Morgunblaðið - 15.03.1992, Síða 8

8 C
MOKGUNBLAPID WIANIMLÍFSSTRAUMAR gagfflwaw
15. MARZ 1992
\\H/Hvemigfara vín oglist saman?
Flöskumiðar
barónsins
FYRIR skömmu var flöskumiði vína árgangsins 1989 frá Chát-
eau Mouton Rothschiid kynntur á Berlinische Galerie Martin-
Gropius-Bau í Berlín í Þýskalandi. Þessa atburðar er ávallt
beðið með nokkurri eftirvæntingu þar sem á hveiju ári er feng-
inn einn af þekktustu listamönnum samtimans til að skreyta
miða þessa ótrúlega víns frá Médochluta Bordeaux-héraðsins.
Að þessu sinni var það Þjóðverjinn Georg Baselitz sem hlaut
þann heiður.
sigurtákninu „V“ af því tilefni.
Allar götur síðan (að árunum
1953 og 1977 undanskildum)
hefur frægur listamaður fengið
að spreyta sig á því að gera hvern
árgang að einstöku listaverki, og
þá ekki bara innihaldsins vegna.
í fyrstu gekk baróninum treg-
lega að fá listamenn til fylgis við
hugmyndina en hann átti marga
vini meðal listamanna sem féllust
á að taka að sér þetta verkefni,
s.s. þau Marie Laurencin, Carzou
og Jean Cocteau. Þessi hugmynd
barónsins náði svo endanlegri
fótfestu árið 1955 er George
Braque samþykkti að útbúa flö-
skumiða fyrir Mouton. Meðal
þeirra nafna sem síðan hafa
skreytt flöskurnar má nefna:
Salvador Dali, Masson, Villon,
Mathieu, Miro, Chagall, Soulages
og Hartung.
Þá hafa einnig í einstaka tilvik-
að var Philippe de Rothschild
barón sem upphaflega fékk
hugmyndina að því að blanda
saman góðu víni og góðri list og
bað hann Jean Carlu að hanna
miða á fyrstu
flöskurnar sem
komu frá Mou-
ton árið 1924.
Baróninrr var
nokkuð á undan
samtíð sinni í
þessum efnum
og þótti hug-
myndin einum
of byltingarkennd í Frakklandi
þriðja áratugarins. Það var því
bið á því, allt fram til ársins
1945, að listamaður skreytti flö-
skumiða Moutons á ný.
Það ár lauk heimsstyijöldinni
síðari óg fékk Philippe barón
ungan listamann, Philippe Jull-
ian, til að útbúa miða byggðan á
eftir Steingrím
Sigurgeirsson'
- Ý i~ W; (\ C
1989
/(fltft' 4/ ‘trtt-//c tt t'/t’ //ft.s’t'
t'/t /■(•tt/r///r.s /■/// (s/ff/rfj//
CshúÍÆ >au
\ouUm. v/othAcIuId
7) -O.
jp A UILLAC
I/Sttranntt d /nlippiru dt' ÍÁc»t(it>cttiCti. <>
um verið notuð verk sem upphaf-
lega voru ekki máluð fyrir flö-
skumiðana. Þannig leyfði ekkja
Kandinskys að notað yrði eitt-
verka hans en hann lést árið
1944 og dóttir Pablos Picassos,
Paloma, leyfði notkun verksins
Bacchanale, sem um nokkurt
skeið hafi verið í eigu vínsafns
Moutons, á 1973 árganginn.
Framan af voru það fyrst og
fremst franskir listamenn sem
fengnir voru til þessa verks en
frá og með árinu 1974 leituðu
aðstandendur Moutons í auknum
mæli á önnur mið og fengu menn
á borð við Warhol, Motherwell,
Delvaux og Domoto til liðs við
sig. Þóknun listamannanna er
ekki greidd-í beinhörðum pening-
um heldur fá þeir nokkra kassa
frá Cháteau Mouton Rothschild
af „sínum“ árgangi. Hafa þeir
allir með tölu fallist á það skil-
yrði. Á síðasta áratug var sett
saman sýning á þeim verkum
sem hönnuð höfðu verið fyrir
Mouton og fór hún víða um heim
á sex ára tímabili.
Listamaður ársins 1989 fædd-
ist árið 1938 í Deutschbaselitz í
Saxlandi sem síðar varð hluti af
Austur-Þýskalandi. Upphaflegt
nafn hans var Hans Georg Kern
en tvítugur tók hann sér nafn
fæðingarborgar sinnar. Á árun-
um 1958-1960 nam hann mynd-
list fyrst í Austur-Berlín og síðar
í Vestur-Berlín en þar gerðist
hann nemandi Hann Trier. Base-
litz hafði á árunum í Austur-
Þýskalandi verið algjörlega úr
tengslum við þá framúrstefnu
sem var að ryðja sér til rúms í
list á Vesturlöndum og hafði það
mikil áhrif á hann þegar hann
fyrir vestan kynntist verkum
bandarískra listamanna á borð
við De Kooning, Guston og Jack-
son Pollock.
Verk Baselitz vöktu fljótlega
mikla athygli og hann varð fljót-
lega einn af merkustu samtíma-
listamönnum Þýskalands, ekki
síst eftir að fyrsta „á hvolfi“-verk
hans leit dagsins ljós árið 1969
en það bar nafnið Der Wald auf
dem Kopfeða Skógurinn á hvolfi.
Baselitz hefur farið í gegnum
mörg þróunarstig á ferli sínum
en verkum hans hefur stundum
verið lýst sem „nánast óþolandi
ofbeldi lita og forms“.
