Morgunblaðið - 07.09.1989, Side 20

20
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 7. SEPTEMBER 1989.
Nokkrar staðreyndir:
Um deilu Dagsbrúnar og Vara
eftirBaldur
*
Agústsson
Það hefur víst ekki farið framhjá
mörgum að snörp samkeppni ríkir
milli Öryggisþjónustunnar Vara og
Securitas hf. — og hafa þó ekki
nærri allar sviptingar á þeim vett-
vangi komið fyrir almenningssjónir.
Við hjá Vara erum friðsemdar-
menn og höfum hingað til lítt hirt
um að elta ólar við áróður hvaðan
sem hann kemur, heldur haldið að
okkur höndum vitandi að ijölmiðlar
og almenningur sjá fyrr eða síðar
í gegnum slíkt. Nú eru hins vegar
nýir tímar. Verkamannafélagið
Dagsbrún hefur með sjálfan for-
manninn í fararbroddi farið langt
út fyrir verksvið sitt og gengið til
liðs við Securitas hf. með þeim
hætti að þolinmæði okkar er þrotin.
Svo má brýna deigt jám að bíti.
Hverjir stjórna borginni?
An þess að fará of langt aftur í
tímann skal það rifjað upp að sum-
arið 1987 bauð Reykjavíkurborg
út gæslu á borgarstofnunum sem
verið hafði í höndum Securitas. Til-
boð Securitas reyndist um 30%
hærra en tilboð Vara. Samið var
um gæsluna við Vara til 2ja ára
með eðlilegum ákvæðum um upp-
sögn ef vanefndir yrðu. Er skemmst
frá því að segja að samstarf
Reykjavíkurborgar og Vara hefur
verið hið besta og árangur af gæsl-
unni góður að dómi þeirra embætt-
ismanna sem málið snertir. Sparn-
aður Reykvíkinga á tímabilinu er á
fjórðu milijón króna á núvirði.
Nú í sumar var gæsluverkefnið
boðið út aftur. Enn er tilboð Securit-
as hærra — nú um 20%. Þegar það
liggur fyrir — raunar daginn eftir
opnun tilboða — skrifar Dagsbrún
bréf til borgarráðs. Hvetur félagið
beinlínis til þess að hinu hagstæða
tilboði Vara verði hafnað, hefur
uppi ósannindi um fyrirtækið og
lítt dulbúnar hótanir á hendur
Reykjavíkurborg ef samið verði við
Vara um gæsluna. Um leið hampar
Dagsbrún hinum bjóðandanum,
Securitas, og lýsir velþóknun fé-
lagsins á því fyrirtæki. Hér er á
ferðinni svo gróf tilraun til við-
skiptaþvingunar að fáheyrt er. Að
stéttarfélag skuli leyfa sér að stilla
borgaryfirvöldum upp við vegg og
bera hagsmuni Reykvíkinga fyrir
borð í leiðinni er ábyggilega eins-
dæmi í sögu borgarinnar.
Verk eru boðin út til að ná fram
hagkvæmni og sparnaði. Sé borgar-
yfirvöldum síðan gert erfítt fyrir
eðá þau þvinguð til að taka óhag-
stæðum tilboðum má allt eins hætta
að bjóða út. Hveijir vilja líka bjóða
í verk ef ekki má treysta málefna-
legri meðferð tilboða? Er þá ekki
grundvöllur fyrir útboðum brostinn?
Um hvað deilir Dagsbrún
við Vara?
í stuttu máli sagt þá krefst Dags-
Baldur Ágústsson
„Margoft hefiir verið
reynt að útskýra fyrir
Dagsbrúnarmönnum að
ekki sé um að ræða
nein öryggisvarðastörf
hjá Vara er falli undir
þeirra félag. Þetta hafa
þeir neitað að skilja og
segjast ekki taka mark
á skýringum Vara um
verktakana — þetta sé
algeng blekkingarað-
ferð! Hvernig á að tala
við svona menn?“
brún þess að Vari geri kjarasamn-
ing fyrir öryggisverði við félagið
líkt og Securitas gerði fyrir nokkr-
um árum. Hér er hins vegar ólíku
saman að jafna. Securitas var frá
upphafi byggt upp sem vaktþjón-
usta þ.e. gæsla með mönnum sem
ýmist voru á ferðinni eða stað-
bundnir. Vari, sem er um helmingi
eldra fyrirtæki byggði frá upphafi
á tæknigæslu. Þannig opnaði vari
t.d. fyrstu öryggismiðstöð á íslandi
þar sem fjargæsla fer fram með
öryggiskerfum um allt land. Þar
er jafnframt unnið við skýrslugerð
og haldið uppi síma- og talstöðvar-
þjónustu allan sólarhringinn.
