Morgunblaðið - 18.04.1986, Page 14

14____________________ MOKGUNBLADIP, FOSTUI>AGUR 18. APRÍL1986_
Hagsmunir íslendinga
að alþjóðleg við-
skipti séu sem greiðust
Jómfrúrræða Geirs H. Haarde við umræð-
ur um skýrslu utanríkisráðherra
á Alþingi 15. apríl sl.
I
Herra forseti.
Fátt er smáþjóðum mikilvægara
en að um utanríkismál þeirra geti
náðst almenn samstaða á innlend-
um vettvangi og að innanlands-
deilur grafi ekki undan þeirri stefnu
sem fylgt er út á við. Flest lýðræðis-
ríki, smá sem stór, hafa raunar lagt
áherzlu á að um utanríkisstefnu
þeirra væri eining og að stöðugleiki
ríkti á þessu sviði, þrátt fyrir ríkis-
stjómarskipti. Stefnufesta í þessum
efnum, óháð tímabundnum innlend-'
um stjómmálasveiflum, hefur af
mörgum verið talin markmið í sjálfu
sér.
Það er ólán Dana, að þar í landi
hefur á undanfömum ámm orðið
frávik í þessu efni, og hefur meiri-
hluti þingsins fylgt annarri stefnu
í ýmsum veigamiklum utanríkis-
málum en ríkisstjómin hefði kosið.
Vissar blikur sýnast einnig á lofti
í Noregi, að því er þetta varðar.
Vonandi leiðir staða Dana ekki til
ófamaðar, en vissulega er hún lítt
eftirsóknarverð.
Ekki þarf að fara mörgum orðum
um mikilvægi þess fyrir okkur ís-
lendinga að sameinast um utan-
ríkisstefnuna, ekki sízt á viðsjár-
verðum tímum. Þess vegna ber að
fagna því að um grundvallaratriði
íslenzkrar utanríkisstefnu, þ. á m.
stefnuna í vamar- og öryggismál-
um, hefur um áratugaskeið verið
samstaða milli stærstu stjómmála-
flokkanna. Margt bendir og til þess,
að andstæðingum þeirrar varnar-
stefnu, sem fylgt hefur verið, fari
nú mjög fækkandi og er það einnig
fagnaðarefni.
Hin vandaða skýrsla hæstvirts
utanríkisráðherra, sem hér er til
umræður, ber þess glöggt vitni að
ömggum skrefum er unnið að því
að treysta þann grandvöll, sem
utanríkisstefna okkar byggir á og
þróa hana áfram á ýmsum sviðum.
Hún er órækur vitnisburður um það
mikla og góða starf, sem fram fer
á vettvangi utanríkisráðuneytisins
og staðfestir, að áfram verður hald-
ið á þeirri braut, sem mörkuð var
af fyrrverandi utanríkisráðherra.
II
Utanríkismálum má með hand-
hægum hætti skipta í nokkur
meginsvið. Í fyrsta lagi öryggis- og
vamarmál. í öðra lagi alþjóðleg
efnahagsmál og fjármál, þ.m.t.
alþjóðastjómmál, þ.m.t. afvopnun-
armál.
Þessir málaflokkar geta tengst
innbyrðist með ýmsum hætti. Far-
sæl utanríkisstefna verður að ná til
þeirra allra og íjölmargra einstakra
málefna sem út frá þeim spinnast.
Þá má nefna málefni er snerta
almenna samvinnu milli ríkja, tví-
hliða eða marghliða, og samskipti
einstakjinga og fyrirtækja milli
landa. I öllum þessum efnum geta
vaknað spumingar eða skapast
vandamál, sem unnt þarf að vera
að greiða úr. Það er nauðsynlegur
þáttur utanríkisstefnu að móta slík
svör og undirbúa hvemig bregðast
eigi við óvæntum aðstæðum.
Helztu alþjóðastofnanir og sam-
tök, sem við Islendingar eigum aðild
að, samsvara þeim meginsviðum,
er ég nefndi. Þannig er um alþjóða-
stjómmál í víðasta skilningi fjallað
á vettvangi Sameinuðu þjóðanna.
Öryggismálunum er sinnt innan
Atlantshafsbandalagsins og um
alþjóðleg efnahagsmál er fjallað
hjá stofnunum eins og Alþjóðagjald-
eyrissjóðnum og Efnahags- og
framfarastofnuninni (OECD). Milli-
ríkjaviðskipti era síðan rædd innan
vébanda Hins almenna samkomu-
lags um tolla og viðskipti (GATT)
og svæðasamtaka eins og EFTA
og Evrópubandalagsins og að sjálf-
sögðu miklu víðar.
Miklu varðar fyrir okkur Islend-
inga, sem eigum meira en flestar
aðrar þjóðir undir góðum samskipt-
um við önnur lönd og greiðum
milliríkjaviðskiptum, að á öllum
þessum stöðum sé þess freistað að
fylgjast vel með þróun mála og
tryggja sem bezt íslenzka hags-
muni.
