðarval skipt- ir mjög miklu máli fyrst og fremst vegna (upp)eldis og endurkomu fisksins og svo vegna þess að tryggja þarf við uppbyggingu stoðvarinnar að yfirborðsvatn og flóð raski ekki eldinu og/eða valdi tjóni. Sum veiðifélög hafa klak- og eldisaðstoðu í stórum klak-, eldis- og „ræktunarstoðvum". Þau koma með frjóvguð hrogn og ef til vill fisk til kreistingar eða þau kaupa seiði á öllum aldri til sleppingar. Árangurinn i endurheimtum er yfirleitt lélegur og verri eftir því sem seiðin eru eldri þegar þeim er sleppt, samanber það sem áður er sagt. Þessar stóru stoðvar geta aldrei gegnt hlutverki sínu sem skyldi þar sem þær eru rangt staðsettar. Þær geta með góðu móti sinnt eldi einvörðungu, þ.e. fóðrun og rann- sóknum henni tengdri. Seiðin, sem þessar stöðvar framleiða eru ágæt söluvara til áframhaldandi eldis (sjávareldis), en vafasöm vara (óafvitandi) til sleppingar upp á endurheimtur. Ein, aðeins ein, rfkisrekin lax- eldisstöð rétt staðsett á íslandi sem byggði á „staðareldi" myndi ekki aðeins skila tugmilljónum i tekjur af beinu eldi heldur myndi þessi stðð verða kjörin til rann- sókna á lffshlaupi Atlantshafslax- ins. Ég leyfi mér að benda aftur á Miðfjarðarársvæðið. Við Miðfjörð- inn og fyrir utan hann er og verð- ur um ókomna tið ómengaður sjór. fyrir ís, flóðum eða yfirborðsvatni verður að byrja á að gera viðeig- andi ráðstafanir með jarðvinnslu. Tel ég ekki þörf á því að skýra þetta nánar að sinni. Þar sem ekki yrðu stundaðar viðamiklar rann- sóknir myndi ca. 30—40 m" hús nægja til að hýsa aðstöðu fyrir klak og fleira. Sé jarðvarmi eða hitaorka fyrir hendi skal gæta þess að heita vatnið blandist ekki árvatninu. Vatnið til stoðvarinnar verður að taka úr djúpum hyl, þar sem breytingar á aðrennsli og botnef n- um eru litlar. Vatnið er leitt f rör- um svo langa vegalengd sem þurfa þykir, og getur tilhögun verið samkvæmt meðfylgjandi teikn- ingu. Frá fyrsta rörinu rennur vatnið í steypt ker við húsgafl. Á úttaksenda skal vera loki. Kerið er ca. 3X2X1 eða minna og hugsað-til miðlunar í hús. Sé jarðvarmi til staðar skal setja hitaspfrala f ker- ið og það nýtt sem varmaskiptir þar sem þurfa þykir og skulu þá stærð kersins og straumhraði miðast við að ná æskilegu hita- stigi. Úr kerinu er vatn tekið í klakbakkana, kælt ef þörf þykir og gert súrefnisríkt. Frá kerinu renn- ur vatnið yfir grind niður í fyrstu rennslistjörnina (sbr. mynd) og er þannig gert súrefnisrfkt. Eldis- tjörnin sé ca. 50 sm lægri en kerið, grafin i möl. Stærð tjarnarinnar sé 10X4 m, (75—100 sm niður á stokk), U-lagaður 60x40 sm steinsteyptur stokkur liggur eftir endilangri tjörninni á um 75—100 sm dýpi. Gafl tjarnarinnar er steyptur með klauf fyrir affalls- vatnið. Loka er á gaflinum til tæmingar. Til þessarar tjarnar liggur annað rör eins útbúið og hið fyrra. Rennsli úr þessu röri fellur í innrennsli tjarnarinnar frá varmaskiptinum. Allar tjarnirnar eru eins að gerð nema tvær þær seinustu sem eru heldur dýpri eða 100—120 sm. Síðasta tjörnin þarf að vera held- ur lengri en hinar, Á úttaki hvers rörs er stilliloki til þess að tempra rennsli eftir þörfum, hitastigi/ súrefnismagni. Á þessu má sjá að vatnsmagn og rennsli getur orðið 5 sinnum meira í neðstu tjörninni en í efsta kerinu. Hæðarmunur milli tjarna er æskilegur, sé hægt að koma honum við, sérstaklega við tvær neðstu tjarnirnar. Tjarn- irnar þurfa ekki að liggja beint hver niður af annarri, heldur þannig að þær myndi saman sveig að móðuránni og fer eftir aðstæð- um á staðnum. Það er nauðsynlegt að nota að- fenginn hitagjafa til að tryggja rétt hitastig í fyrsta stigi eldis, þ.e. við klak og fyrir seiði allt að 3 sm á lengd. Hugmyndin er að ná sem flestum einstaklingum upp i þessa stærð, öfugt við það 9em gerist í