Mannahald við öryggisgæslu, sem
frá upphafí var þess vegna gjörólíkt
hjá fyrirtækjunum, hefur síðan .að
auki þróast þannig að í dag er Sec-
uritas t.d. með staðbundna gæslu-
menn en Vari ekki. Þá munu örygg-
isverðir á bílum Securitas vera laun-
þegar en hliðstæð störf hjá Vara
eru unnin af verktökum. Þessi hátt-
ur var tekinn upp vegna tíðra
óhappa á bílum fyrirtækisins og til
að fá traustari og rótfastari menn
í þessi störf. Þetta fyrirkomulag
hefur reynst sérlega vel og er ein
af forsendum fyrir hagstæðu tilboði
Vara til borgarinnar og fleiri aðila.
Stórir óvissuþættir í rekstrarkostn-
aði í þessum geira fyrirtækisins
hafa verið fjarlægðir. ítarlegur
samningur við verktakana trygg-
ir ef eitthvað er enn öruggari
þjónustu en áður var.
Þetta verktakafyrirkomulag fer
fyrir bijóstið á þeim Dagsbrúnar-
mönnum. Eftir því sem þeir segja
er algengt að vinnuveitendur dulbúi
launþega sem verktaka til að þurfa
ekki að greiða af þeim lögboðin
gjöld. Launþeginn standi síðan eftir
réttlaus og viti oft ekki hvað þetta
í raun þýðir. Nú svarar vari ekki
fyrir aðra atvinnurekendur, hins
vegar er ekki um slíkt að ræða hjá
fyrirtækinu. Þeir sárafáu verktakar
sem starfa fyrir Vara gera það sam-
kvæmt ítarlegum verksamningi þar
sem skýrt koma fram réttindi og
skyldur beggja, verktakans og
Vara. Hér er enginn feluleikur á
ferð. Hér er heldur ekki verið að
gera starfsmenn Vara almennt að
verktökum eins og gefíð hefur ver-
ið í skyn. Aðeins er um mjög fáa
menn að ræða á mjög afmörkuðu
starfssviði, svokallaðri farand-
gæslu, þ.e. eftirlitsstörf á bílum.
Benda má á að hér er ekki um
neitt einsdæmi að ræða. Opinberar
stofnanir jafnt sem fyrirtæki nota
þjónustu verktaka í stað þess að
hafa á eigin snærum fjölmennt
starfslið og bílaflota eða sérstök
tæki. Verkefnin eru margvísleg allt
frá gluggaþvotti til virkjanafram-
kvæmda. Einfalt og algengt dæmi
eru litlar heildverslanir sem hætt
hafa að gera út eigin sendibíl en
semja í staðinn við „skutlubílstjóra“
um að annast útkeyrslu á vörum.
Þá mun Securitas hafa verktaka
við uppsetningu á þjófavarnarkerf-
um svo tekið sé dæmi úr sömu
starfsgrein.
Margoft hefur verið reynt að
útskýra fyrir Dagsbnínarmönnum
að ekki sé um að ræða nein örygg-
isvarðastörf hjá Vara er falli undir
þeirra félag. Þetta hafa þeir neitað
að skilja og segjast ekki taka mark
Koma þarf á nýjum markmiðum og
vinnubrögðum við gerð flárlaga
Eru útgj öld hins opinbera að fara úr böndum?
eftirSigurð
Helgason
Með heildarútgjöldum hins opin-
bera er átt við samtals öll útgjöld
ríkissjóðs, sveitarfélaga og Trygg-
ingastofnunar ríkisins.
