Morgunblaðið - 25.06.1989, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 25.06.1989, Blaðsíða 6
T D 6 C esei IkOl .ss auDAQWHua tÍAsJUÍÍÍ/Mm qiQAjawuoaoK MORGUNBLAÐIÐ MINIMIIUGAR SUNNÚDÁGUR 25. JÚNÍ 1989 Dr. theoL Jakob Jónsson — Mínnmg Mig setti hljóðan er ég heyrði andlátsfrétt guðföður míns og ferm- ingarföðurj sr. Jakobs Jónssonar, dr. theol. Eg sá hann síðast austur á Þingvöllum, þar sem við vorum báðir viðstaddir hina samkirkjulegu guðsþjónustu, er haldin var í tilefni komu páfans. Hann heilsaði jafn- hlýlega og virtist jafnkátur og endranær og síst grunaði mig, að þessi mót ættu eftir að verða þau síðustu. En dauðinn gerir ekki boð á undan sér. Hver sem er getur átt von á honum, ekki síst sá sem kom- inn er svo á háan aldur sem dr. Jakob. Minningarnar hrannast upp í huganum. Ég man ekki öðruvísi eftir mér en sr. Jakob væri í nánd sem presturinn og heimilisvinurinn. Fyrstu ár Hallgrímssafnaðar í Reykjavík störfuðu þeir saman sem sóknarprestar í Hallgrímssókn, fað- ir minn og sr. Jakob, og bundust þá vináttuböndum, sem entust. Lítill var ég, er ég fór að sækja kirkju til sr. Jakobs og í mínum huga var hann lengi fram eftir presturinn. Hann var ákaflega prestlegur í öllu fasi, en það var honum eðlilegt. Honum fórust emb- ættisverk ákaflega vel úr hendi, virðulega, en jafnframt eðlilega og án allrar tilgerðar. Fermingarundir- búningurinn og síðan sjálf ferming- arathöfnin eru mér minnisstæðir atburðir, sem ég lít ætíð til með þakklæti. Erfitt er að geta sér til um bein áhrif, en það sem ein- kenndi prestinn sr. Jakob og vakti athygli mna og virðingu var skyldu- ræknin, alúðin og ekki síst lotning- in, sem hann sýndi heilagri köllun. Eiginkona hans, frú Þóra, fylgdi honum ætíð og rækti skyldur prestskonunnar af stakri alúð. Ég minnist þeirra sem gesta á heimili foreldra minna á hátíðarstundum fjölskyldunnar. Heimilisvinurinn sr. Jakob var hinn glaði og síreifi, sem sat í miðjum gestahópi og hélt uppi stemmningu. Gleði og gamansemi einkenndi hann og því ekki undar- legt, að hann sem fræðimaður valdi að rannsóknarverkefni hæðni og kímni í Nýja testamentinu. í tilefni doktorsritgerðar sr. Jakobs orti líka sr. Helgi Sveinsson í Hveragerði: Oft oss Jakob kæta kunni og klerkurinn sá gleði ann. Brandarana i Biblíunni betur skildi en nokkur hann! Sr. Jakob'vann það mikla afreks- verk að ljúka samningu doktorsrit- gerðar ásamt annasömum prests- störfum í stórri sókn, kominn fram yfir miðjan aldur. Doktorsritgerð dr. Jakobs er mikilsvert framlag til Nýjatestamentisrannsókna og hef- ur notið alþjóðlegrar viðurkenning- ar. Um 20 árum eftir, að ritgerðin var lögð fram við Háskóla íslands, var hún endurútgefin af viður- kenndu alþjóðlegu forlagi að undir- lagi heimsþekkts fræðimanns í greininni, prófessors Krister Stendahls, Stokkhólmsbiskups, og er slíkt ekki vanalegt um doktorsrit- gerðir. Fram til síðustu stundar fylgdist dr. Jakob vel með því, sem var að gerast í Biblíufræðum og þekking hans á því sviði var afar góð. Síðasta embættisverk sitt fram- kvæmdi dr. Jakob í Hallgrímskirkju í maímánuði síðastliðnum, er fluttir voru þrír einþáttungar eftir hann á sviði, sem búið var fyrir framan gamla altarið í Hallgrímskirkju, er sr. Jakob þjónaði við alla sína