Morgunblaðið - 15.05.1990, Síða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 15. MAI 1990
Af bæjarmálum í Kópavogi
eftir Þórönnu
Pálsdóttur
Nú höfum við kvennalistakonur
í Kópavogi ákveðið a bjóða fram í
komandi bæjarstjórnarkosningum.
Eftir umræður undanfamar vikur
og mánuði þótti okkur sýnt að
nauðsynlegt væri að láta rödd
kvenna heyrast í bæjarstjórn.
Á síðastliðnu kjörtímabili voru
aðeins þrír af ellefu bæjarfulltrúum
konur. Ef allir héldu því eftir kosn-
ingar sem þeir hafa í dag mundi
konum reyndar fjölga í fjórar en
fáir gera ráð fyrir því. Eina skoð-
anakönnunin sem birst hefur á
prenti, þegar þetta er skrifað, sýn-
ir að núverandi meirihluti er fallinn
og aðeins þijár konur verða í bæjar-
stjórn næsta kjörtímabil. Þetta var
áður en Samtök um kvennalista
ákváðu að bjóða fram. Það verður
sem sagt engin breyting á því að
konur verða áfram varabæjarfull-
trúar. Kona er ekki í efsta sæti hjá
neinum hinna flokkanna og aðeins
ein kona talin í öruggu sæti. Það
er ekki nema von að raddir kvenna
heyrist ekki í bæjarstjórn þegar
málum er svona komið. Það hafa
verið í bæjarstjórn duglegar og
kraftmiklar konur en ekki nógu
margar til að hafa áhrif í karlaveld-
inu sem við þeim blasir._ Þó em
einhverjar blikur á lofti. í 5. tbl.,
29. árg., Framsýnar er viðtal við
konu í 5. sæti á lista Framsóknar-
flokksins. í því viðtali talar hennar
innri rödd og er ánægjulegt að
finna og sjá að hugmyndir þær sem
Kvennalistinn hefur verið að reyna
að koma á framfæri í hart nær
átta ár eru farnar að skjóta rótum
víðar. Það er ánægjulegt að vita
til þess að um stefnubreytingu er
að ræða og hlökkum við til sam-
starfs á þessum forsendum. Von-
andi fikra þessar hugmyndir sig
upp eftir öðrum listum og verða
allsráðandi að lokum. Okkur
kvennalistakonum þótti það
ábyrgðarleysi eftir að hafa kynnt
okkur málefni bæjarins að bjóða
ekki Kópavogsbúum þann kost að
kjósa Kvennalistann í vor. í bænum
þarf að taka mörg mál föstum tök-
um og víða þarf að taka til hend-
inni.
Atvinnumál
Við leggjum mikla áherslu á að
hugsað sér fyrir fleiri og fjölbreytt-
ari atvinnutækifærum og þá sér-
staklega fyrir konur. Það er mjög
einhæft atvinnulíf í bænum. Við
höfum misst af lestinni í bili varð-
andi verslun og þjónustu og eigum
lítið sem ekkert bæjarlíf og bæjar-
menningu annað en íþróttamál.
Þessu þarf að breyta. Við munum
leggja áherslu á að smáfyrirtækj-
um sem stunda framleiðslu og þjón-
ustu verði veitt aðstaða í bænum.
Það eru til margar góðar hugmynd-
ir um hvernig að þessu má standa.
Við leggjum áherslu á að auka
ferðamannaþjónustu og iðnað. Þar
eigum við ekki við fjögurra stjörnu
hótel því nóg er til af þeim í ná-
grannasveitarfélaginu. Við viljum
sinna þeim sem koma hingað til
landsins til að njóta kyrrðar og
betra lofts og vilja ferðast á fremur
ódýran hátt.
Það þarf að efla bæjarlífið. Eng-
inn bær þrífst án miðbæjar og verð-
ur að gera átak í að efla miðbæinn
þannig að Kópavogsbúar geti í
meira mæli sótt þangað með erindi
sín. Við höfum stór hverfi sem
ætluð eru fyrir atvinnurekstur en
einhvern veginn hafa þau ekki náð
sér á strik líklega vegna skipulags-
leysis og einhæfingar. Þetta þarf
að laga og þyrfti ekki að kosta
mikið.