Ég tel reyndar að svo sé gert í
dag þótt jafnan þurfi að vinna
markvisst að því að bæta skipulag
og starfshætti og aðlaga kröfum
tímans. Virk utanríkisstefna felur
það í sér, að sækja verður fram
fyrir íslands hönd á öllum hags-
munasviðum. Ráðning íslensks
vamarmálafulltrúa á hermálaskrif-
stofu Atlantshafsbandalagsins í
Brassel er spor í þá átt og mikilvæg-
ur liður í þeirri viðleitni að byggja
upp hér innan lands nægilega þekk-
ingu á þessu sviði, svo íslenzk
stjómvöld þurfí síður að reiða sig
á ráðgjöf annarra um þessi efni.
Efling skrifstofu íslands hjá
Evrópubandalaginu, sem lögð er til
í skýrslu utanríkisráðherra, er
sömuleiðis mikilvægur þáttur í því
að gera stjómvöld hérlendis færari
en ella til þess að gæta hagsmuna
íslands hjá því stóra og volduga
bandalagi. Ég vil taka undir tillögu
hæstvirts utanríkisráðherra um
þetta atriði.
Um öll meginsvið utanríkismála
má hafa mörg orð, en mig langar,
herra forseti, að einskorða mig í
því sem á eftir fer við nokkur at-
riði, er snerta milliríkjaviðskipti og
þátttöku íslands í alþjóðlegu efna-
hagssamstarfi.
III
Hin alþjóðlega efnahagsfram-
vinda skiptir okkur íslendinga gif-
urlega miklu máli. Nægir að vitna
til þeirra atburða sem nú gerast
með öðram þjóðum á efnahagssvið-
inu og hafa bætt viðskiptakjör
okkar og m.a. auðveldað mjög gerð
þeirra kjarasamninga, sem urðu að
veraleika síðla vetrar. Yfírsýn yfír
þessi mál er því afar nauðsynleg
og hlutverk þeirra stofnana, sem
það verkefni hafa að fylgjast með
málum þessum, mikilvægt.
Engum blöðum er um það að
fletta að alþjóðlegt viðskiptafrelsi
og fríverzlun er fáum þjóðum jafn-
mikilvæg og þeim sem eiga allt sitt
undir þvi að geta selt afurðir sínar
á erlendum mörkuðum og flutt inn
ýmsar nauðsynjar í staðinn. Þannig
er um okkur íslendinga, sem flytj-
um út um helming alls sem frarri-
leitt er í landinu. Það er því sérlega
mikilvægt fyrir okkur að staðinn
sé vörður um hið alþjóðlega við-
skiptafrelsi, sem þjóðir heims hafa
með ærinni fyrirhöfn náð að þróa
allvel á áratugunum frá síðari
heimsstyijöld.
Hinu er ekki að leyna, að þegar
kreppir að í efnahagsmálum á við-
skiptafrelsið jafnan nokkuð undir
högg að sækja. Á því kunna að
vera nokkrar skýringar meðal
þjóða, þar sem hagur af frjálsum
alþjóðaviðskiptum er ekki jafnaug-
ljós og hann er hér á landi. En það
er hins vegar til marks um mikla
skammsýni, þegar hérlendis rísa
upp menn sem telja það lausn á
efnahagsvanda að koma á takmörk-
unum á innflutningi og öðrum við-
skiptatálmunum, þvert á þá al-
mennu hagsmuni þjóðarinnar, að
alþjóðleg viðskipti séu sem greiðust.
Við getum ekki vænst þess, íslend-
ingar, að aðrar þjóðir greiði fyrir
innflutningi frá okkur ef við setjum
tálmanir á útflutning þeirra hingað
til lands.
Um þessi mál er fjallað af þekk-
ingu í skýrslu hæstvirts utanríkis-
ráðherra, og það er rétt að undir-
strika, að þessi afstaða er liður í
stefnu Islands á alþjóðaefnahags-
sviðinu. Við eram að sjálfsögðu og
sem betur fer ekki einir um þessa
stefnu. Undir hana taka t.d. velflest
Vesturlönd í orði, þótt stundum
reynist erfitt að framfylgja henni á
borði. Ég vil í þessu sambandi vekja
athygli á sameiginlegri yfírlýsingu
fjármálaráðherra Norðurlanda, sem
birt var í tengslum við þing Norður-
landaráðs í Kaupmannahöfn í síð-
asta mánuði. Þar er lögð rík áherzla
á viðskiptafrelsið og varað við
verndarstefnu. Svo er raunar í
öðram yfirlýsingum, sem Norður-
löndin hafa sameiginlega látið frá
sér fara um þessi efni undanfarin
ár.
