Morgunblaðið - 25.06.1989, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 25.06.1989, Blaðsíða 13
MORGUNBLAÐIÐ MANfMUFSSTRAUMAR SÚNNUDAGUE i?0/ JVfíí ¦ i?89 :>csxi3 Hugmyndin með kviðdómi er að komast að því hvað hinn góði og gegni þegn telur vera sannleikann í tilteknu máli. Hefur verið sagt að í kviðdómi sitji hinn fullkomni með- almaður, oftast hvítur. Hlutverk SRGNFIUEBl/Sagnasteftð ? ALETTARI NÓTUNUM eftir Pól Lúðvík Einorsson SÚ STEFNA hefur átt fylgi að fagna að sagnfræði eigi að tilreiða létta og læsilega. Þetta er einmitt yfirlýst stema ársritanna Sagna og Nýrrarsögu sem nú eru kom- in út. í þessum ritum getum við séð hvað efst er á baugi hverju sinni í fræðunum. — Og í ár er það meðal annars: Ættfræðin auð- vitað — en einnig íslenskur land- búnaður, hugmyndasaga, máleftii kvenna og barna, jafhrétti kynj- anna og kynferðismál. . Astarsaga Astleitni og elskulegheit í íslenskri sagnfræði eru ekki alveg nýtilkomin. Að öllum líkindum er ekki ósanngjarnt að tilnefna Má Jónsson sagnfræðing og fyrrum fréttamann hjá Ríkisútvarpinu höfuðpostula þessarar stefnu. Hann hefur legið yfir sakeyris- reikningum, dómabókum og fleiri heimildum innlendum sem efíéndum um kynferðismálin. í Nýrrí sögu gerir hann lesendum grein fyr- ir Barnsfeðrunum og eiðatökum á 17. öld. Það fer ekki hjá því að kapp og ákafi Más hafí leitt fleiri sagn- fræðinga út á þessa braut; það er að segja að kanna „líkamlega losta- semi", „holdlegt samband" hórdóm, saurlifnað og frillulífi. — Að sjálf- sögðu með fræðilegum hætti. Guð- mundur J. Guðmundsson erþó kristi- lega þenkjandi: Klerkar í klípu. Hjónabónd og frillulíf kirkjunnar manna á miðöldum. Matthew James Driscoll bókmenntafræðingur fjallar um Skikkju skirlífisins í ljóði, ridd- arasögu og rímum. Sumir eru þeirrar skoðunar að frjálshyggjan heyri sögunni til, Guð- mundur Hálfdánarson skrifar: Frelsi er ekki sama og frjálshyggja. Það má ráða af orðum Guðmundar að frelsistal íslendinga á nítjándu öld hafi ekki verið af rótum frjálshyggj- unnar runnið. „Vandræði nýfrjáls- hyggjumanna í dag eru því þau að þeirra frelsi hefur aldrei náð að festa rætur á íslandi." Málefiii kvenna og barna Sagnir eru málgagn sagnfræði- nema. Ritstjórn þar á bæ er e.tv. nokkuð settlegri en hjá kollegum þeirra í Nýrri sögu. Hugmynda- sagan er ofarlega á blaði t.d. fjall- ar Gunnar Halldórsson um Lút- herskan rétttrúnað og lögmál hallæranna og Hilmar Garðarsson um Upplýsingu gegn hjátrú. Við- horf Ög mat upplýsingamanna á hjátrú Islendinga. Málefnum kvenna og barna eru gerð nokkur skil, Erla Hulda Hall- dórsdóttir skrifar um Konuna. „Góð guðsgjöf til síns brúks". Andstaða karla gegn jafnrétti kynjanna 1880-1915. Það verður hver og einn að gera það upp við sig hvort þessar kvenréttindakon- ur voru — og eru — „kynferðis- lega vanræktar, lesbískar eða að öðrum kosti, stafí hegðun þeirra af móðursýki af völdum tíða- hringsins." Blessuð börnin fá sinn skammt vel útilátinn. Um blessaðan lífsávöxt á!7.ogl8. öld. Viðhorf til barnauppeldis og aga er sam- antekt eftir Ingunni Þóru Magn- úsdóttur, Ungböm þjið afþorsta — stutt athugasemd um ung- barnadauða og viðurværi, eftir Helga Skúla Kjartansson. Og Gísli Gunnarsson spyr, Hvað varð um ómagabörnin, sem skýrt var frá í manntalinu 1801? Urvinnsla úr fjórum nemendaritgerðum. í grein Gísla er gerð grein fyrir næsta eftirbreytniverðum vinnubrögðum á námskeiði í fjölskyldusögu. Nemendur samræmdu rannsóknir sínar og stöðluðu vinnubrögð. Sögu- og ættfræðiunnendur fagna eflaust þessu framtaki. Gallad manntal! Halldór Bjarnason færir ætt- fræðiunnendum ískyggilegar fréttir af Manntalinu 1816 og útgáfu þess. Halldór leiðir af því líkur að útgáfan á stærstum hluta manntalsins sé ekki ,jafn góð og efni standa til." Með hliðsjón af alkunnum ættfræðiáhuga lands- manna er næsta líklegt að þeir sém nota manntalið frá 1816 vilji kynna sér grein Halldórs. Allt heyrir að lokum sögunni til og umfjölhmarefni þessara tveggja ársrita eru eftir því fjöl- breytileg. Að miklu leyti má segja þau dragi dám af því sem sé efst á baugi í þjóðfélaginu hverju sinni. Sagnfræðin er í takt við tímann. kviðdómsins er einkum að skera úr um það, á grundvelli þeirra sönnun- argagna sem fram hafa komið, hvort tiltekin atvik hafi gerst eða ekki. Þeir dæma m.