Það þema sem Baselitz valdi
fyrir flöskumiða ársins 1989 er
táknrænt fyrir það ár: Múrinn
eða Die Mauer.
HUN A SER
LÍFSVON
FÁI HÚN LYF
hÆIiNlSFIUEÐl/Hvemig dreifist krabbamein?
MEINVÖRP
Fimmta hvert bam seíri fæðist í þeim ríkjum sem
áður tilheyrðu Sovétríkjunum nær ekki tólf mánaða aldri
vegna skorts á algengurn lyfjum. Vel menntaðir læknar
og hjúkrunarfólk eru hjálparvana.
Rauði kross Islands safnar nú fé til þess að bjarga
bömum sem eiga betra skilið en að deyja úr sjúkdómum
sem auðvelt er að lækna. |
Hjálparsjóður Rauða kross íslands minnir á |
gíróseðlana sem liggja frammi í bönkum, sparisjóðum
og á pósthúsum um allt Iand.
Þitt framlag - hennar von!
Rauði kross íslands
Rauöarárstíg 18,105 Reykjavík, sími: 91-26722
GÓÐKYNJA æxli geta orðið stór
og valdið óþægindum með því að
þrýsta á líffæri í grenndinni, en
þau ráðast ekki inn í grannvefi
og dreifa sér ekki um líkamann
eins og krabbamein og fleiri ill-
kynja sjúkdómar eru vísir til að
gera.
egar æxli sáir sér losar það sig
við frumur, sendir þær út í
blóð- eða vessaæðar og þar tekur
straumurinn við og ber þær langt
eða skammt eftir atvikum. Ef sendi-
fruma lendir í
vessaæð nemur
hún væntanlega
staðar ,í næsta
eitlahverfi. Hafi
frumur komist inn
í blóðæð berast þær
eftir Þórarin til hjartans og það-
Guðnoson an víðs vegar.
Margar stöðvast í
háræðaneti lungnanna, því að þang-
að fer blóðið fyrst til að ná sér í
nýtt súrefni í stað þess sem það lét
af hendi rakna í hinum ýmsu líffær-
um. En sumar æxlisfrumur smjúga
gegnum lungnanetið og festast ekki
fyrr en í því næsta sem getur verið
hvar sem er — í beini, heila, húð eða
lifur en þangað eiga frumur úr æxl-
um meltingarfæra beina leið og
greiða. Einungis örfáum þessara
óvelkomnu ferðalanga tekst að reisa
bú þar sem þá ber að landi, líklega
einum af hveijum tug þúsunda; hinir
farast á leiðinni eða lúta í lægra
haldi fyrir heimavarnarliði.
Franski kvennalæknirinn Joseph
Récamier birti árið 1829 athuganir
sínar á krabbameini og útbreiðslu
þess um líkamann. Því fyrirbæri gaf
hann grískættað heiti sem Sigurður
Guðmundsson skólameistari á Akur-
eyri þýddi með orðinu meinvarp. Á
undan Récamier höfðu aðrir tekið
eftir því að æxlismein leggja stund-
um nágrennið undir sig eða setjast
að í næsta eitlasvæði, en þeir höfðu
jafnframt ályktað að æxli í fjarlæg-
um líkamshluta væri sjálfstæður
vöxtur. Récamier lýsti reynslu af
krufningum til sönnunar máli sínu
og hvernig æxli ryðjast inn í bláæð
og hluti þeirra flyst til líffæra langt
í burtu; tilgreindi sem dæmi mein-
vörp í heilavef konu með krabbamein
í bijósti.
Eitt af viðfangsefnum þeirra fjöl-
mörgu sem nú á dögum leitast við
að ráða gátur krabbameina er spum-
ingin: Hvernig fer æxlisfruma að því
að festa sig í sessi þar sem hún nem-
ur staðar langt frá sinni heima-
byggð, hvort sem það er nú af því
að hún strandar og kemst ekki lengra
eða af einhveijum öðrum ástæðum?
Ef til vill „kýs“ hún að setjast þarna
að, líst vel á staðinn og finnst hann
búsældarlegur. Hún límir sig fasta
við innsta lag æðaveggjarins, þunna
himnu sem kallast þel, og að því
búnu hefst niðurrifið. Fruman gefur
frá sér efni sem leysir upp lögin í
veggnum hvert á fætur öðru og við
það myndast hola sem hún treður
totum sínum inn í (sjá mynd) og þær
ryðja henni braut eins og krumlur
sem krafsa og grafa göng uns hún
kemst öll í gegn og hreiðrar um sig
í vefnum fyrir utan æðina. Þá hefst
frumuskipting og meinvarpshnútur
er orðinn til.
Þótt kynlegt mætti þykja haga
eðlilegar frumur sér við ákveðnar
aðstæður svipað og hér var lýst,
þegar þær verða að gera innrás í
aðra líkamsvefi og nægir að nefna
tvennt: Frumur fylgjunnar ráðast inn
í legvegginn til að koma á því trausta
sambandi sem fósturþroskinn krefst;
og þegar hvít blóðkom leggja til at-
lögu við sýkla sem eru að fremja
hervirki á vefjum líkamans verða þau
að ryðjast út úr æðinni og komast
þannig í návígi við óvininn. í þessum
tveimur dæmum eru „góðar“ frumur
að verki sem vinna skyldustörf og
fara eftir settum reglum, en æxlis-
fruman illkynjaða er vargur í véum.