prest- skapartíð þar. Sú stund var virkileg hátíðarstund. í einþáttungunum talaði í senn skáldið, fræðimaðurinn og presturinn Jakob Jónsson. Hver einþáttungur er sjálfstætt skáld- verk og gott skáldverk hver um sig og ekki sakaði, að fengnir voru framúrskarandi leikarar til þess að flytja verkin, er allir skiluðu sínu verki með stakri prýði undir stjórn dóttursonar sr. Jakobs. Það sem gerði þessa einþáttunga að góðum skáldverkum var hin mikla þekking, sem skáldið naut í fræðimanninum dr. Jakob, á samtíma Jesú, persón- um og valdahlutföllum. En það sem framar öðru lyfti þáttunum var næmi sálusorgarans á mannlegar tilfinningar og skylda kennimanns- ins að prédika Krist, er svo vel skín fram í verkunum. Erindi þessara einþáttunga er að benda á Jesú Krist sem fyrirmynd, Drottin og frelsara. Það birtist kirkjugestum á áhrifamikinn hátt, þegar síðasta einþáttungnum lauk og ljós voru slökkt á sviðinu. Þá hófu kirkjugest- ir að klappa fyrir leikurum og höf- undi, en brátt hljóðnaði klappið. Höfuðpersónan í leikþáttunum öll- um var eftir á sviðinu, Jesús Krist- ur: Einn ljóskastari lýsti upp mynd hins krossfesta Drottins og frelsara á altaristöflunni. Jesús Kristur var höfuðpersónan í þáttunum öllum, þótt ósýnilegur væri. Aðrir leikarar voru aðeins í aukahlutverkum og hlutyerk höfundarins þetta eina: Að benda á Krist. Mér eru þessi áhrif ógleymanleg. Leiksýningin í Hallgrímskirkju í maí vakti hjá mér minningar um hátíðastundir æskunnar í þeirri kirkju undir embættisgjörð sr. Jak- obs. í söknuði kveð ég dr. Jakob Jónsson, en jafhframt er ég þakk- látur fyrir að hafa mátt kynnast honum. Ég og kona mín sendum frú Þóru og börnum þeirra og fjöl- skyldum innilegar samúðarkveðjur og biðjum Guð að helga söknuð þeirra og þakklæti. Einar Sigurbjörnsson Séra Jakob Jónsson dr. theol. fyrrv. sóknarprestur í Hallgríms- kirkju er fluttur til hærri heima. Ötull boðberi kærleikans, lét sér einstaklega annt um andleg mál og „mál málanna" framhaldslíf mann- sálarinnar eftir líkamsdauðann. Séra Jakob Jónsson var einlægur og sannur stuðningsmaður spírit- ismans. Hann lagði áherzlu á í ræðum sínum, að meginþáttur þess bezta í starfsemi spíritista ætti að vera að hjálpa sjúkum og syrgjandi og andlega veglausum. Séra Jakob vann með varúð og samvizkusemi að einu mikilverðasta máli veraldar- innar. Bernskuheimili mitt var á Lauga- vegi 79 hér í borg, stutt að fara í messur til hans. Séra Jakob vakti strax athygli mína, er hafði næman skilning á öllu, fólkinu, fuglunum, gróðrinum og veðrinu, lífi og litum. Þau kynni er ég hafði af séra Jakob eru gull. Góðvinur minn og frændi, Árni G. Eggertsson hæztaréttarlögmað- ur í Wynyard og síðar Winnipeg nú látinn, minntist með gleðibrosi samverustundanna í Vesturheimi og taldi frú Þóru og séra Jakob hafa lifað lífinu til góðs. Tengsl séra Jakobs við frændur okkar og vini í Vesturheimi, rofn- uðu aldrei, eftir dvöl þeirra hjóna þar. Ég hef heyrt það sjálfur og í bréfum lesið frá þeim hvernig eldra fólkið í íslendingabyggðum talar og skrifar af lotningu og kærleika um íslenzku prestana sína, ferming- arfeður sína, eins og þeir væru prestar þess enn. íslenzku prestarn- ir í Vesturheimi hafa veitt ómetan- legan stuðning að varðveita íslend- ingseðlið óskert, íslenzka