í hinum vestræna heimi hafa
umsvif hins opinbera aukist hin
síðari ár og við íslendingar höfum
ekki farið varhluta af þessari þró-
un. Uppbygging velferðarríkis hér
hefur Verið eitthvað hægari en hjá
öðrum Norðurlöndum að Finnum
undanskildum. Það er einkum á
félagssviðinu sem viðhöfum ekki
gengið eins langt og Svíar, Norð-
menn og Danir. Hér koma og til
mikil útgjöld þessara þjóða vegna
herkostnaðar.
En á þessu er nú orðin veruleg
breyting, sem best sést með því
að bera saman landsframleiðslu og
gera sér þannig grein fyrir hvert
stefnir. Finnsk stjórnvöld hafa
undir stjóm fjármálaráðuneytisins
þar í landi tekið á þessum vanda
og lagt fram nýjar tillögur við fjár-
lagagerð 1988, bent á leiðir til
úrbóta og sett fram ný markmið.
Tillögur þeirra eru mjög athyglis-
verðar og eiga erindi til okkar og
mun ég gera grein fyrir helstu
atriðum þeirra.
Taflan hér á eftir sýnir hvert
þróunin stefnir.
Finnland ísland
Útgj. hinsopinb. Samsvar-
sem hlutfall af andi hlutfall
196- vergri Iands- framl. 27% 25,5%
0 196- 31% 28,3%
5
197- 31% 28,7%
0 197- 36% 37,7%
5
198- 37% 34,4%
0 198- 41% 34,4%
5
Þetta hlutfall er fyrir neðan
meðaltal OECD-ríkjanna.
Árið 1986 var þetta hlutfall
36,7% hér á landi og 1987 var það
33,3%, en tölur liggja ekki endan-
lega fyrir árið 1988. Ljóst er samt,
að heildarútgjöld ríkissjóðs hafa
hækkað töluvert, en niðurstöður
útgjalda sveitarfélaganna liggja
ekki fyrir í dag.
Af hækkun tekna fyrir fjárlög
1989 og síðan með þeim upplýsing-
um að útgjöld hafa farið langt fram
úr áætlun bendir ótvírætt til þess
að heildarútgjöld séu komin í yfir
40%, sem var það sem Finnar töldu
vera hættumark og var tilefni til
þess að marka nýja stefnu við
gerð fjárlaga. Þeir benda á að
hækkunin sé 4-5% að meðaltali á
ári, en þjóðarframleiðslan aukist
ekki nema um 2% og verði að miða
heildarútgjöldin við þá hækkun.
Hjá okkur hefur aftur þjóðarfram-
leiðslan aukist um 21 prósent
síðustu 4 árin til 1987, en það
sýnir Iæga hlutfall á útgjöldum
hins opinbera. Ástæða þessarar
þróunar eru sífellt auknar kröfur
til ríkissjóðs, sem látið er undan
án alls skilnings á þörfum fólks-
ins, svo og varð afleiðingin aukin
miðstýring. í ljós hefur og komið
að stjórnendur hafa ekki gert sér
grein fyrir nýjum sljórnunarað-
ferðum í stað þess að auka hana
stöðugt án alls skipulags.
Aukin þekking og
skilningur
Hin síðari ár hefur ofvöxtur í
ríkiskerfinu verið aðallega í aukn-
ingu á þjónustugeiranum eða með
öðrum orðum i auknum samskipt-
um fólks við ríkisvaldið. Einnig
kemur aukin þjónusta fram í innri
samskiptum stjórnvalda.
Opinbera fyrirgreiðslu má bæta
með því að auka skilning valdhafa
á tilgangi og eðli þjónustunnar.
Stjórnvöld verða í auknum mæli
að láta af hendi gæðameiri þjón-
ustu í stað þess að auka hana oft-
ast hugsunarlaust. Það er aðeins
hægt að tala um góða þjónustu
með því að auka þekkingu starfs-
manna, koma á hraðari afgreiðslu
og efla viðeigandi upplýsinga-
streymi, svo og sjá um, að alltaf
sé einhver til staðar sem geti ann-
Sigurður Helgason
„Það er eindregin skoð-
un greinarhöfundar að
hér hafi opinber rekst-
ur stóraukist án allrar
fyrirhyggju og við
stöndum á enn alvar-
legri tímamótum en
vinir okkar í Finn-
landi.“
%*Artline
GEFUR
LÍNUNNI
LIT

\\\\^

K Y N N I N G
cnm
HALLARMÚLA 2 SÍMI83211