ö.o. ekki um lagaleg atriði. Hafa tilburðir Iðg- manna til að sannfæra kviðdóm um ágæti síns málstaðar verið höfund- um handrita að slíkum þáttum óþrjótandi yrkisefni þar sem lög- maðurinn spilar óspart á tilfinning- ar kviðdómendanna og þá ekki síður áhorfendanna. Verður vandi lög- mannsins ekki minni fyrir það að einatt þarf hann að sannfæra allá kviðdómendurna, eða a.m.k. yfir- gnæfandi meirihluta þeirra. í þessu skyni er lögmaðurinn stundum lát- inn sleppa svo gjörsamlega fram af sér beislinu að líklega yrði hann borinn út úr íslenskum réttarsal í spennitreyju áður en hann fengi lokið máli sínu. Það yrði langt mál og snúið að lýsa sönnunarreglum bandarísks sakamálaréttarfars í smáatriðum, enda er yfirleitt fjallað um þær á sérstökum námskeiðum í banda- rískum lagaskólum. Þessar marg- breytilegu sönnunarreglur eru þó skýringin á því hversu mikla áherslu iögmennirnir leggja á það að eyði- leggja málatilbúnað hvors annars og þeirri áráttu að koma sífellt á óvart með nýjum vitnum og nýjum sönnunargögnum til að slá and- stæðinginn út af laginu. Varðandi fyrrnefnda atriðið er algengast að handritahöfundar leggi út af þeirri reglu sem kallast á máli innfæddra „exclusionary rule" og nefna mætti „útilokunarreglu" á íslensku. Regl- an er í stuttu máli þess efnis að komist dómstóllinn að þeirri niður- stöðu að við öflun tiltekinna sönn- unargagna hafi verið brotinn réttur á sakborningi, útilokar hann notkun þeirra. Þetta gildir enda þótt um sé að ræða sönnunargögn sem hafa úrslitaþýðingu varðandi sönnun um sekt sökunauts. Þannig eru þær ófáar senurnar í lögfræðingaþátt- um og kvikmyndum þar sem jafn- vel hinir forhertustu glæpamenn sleppa við réttláta refsingu vegna fákunnáttu og klaufaskapar lög- reglumanna við rannsókn málsins. Seinna atriðið, að koma andstæð- ingi sínum sífellt á óvart, er hvergi eins áberandi og í Bandaríkjunum. I íslensku sakamálaréttarfari, sem og réttarfari annarra ríkja í V- Evrópu, er slíkt nánast útilokað. Aður en þingað er í máli hafa aðil- ar átt þess kost að kynna sér ræki- lega þau sönnunargögn, þ.m.t. framburð vitna, sem byggt er á og taka afstöðu til þeirra. í Banda- ríkjunum á sakborningur hins vegar ekki rétt á að kynna sér í smáatrið- um þau gögn sem saksóknari hyggst byggja á eða fá vitneskju um hugsanleg vitni. Upp úr þessu hafa handritahöfundar mikið velt sér, þar sem mikilvæg vitni koma inn í réttarsalina á síðustu stundu og gjörbreyta farvegi málsins í einni svipan. Þættirnir um Matlock eru raunar dæmigerðir fyrir þetta, þar sem aðstoðarmaður Matlocks er á þeysingi út og suður að eltast við sönnunargögn á meðan hann sjálfur teygir lopann í réttarsalnum og ruglar andstæðinginn í ríminu. Að síðustu má nefna að banda- rískir saksóknarar líta öðrum aug- um á hlutverk sitt en venja er í V-Evrópu. Hlutverk þeirra er að fá sakborning sakfelldan hvað sem það kostar og mótast meðferð þeirra á málinu og framganga í réttarsalnum mjög af þessu við- horfi. Þeir fylgja málstað sínum fastar eftir en starfsbræður þeirra í Evrópu, sem telja það frekar hlut- verk sitt að leggja sitt af mörkum til þess að upplýsa sannleikann í hverju máli. Það sem hér hefur komið fram er harla yfírborðsleg lýsing á bandarísku sakamálaréttarfari. Ég hygg þó að þessi atriði sem hér hafa verið gerð að umtalsefni skýri hvers vegna réttarsalir og það sem þar gerist eru svo vinsælt viðfangs- efni í bandarískum sjónvarpsþátt- um og kvikmyndum. Cterkurog kJ hagkvæmur auglýsingamiðill! TUDOR FÆRAVINDU - R AFGEYM AR spgg TUBÖR Tilboðsverð á hinum geysivinsæiu TUDOR rafgeymum Takmarkaðar birgðir. TUDOR rafgeymir með 9 líf. Umboðsmenn um land allt. BÍLDSHÖFDA 12 s: 680010

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.