Þessi afstaða er hluti af utan-
ríkisstefnu landanna. Hún er raunar
skráð sem markmið í stofnskrá
Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og er því
hluti af því alþjóðlega efnahags-
kerfí, sem þróast hefur frá stríðs-
lokum, þótt misvel hafí tekist að
fylgja henni eftir. Það er í þessu
sambandi umhugsunarefni, að fyrir
þróunarlöndin er vafasamt að neitt
sé jafnmikilvægt og óhindraður
Um markaðsmál landbúnaðarins:
Kjötframleiðsla í
mj ólkuriðnaðinum
eftir Gunnar Pál
Ingólfsson
Kjötframleiðsla í
mjólkuriðnaðinum
I allri þeirri umræðu sem fram
hefur farið um búmark í mjólkur-
iðnaðinum hefur sáralítið verið
minnst á annan vanda sem er í
uppsiglingu í þeirri búgrein og hefur
reyndar verið fyrir hendi nokkuð
lengi, en það er offramleiðsla á
nautakjöti.
Um sl. áramót voru birgðir í
nautakjöti um 1.200 lestir. Þar sem
nú fer fram mikil slátrun á kúa-
stofni landsmanna er allt útlit fyrir
að þessar birgðir muni aukast mikið
næstu mánuði. Ekki er óvarlegt að
áætla að birgðir fari yfír 2.000
lestir þegar líður fram á sumarið.
Og eram við þá komnir með svipað-
an vanda og er í dilkakjötsfram-
leiðslunni.
Kúabændur vakna við
vondan draum
í fyrrasumar byijuðu bændur að
3. grem
„Það eru greinilega
margir þættir vanrækt-
ir í kjötmálum okkar.
Það er því skoðun mín
að stórefla beri yf ir-
kjötmatið til átaka í
þessum efnum ...“
átta sig á því að ekki var allt eins
og það átti að vera í markaðsmálum
landbúnaðarins og þetta átti ekki
hvað síst við um nautakjötið. Þrátt
fyrir að ýmsir bændur hefðu reynt
að vanda til nautaeldis þá var það
staðreynd að ungnautakjötið hlóðst
upp í birgðum en slegist var um
hveija belju sem felld var. Fljótlega
beindist granur að kaupmönnum
að þeir væra sumir hveijir að selja
svikna vöra. Ekki hefíir fengist
nein haldbær niðurstaða í því máli.
En staðreyndin er sú að illa tenntir
kaupa ekki nautakjöt en þeir sem
það gera mega teljast nokkuð
heppnir ef þeir fá í einu af hveiju
þrem tilfellum kjöt sem er sæmilega
mjúkt undir tönn. En á meðan
þomar úrvalskjötið í frystigeymsl-
um framleiðanda.
Kjötfmatið og
neytandinn
Framleiðandi sem leggur grip inn
til slátranar fær greitt eftir flokkun
og mati þ.e. hann fær minna greitt
fyrir lélega vöru og meira greitt
fyrir góða vöra en lengra nær matið
ekki, það gildir bara á öðram endan-
um. Þegar kemur að neytandanum
þá er honum algjörlega meinað að
sjá hvort hann er að kaupa afgamla
belju eða blákálf. Og reyndar gildir
það sama um aðrar kjöttegundir,
„en af hveiju"? Ef svara ætti þeirri
spumingu tæmandi yrðu svörin æði
mörg og viðamikil. Því verður að-
eins tínt til það helsta:
1) Vörastöðlun er ekki fyrir hendi
í nautakjöti frekar en öðra kjöti.
2) Neytandinn er ekki nægilega vel
upplýstur um rétt sinn.
3) Kjötmatið er ekki nógu burðugt
til að fylgja matinu eftir til
neytandans, en um það verður
fjallað síðar í greininni.
Óskynsamlegar kröfur
neytandans
í þeirri hollustuumræðu sem
fram hefur farið í þjóðfélaginu
undanfarin ár hefur fíta nánast
orðið bannvara sem hefur leitt af
sér að nautakjötið hefur verið
hreinsað oní rauðan vöðvann og um
leið fjarlægðir allir stimplar sem
gætu sagt til um flokkun kjötsins,
og um leið tryggt neytandanum að
hann væri að greiða vörana réttu
verði. Að sjálfsögðu gefur sú krafa
neytandans um algjöra fítuhreinsun
vöðvans óvönduðum kaupmönnum
færi á að misnota aðstöðu sína. Á
þessu stigi væri skynsamlegt að
framleiðandinn og neytandinn
gerðu með sér samkomulag um að
neytandinn keypti fítuna með vöð-
vanum (á lægra verði) og fengi þar
með í hendur rétta flokkun og um
leið fleiri möguleika í matreiðslu.
Að öðra leyti annaðist hann fítu-
hreinsun vöðvans sjálfur að eigin
smekk. En það er alveg ljóst að
ekki er umræðugrundvöllur fyrir
slíku samkomulagi meðan að vöra-
stöðlun er nánast engin og mats-
reglur allar heldur losaralegar.
Það vantar kálfakjöt
á markaðinn
Svo við víkjum aftur að hollustu-
háttum þá er það aðeins ein kjötteg-
und í nautgripaeldi sem á verulega
möguleika í samkeppni við kjúkl-
inga og önnur fitusnauð matvæli,
það er kálfakjötið. En hvaða kosti
eiga neytendur í þeim efnum? Það