Valddreifing
Við kvennalistakonur höfum allt-
af lagt mikla áherslu á valddreif-
ingu. Þess eru mýmörg dæmi að
mikilvægar ákvarðanir eru teknar
án þess að á undan fari umræða
um málið á meðal fólksins. Hér í
bæ er nýjasta dæmið hvernig stað-
ið var að samningum um títtnefnda
íþróttahöll. Án þess að fara út í
miklar vangaveltur um kosti henn-
ar og lesti langar mig að lýsa þeirri
skoðun minni hér að þarna hafi
verið um fádæma misbeitingu á
valdi að ræða og hroka gagnvart
bæjarbúum. Það var ekki fyrr en
á lokastigi málsins að það var gert
opinbert fyrir bæjarbúum og þeim
leyft að vera með í umræðunni.
Hrokinn og valdníðslan sýnir sig
best þegar núverandi meirihluti
gengst inn á svo miklar fjárhags-
legar skuldbindingar í lok kjörtíma-
bilsins og eru þar með búnir að
binda stóran hluta af því fjármagni
sem fyrir hendi er næsta kjörtíma-
bil. Þetta eru vinnubrögð sem við
kvennalistakonur viljum ekki og
styður enn betur þá hugmynd að
meiri valddreifingar sé þörf. Við
leggjum til að í öllum hverfum verði
stofnuð hverfasamtök og að þau
eigi greiðan aðgang að stjómkerfi
bæjarins. Það er nauðsyn að hlust-
að sé á alla íbúa bæjarins en ekki
fáa útvalda og sterka hagsmunaað-
ila.
Skipulagsmál
Við höfum tröllatrú á konum sem
skipuleggjendum. Konur með sína
menningu og bakgrunn búa yfir
mikilli reynslu og þekkingu sem
er nánast sú eina auðlind sem nú-
verandi valda- og stjómunarkerfi á
ósnerta. Konur hafa í gegnum ald-
imar þurft að sjá til þess að það
fyrirtæki, sem að þeim snýr, hafi
í sig og á og tekist það með ágæt-
Þóranna Pálsdóttir
„Okkur kvennalista-
konum þótti það
ábyrgðarleysi eftir að
hafa kynnt okkur mál-
efiii bæjarins að bjóða
ekki Kópavogsbúum
þann kost að kjósa
Kvennalistann í vor. í
bænum þarf að taka
mörg mál fostum tökum
og víða þarf að taka til
hendinni.“
um. Þó þetta fyrirtæki sé stundum
smátt krefst það mikillar framt-
íðarsýnar og hagsýni. Þar hefur
Havel og heilbrigðis-
þjónustan í Reylgavík
eftir IngólfSveinsson
í leikritinu Endurbygging eftir
Václav Havel, áður fanga og nú
forseta í Tékkóslóvakíu, lýsir hann
því, að hópur arkitekta hefur feng-
ið það verkefni að endurskipuleggja
þorp eftir línum kommúnismans í
einu af miðstýringarríkjum
Austur-Evrópu. Þeir sem ætla að
skipuleggja upp á nýtt hvernig fólk-
ið skuli lifa í þessu þorpi hlusta lítt
á íbúa þorpsins. Boðin koma að
ofan og þorpsbúar með aðrar skoð-
anir em settir í svartholið og látnir
dúsa þar.
Fulltrúar miðstýringarinnar hafa
völdin. „Sjálfumglöð fullvissa"
þeirra um hvað öðrum er fyrir bestu
— svo notað sé málfar Havels — er
í senn aðdáunarverð og hrikaleg
heimska. Valdið þarf ekki vit. Því
hverfur allt vit.
Sem ég horfði á þessi ósköp frá
landinu handan járntjaldsins blasti
við mér hin íslenska endurskipu-
lagning heilbrigðisþjónustunnar,
einkum hér í Reykjavík. Heilbrigðis-
ráðuneytið, sem varla var til fyrir
20 árum, hefur risið til þeirrar veg-
semdar að vera ekki aðeins yfír-
stjóm heilbrigðismála heldur skipu-
leggjandi og rekstraraðili þeirra í
smáu og stóru — sannkölluð ríkisút-
gerð heilbrigðismála.
Ríkiseinokunin skammtar
sjúkrahúsum fé, sveltir þau árið út,
hún hefur náð tökum á trygging-
arfé landsmanna og niðurgreiðir
þjónustu eftir smekk. Þjónustugjöld
eru hvergi í samræmi við raunveru-
legt verð og verðskyn er eftir því.
Fáir vita rétt sinn. Öllum er sagt
að þeir „fái bestu þjónustu sem völ
er á“, þótt þeir bíði við dyr lamaðra
stofnana.