tungu og þjóðerni. Prestarnir hafa unnið af- rek á þessu sviði. Brennandi ætt- jarðarást Vestur-íslendinga er bezt metin héðan að heiman, að enn fáist íslenzkir prestar til starfa meðal þeirra. Helgi Vigússon Ein skýrasta myndin frá Reykjavík bernskunnar er af há- timbruðum turni Hallgrímskirkju. Meðan ég klambraði saman, af litl- um efnum, kofahrófum í garðinum heima hugsaði ég stundum um allar spýturnar sem mætti fá úr verk- pöllum guðshússins; og gerðu það tilsýndar eins og risakofa sem allir heimsins strákar í Vesturbænum hefðu byggt í sameiningu. Framan af, meðan eignaréttur var bara hugtak á borð við námsárangur, fannst mér líka að ég ætti meira í þessari kirkju en aðrir strákar á mínu reki. Þarna messaði afi minn. Ég man fyrst eftir honum í fjöl- skylduboðum í prestsbústaðnum við Engihlíð. Þar var hann sjálfkjörinn til að stjórna leikjum ungviðisins og brast hvorki fjör né hugmynda- auðgi. Ef hlé varð á leiknum átti hann í fórum sínum ógrynni af sög- um sem hann deildi af sjaldgæflega mikilli ánægju með öðrum. At- burðir sem kannski gerðust austur á Djúpavogi á fyrsta áratug aldar- innar lifnuðu aftur í frásögn afa. Fyrri heimsstyrjöldin, frostavetur- inn mikli, kreppan; eitthvað sem fyrir mér tilheyrði ævafornri tíð, hafði hann upplifað sjálfur. Og ef eitthvað vantaði til að fylla upp í myndina svo rétt væri, kom- amma til skjalanna; eins og til að undir- strika að minningasögur geta lotið strangvísindalegum lögmálum. Það gat stundum verið ruglings- legt að eiga afa sem hét séra Jak- ob. Eiginlega allir virtust þekkja séra Jakob; og nafnið eitt hafði sérstæðan hljóm hjá fólki. Ég þekkti afa mætavel, en séra Jakob var eiginlega eins og stofnun, á borð við Landsbankans eða Símonarbak- arí. Ég var ekki gamall þegar ég þurfti í fyrsta sinn að svara þeirri spurningu hvort ég ætlaði ekki að verða prestur eins og afi. Þess vegna ákvað ég barnungur að verða prestur, kannski fyrst og fremst til að hafa svar á takteinum við þess- ari síendurteknu spurningu. Það kostaði talsvert hugarstríð; ég hafði nú einu sinni ætlað að verða lögga eða bóndi. Og við hátíðlega athöfn gekk ég fyrir afa, gægðist upp fyr- ir skrifborðið hans, og sagði honum að ég ætlað að verða prestur. Nú eru liðin um það bil tuttugu ár frá því að ég minnist hans fyrst. En á meðan ég.safnaði árum fannst mér afi ekki eldast að sama skapi. Á einhvern hátt var hann óháður ellinni, hugsunin skýr og starfsork- an ómæld til hins síðasta. Hann hafði mikla ánægju af að ræða hugðarefni sín og sjóndeildarhring- urinn var víður; kreddur hvers kon- ar voru ekki honum að skapi. Skoð- anir okkar fóru ekki alltaf saman og það held ég að okkur hafi báðúm fundist harla gott; fyrir vikið gátum við rætt fram og aftur um allt milli himins og jarðar. Ég gaf preststarf- ið upp á bátinn fyrir löngu, en afi sýndi lifandi áhuga á viðfangsefn- um mínum og lagði jafnan eitthvað gott til málanna. Hann sagði mér oftar en einu sinni síðustu árin að nú væri hann ferðbúinn; þakklátur guði sínum fyrir gifturíka ævi. Hann var reiðu- búinn að ganga fyrir þann guð sem hann þjónaði og helgaði líf sitt. En hann sat ekki með hendur í skauti og beið kallsins, heldur var sístarf- andi; að skriftum og skáldskap eða rannsóknum. Og þegar