náttúrunni. í tveim efstu tjörnunum eru seiðin hert eða þjálfuð jafnframt því sem þau eru fóðruð. Heita vatnið, sem rennur úr kerinu í fyrstu tjörnina, er temprað með rennsli úr áður- nefndu röri. Rennslismagnið fer eftir hitastigi árinnar og súrefn- ismettun vatnsins. Nákvæmni við stillingu á hita og rennsli er nauð- synleg fyrst í stað, en auka ber rennslismagn þegar á líður. Leyfi hitastig árinnar aukið rennsli er sjálfsagt að auka það eins og kost- ur er, en minnka það svo aftur við fóðrun og við lækkandi hita. Þegar seiðin hafa náð 5—6 sm eru þau flutt í tjörn II. Þessi tjörn fær vatnsrennslið úr tjörn I og að auki viðbótarrennsli beint úr ánni. í tjörn II er fyrst og fremst lögð rækt við likamlegan styrk seið- anna, jafnframt fóðrun, með auknu rennsli og að jafnaði kald- ara vatni. f þessari tjörn fer fram hin fyrssta hæfnisgrisjun. Vatnið rennur nú í þriðju tjörnina, gert súrefnisríkt og enn bætist við rennsli úr ánni sem gerir mögu- legt að fjórfalda straum og vatnsmagn. Hér er enn lögð áhersla á líkamlegan styrk. Þegar meirihluti seiðanna hefur náð göngustærð eru þau flokkuð til sleppingar og í eldi, þau merkt og rannsokuð að vild. Þau seioi sem talin eru hæfust sem gönguseiði (sleppiseiði) eru sett f neðstu tjörnina. í þessari tjörn er ennþá meiri áhersla logð á vatnsrennsli. Fóðrun er minnkuð smám saman og seiðunum gefinn kostur á að yfirgefa tjörnina að vild, en að lokum er tjörnin tæmd. Þau seiði sem voru eftir í tjörn III eru fóð- ruð lítið eitt áfram ef þörf þykir, síðan eru þau seld eða flutt i sjáv- areldi. Ef hægt er að nota og rækta lifandi fóður er það til mik- illa bóta í sambandi við eldi á göngufiski, sé það notað með dauðu fóðri á seinna stigi eldisins. Fóðrun skal alltaf framkvæmd úr fjarlægð, eða þannig að seiðin hænist ekki að manninum. Við þetta eldi þarf aldrei að óttast flóð, þvf að rennslið takmarkast af flutningsgetu röranna sem má af- tur takmarka með lokum. Vatnið getur gruggast og snöggkólnað og það er æskilegt þar sem verið er að ala upp fisk sem á að lifa við einmitt sömu aðstæður sfðar. Yf- irborðsvatn á ekki að geta komist í tjarnirnar, sé rétt frá svæðinu gengið. fshröngl og jakar gætu skaðað inntak röranna og er hugs- anlegt að verja það með stórgrýti. Þetta er gróf lýsing stöðvar sem byggir á „staðareldi". Eldið fer fram á staðnum og kappkostað er að gera fiskinn hæfan í lifsbarátt- unni og styrkja ratvísi hans, án þess að nokkuð sé tekið frá lífrfki móðurárinnar. Staðareidi gerir góðar ár að betri og jafnari veiði- ám og getur gert laxlausar ár að veiðiám auk þess sem hægt er að ala upp matfisk samtimis. Siðast en ekki síst gefur þetta eldi mögu- leika á víðtækum rannsóknum á öllum þáttum f lffshringrás laxins, sé staðarvalið rétt. Enn visa ég tií Miðfjarðarársvæðisins því teljur- um og gildrum má þar vfða koma fyrir auk áðurgreindra kjörinna staðhátta. tinukur SweiabJMrnnraoa er truo- kvx-mdnstjóri ItiUlóns í Hnínnr fíriL MARLIN-TOG LÍNUEFNI BLÝ-TEINA- TÓG FLOTTEINN NÆLON-TÓG LANDFESTAR STÁLVÍR alls konar • BAUJU- STENGUR ÁL, BAMBUS, PLAST BAUJULUKTIR ENDURSKINSHOLKAR ENDURSKINSBOROAR LÍNUBELGIR NETABELGIR BAUJUBELGIR ONGLAR — TAUMAR MÖRE- NETAHRINGIR NETAKEDJA NETALASAR NETAKOSSAR LÓÐADREKAR BAUJUFLÖGG NETAFLÖGG FISKKÖRFUR FISKGOGGAR FISKSTINGIR FLATNINGSHNfFAR FLÖKUNARHNÍFAR BEITUHNÍFAR KÚLUHNÍFAR SVEÐJUR STÁLBRÝNI HVERFISTEINAR f KASSA, OG LAUSIR RAFMAGNS- HVERFISTEINAR • SNJOSKÓFLUR KLAKASKÖFUR SALTSKÓFLUR ÍSSKÓFLUR GUMMI- SLÖNGUR ALLAR STÆROIR PLASTSLÖNGUR GLJERAR MED OG AN INNLEGGS SLONGU- KLEMMUR ALLAR ST4ERÐIR EINNIG ÚR RYÐFRÍU STALI. STORZ- SLÖNGU- TENGI STORZ-SLÖNGU- STÚTAR BRUNASLÖNGUR USTUM *V ANANAUSTUM SÍMI 28855 Opið laugardag 9—6
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.