Þjónustustefiia eða ofskipulag
Uppbygging heilsugæslustöðva á
landsbyggðinni var söguleg nauð-
syn fyrir tveim áratugum. I dreifð-
um ’byggðum var tækrrisleysið ein-
helsta ógn fólksins. Uppbygging
heilsugæslunnar tókst sæmilega,
þrátt fyrir dálítið bruðl og klaufa-
skajj eins og gengur.
Á meðan sinntu Reykvíkingar
þörfum sínum á eigin spýtur að
mestu. Hér er rík hefð að ýmsu
leyti og aðstæður ólíkar lands-
byggðinni. í viðbót við nokkrar heil-
sugæslustöðvar er hér nú ágæt
einkarekin heimilislæknaþjónusta
sem viðkomandi læknar hafa að
mestu byggt upp sjálfir. Er hún
notuð af 55% borgarbúa. Þá kjósa
margir þjónustu sérfræðinga frem-
ur en heimilislækna í ýmsum mál-
um, enda vanir henni. Hér í
Reykjavík hefur heilsugæslustefn-
an breyst úr þjónustustefnu yfir í
miðstýringar og valdastefnu. Nú
þarf að ríkisvæða Reykjavík líka
og til að tryggja einlitt kerfí á að
nota sömu formúlu og á lands-
byggðinni. Stefnan er kynnt sem
spamaðar- eða efnahagsstefna. Er
það öfugmæli. Þjónusta bæði sér-
fræðinga og sjálfstætt starfandi
heimilislækna er hagkvæmari en
þjónusta heilsugæslustöðva.
Niðurrifsstarfsemi ríkisins
í áróðri sínum hefur ráðuneytið
reynt að ófrægja starfsemi einka-
rekinnar læknisþjónustu sérfræð-
inga og heimilislækna og í fram-
kvæmdinni er mikil áhersla lögð á
að útrýma þessum aðilum til að
rýma fyrir „kerfinu góða“.
í frægu miðstýringarfmmvarpi,
sem heilbrigðisráðherra lagði fram
fyrir jól, var gert- ráð fyrir að öll
þjónusta innan og utan sjúkrahúsa
lyti stjórn ríkisins. Þetta fáránlega
frumvarp fékk viðeigandi viðtökur
heilbrigðisstétta, borgarstjórnar og
ekki síst borgarstjóra. Þegar frum-
varpið var loks samþykkt, í flaumi
vorleysinga á Alþingi, höfðu flestar
vitleysumar lagast vemlega.
Tvennt stingur þó í augu.
Reykjavík skal skipt í 4 heilsu-
’gæslnnmdæmk'eemdíkja mættævið*
sauðfjárveikihólf og er fjöldi heilsu-
gæslustöðva í hveiju hólfi ákveðinn
í lögunum. Þar er ekkert tekið tillit
til þeirrar þjónustu sem fyrir er.
Sem dæmi má nefna að gert er ráð
fyrir stöð í Voga- og Heimahverfi.
Á því svæði er læknastöðin í
Glæsibæ. Ekkert virðist eðlilegra
en að sú vel búna læknastöð geti
annast rekstur heilsugæslu, sem
væri íbúum að skapi og líklega án
þess að reisa þyrfti stórhýsi.
Hitt atriðið em áætlanir um að
leggja niður starfsemi hinnar virku
og vinsælu Heilsuverndarstöðvar
Reykjavíkur. Stofnun sú er þróuð
og sérhæfð í mæðravernd, ung-
barnavernd, mikilvæg miðstöð í
heimahjúkrun, skólahjúkmn, kyn-
sjúkdómavömum, kynfræðslu, at-
vinnusjúkdómum o.fl. Þar er eina
berklavarnastöð landsins.
Á mæðravemdarstöðina eina
koma 50-80 konur hvem dag. Kon-
ur kjósa þessa þjónustu umfram
ýmsa aðra sem í boði er. í máli
heilbrigðisráðherra kemur fram að
hann telur sjálfsagt að dreifa
mæðra- og ungbarnaeftirliti til
væntanlegra heilsugæslustöðva út
um borgina. Heilbrigðisráðherra
kann að þekkja til kaupfélagaeinok-
unar í landsbyggðarverslun. En
hann þarf ekki að upplýsa Reyk-
víkinga um það hvað þeir vilja í
heilbrigðisþjónustu.
Hver á að meta gæði
heilbrigðisþjónustu?