þrék ömmu tók að bresta sýndi hann mikla umhyggju og ástúð; sannarlega er missir hennar mestur. Við töluðum saman örfáum dög- um áður en hann fór austur til Djúpavogs í síðasta sinn. Hann var að vitja bernskustöðvanna, sem mér fannst ég þekkja svo vel af sögum hans. Eftir annaríkan og ánægju- legan hátíðadag kom kallið. Og þannig lauk langri ferð þar sem hún hófst; ferð sem spannar hálfan níunda áratug og ótal stórviðburði hvort heldur á mælikvaðra heimsins eða eins manns; en hann komst heim. Hrafn Jökulsson Traustir austfirskir ættstofnar úr fjörðum og af Héraði stóðu að séra Jakobi. I hópi forfeðra hans og formæðra voru embættismenn, fræðamenn, skáld, athafnamenn og forustumenn í félagsmálum. Til alls þessa fólk hefði hann sótt eins og fjölhæfni hans og vítt áhugasvið bar vitni. Hann var embættismaður í besta skilningi þess orðs og hafði næma tilfinningu fyrir þeim skyld- um sem embættið krafðist, hann var vísindamaður á heimsmæli- kvarða, hann var frjótt og hug- myndaauðugt skáld og hann naut sín einkar vel sem forystumaður í félagsmálum, glöggskyggn á vandamál og viðfangsefni mannlegs samfélags. Jakob var fæddur á Hofi í Álfta- firði, annar í röðinni af þremur son- um Sigríður Hansdóttur Beck og séra Jóns Finnssonar. Elstur var Finnur er lést nokkurra vikna gam- all, en yngstur var Eysteinn fyrrver- andi ráðherra. Tvær fóstursystur áttu þeir Jakob og Eysteinn, Elísa- betu Hansdóttur Beck og Guðríði Sveinbjarnadóttur sem báðar eru látnar. Á heimili þeirra Sigríður og séra Jóns var mikið af bókum og mikið lesið og Djúpivogur þar sem þau áttu lengstaf heima yar gamal- gróinn verslunarstaður. Á öndverðri öldinni fóru þar um nýir straumar þjóðfrelsis og jafnaðarstefnu sem ungt fólk með réttlætiskennt hreifst af og var gaman að heyra séra Jakob segja frá því hver áhrif þess- ar nýju hugmyndir hjöfðu haft á hann. Nýjungar í verslunar- og menningarmálum voru einnig á döfmni á Djúpavogi á þessum tímum og upplestrar og le[ksýning- ar ekki ótíð fyrirbæri. Úr þessu umhverfi lá leiðin í Menntaskólann _ í Reykjavík og guðfræðideild Há- skólans. Á þessum árum voru einn- ig ýmsar hræringar í guðfræðileg- um efnum sem guðfræðinemar tóku virkan þátt í með útgáfu tímaritsins Strauma sem Jakob stóð að ásamt fleirum. Þar var andæft við gamal- guðfræði, en haldið fram frjáls- lyndri guðfræði eða nýguðfræði svonefndri og sumir nýguðfræðinga aðhylltust einnig spíritisma að ein- hverju leyti. var haldið uppi fjörug- um og lifandi orðaskiptum á milli þessara hópa í ræðu og riti. Séra Jakob vígðist til Djúpavogs sem aðstoðarprestur föður síns árið 1928. Frá 1929 til 1935 þjónaði hann Norðfjarðarprestakalli, en gegndi prestþjónustu hjá íslenskum söfnuðum í Kanada 1935 til 1940. Frá 1941 til 1974 þjónaði hann Hallgrímsprestakalli í Reykjavík. Hann sat í stjórn Prestafélags ís- lands í 18 ár, þar af formaður fé- Iagsins í 10 ár. Auk þess voru hon- um falin mðrg trúnaðarstörf á veg- um stéttarfélagsins og kirkjunnar, m.a. var hann fulltrúi íslensku kirkj- unnar á stofnfundi alkirkjuráðsins í Amsterdam 1948 og sat fjölmarga aðra fundi á alþjóðavettvangi fyrir kirkjunnar hönd. Prestsstarf og prestþjónusta var séra jakobi í blóð borið. Hann var einstaklega vinsæll prestur, nær- færinn sálusorgari og rómaður predikari. Ræðusnilld hans var ein- stök, leiftrandi af andagift og visku, mál hans var ljóst og lifandi og hann kryddaði einatt ræður sínar með dæmum úr daglegu líf. Vissu ef til vill ekki allir að ræður hans flutti hann oftast blaðalaust af munni fram. Hann var einarður og djarfur í boðun orðsins og flutti það sem fyrir honum var sannast og réttast á hverjum stað og hverri stundu. Ég dáðist oft að uppbygg- ingu hans á þessum blaðalausu predikunum, hvernig öllu var til skila haldið og þræðirnir dregnir saman í lokin. Síðustu predikun af þessu tagi flutti hann í Seljakirkju fyrir nokkrum vikum. Fyrir hönd stéttar sinnar var séra jakob mjög metnaðarfullur og áhugasamur um menntun presta og kjör. Árum saman vann hann að því að bæta kjör presta. Hann vildi að þeir gætu helgað sig prest- þjónustunni óskipti án þess að hafa áhyggjur af afkomu sinni. Ritstörf voru ætíð snar þáttur í starfi séra Jakobs, fræðirit, sögur, ritgerðir, leikrit og ljóð. Mesta verk hans á vettvangi fræðimennsku var doktorsritgerðin um kímni og skop í Nýjatestamentinu sem hann varði við Háskóla íslands árið 1965. Rit- gerðin var gefin út á ensku og not- uð við háskólakennsku við guð- fræðideildir. Hún seldist því upp og var endurútgefin fyrir fárum árum af erlendu útgáfufyrirtæki. Á síðasta ári vann séra Jakob að þýð- ingu doktorsritgerðarinnar á íslensku og hafði nýlega lokið við að lesa prófarkir af útgáfunni er hann lést. Mun ritgerðin koma út hjá Menningarsjóði fyrir næstu jól. Árið 1966 var dr. Jakob kjörinn meðlimur í alþjóðlegu félagi Nýjat- estamentisfræðinga og var hann eini íslenski guðfræðingurinn sem hefur hlotnast þesi vísindalegi heið- ur. Sótti hann marga fundi í þessum samtökum sem árlega eru haldnir í hinum ýmsu löndum. Á síðasta ári sótti hann fund sem haldinn var í Cambridge og hann hafði fyrir- hugað að sækja fund í Dublin nú í sumar. Á þessum vettvangi fylgdist hann vel með og kynnti sér nýjung- ar í Nýjatestamentisfræðum í tengslum við fundina. Þá kynntist hann einnig mörgum erlendum Nýjatestamentisfræðingum per- sónulega og átti við marga þeirra tíð bréfaskitpi um hin margvísle- gustu viðfangsefni. Hér er ekki rúm til að telja rit- verk séra Jakobs, en á síðari árum ritaði hann bók um Hallgrímssálma og höfund þeirra og tvær rannsókn- arritgerðir um Nýjatestamentið. Á síðustu árum komu einnig tvær h'óðabækur út eftir hann og hann fékkst við ljóðagerð allt fram á síðasta dag. Bókin sex leikrit kom úr árið 1948 en fyrir hálfum öðrum mánuði voru þrír nýjir einþáttungar hans Sjáið manninn! frumsýndir í Hallgrímskirkju við mjög góðar undirtektir og síðar sýndir á nokkr- um stöðum utan Reykjavíkur og í tengslum við það naut hann ánægjulegrar samvinnu við listafólk sem var honum mikils virði. Var aðdáunarvert hve vakandi og Iifandi hugur séra Jakobs var til hinstu stundar, áhugaefnin óþrjótandi og viðfangsefnin næg. Er hann féll frá á áttugasta og sjötta ári hafði hann enn fjölda verkefna á prjónunum. í einkalífi sínu var Jakob gæfu- maður. Hann kvæntist árið 1928 Þóru Einarsdóttur. Foreldrar henn- ar voru Einar Ólafsson múrari í Reykjavík og Guðrún Jónsdóttir frá Mörk á Landi. Hjónaband þeirra HABITAT

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.