Svar: Fólkið sjálft. Það er liðin
tíð að sauðsvartur almúginn viti
ekki hvað honum er fyrir bestu.
Bestu fræðimenn lækna, ekki síst
í heimilislækningum, segja að
vísindalegasti og besti mælikvarði
á gæði heilbrigðisþjónustu sé mat
sjúklinganna sjálfra. Það eru ekki
læknar, enn síður stjórnmálamenn
og allra síst æviráðnir embættis-
menn, sem eiga að ákveða eða tak-
marka framboð á heilbrigðisþjón-
■ > 0fitu.-**ValfreÍ8Íð, <öðru fremur,
Ingólfúr Sveinsson
„Reykjavík er borg þar
sem frjálslyndir menn
ráða og leyfa gömlu og
nýju að njóta sín hlið
við hlið. Látum ekkert
skemma af því sem vel
hefur verið byggt og
mótað hér í Reykjavík.
Reykvíkingar eiga sína
heilsuverndarstöð sjálf-
ir að mestu leyti.“
tryggir gæðin best þarna sem ann-
ars staðar. Heilbrigðisþjónusta hef-
ur sama eðli og öll önnur þjónusta.
Valfrelsi er kjörorðið
Einstaklingsfrelsi er jafnrétti í
reynd. Þetta kjörorð sjálfstæðis-
manna er fullyrðing um eins konar
náttúrufræðilegt lögmál. Valfrelsi
er mikilvægara flestu öðru.
Upplýstur sjúklingur mun ailtaf
leita sér heilbrigðisþjónustu þar sem
hann treystir henni best, án veru-
legs tillits til kostnaðar. Og við er-
om upplýst þjóð.,....
Ef ég eða þú verðum veik leitum
við að bestu læknum sem við þekkj-
um. Við förum út fyrir öll skömmt-
unarkerfi og kaupum okkur líf og
heilsu ef við getum. Því skyldum
við láta skammta okkur heilbrigðis-
þjónustu eins og við værum búfé,
þegar við viljum yfírleitt hafa val-
frelsi að öðru leyti?
Það getur ekki verið annað en
tímaspursmál hvenær við leggjum
af miðstýringu ríkisins í heilbrigðis-
málum. Það er siðleysi að láta kúga
sig sé annars kostur. Það er sið-
leysi að láta hjálparvana, örvasa
ríki misnota heilbrigðistryggingar
okkar og annast rekstur sjúkrahúsa
á þann veg að sjúkrarúm standa
auð meðan eldra fólkið, sem alltaf
greiddi sjúkrasamlagsgjaldið sitt og
síðan alla skatta í ríkishítina, bíður
fyrir utan.
Einn allra stjómmálaflokka hefur
Sjálfstæðisflokkurinn þá stefnu að
taka að nýju upp heilbrigðistrygg-
ingu einstaklinga. Þar með hefðum
við valfrelsi, fjárhagslegt vægi sem
neytendur, stofnanir gætu unnið
fyrir sér án kúgunar og ríkið gæti
farið í frí.
Reykjavík er borg þar sem fijáls-
lyndir menn ráða og leyfa gömlu
og nýju að njóta sín hlið við hlið.
Látum ekkert skemma af því sem
vel hefur verið byggt og mótað hér
í Reykjavík. Reykvíkingar eiga sína
heilsuverndarstöð sjálfir að mestu
leyti. Ríkið skuldar nú borginni um
tvo milljarða, en geti fjárvana ríkið
reist eina myndarlega heilsugæslu-
stöð í Grafarvogi á næstunni gæti
það verið þarft verk. Við þurfum
hins vegar hvorki aðstoð ríkisins
við niðurrif né „endurbyggingu"
með aðferðum miðstýringar.
Havel hefur sýnt okkur með
verkum sínum og lífi að til þess áð
stöðva siðleysi og heimsku miðstýr-
ingar þarf fyrst og fremst sjálfs-
virðingu. Þann styrk eiga Reyk-
víkingar. Borgarstjórnarflokkur
sjálfstæðismanna í Reykjavík hefur
reynst ein öflugasta vörnin gegn
yfirgangi ríkisins í þessu landi.
Vonandi snýst sú vörn sem fyrst í
sameiginlega sókn Reykvíkinga og
annarra landsmanna sem unna ein-
staklingsfrelsi og vilja bera ábyrgð
á eigin lífí.
HöRindur er lœknir í Reykjavík.
Hann skipar 20. sætí á lista
sjiílíslæiljsmanva íReykjavUi.,• ..