Morgunblaðið - 09.05.1992, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 09.05.1992, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 9. MAI 1992 Kjarvalsmyndir Myndlist Bragi Ásgeirsson í Kjarvalssal að Kjarvalsstöð- um eru til sýnis fram til 17. maí allmargar teikningar, vatnslita- og krítarmyndir eftir Jóhannes Sveinsson Kjarval. Eins og marg- ur mun vita var Kjarval fjölhæfur listamaður, sem málaði og teikn- aði á allt sem fyrir var ef sá var gállinn á honum, og blandaði saman hinum ýmsu efnum, sem hann hafði á milli handanna, en sá er einmitt hátturinn hjá hinum svonefndu „artistum" í myndlist- inni. Verður því, er fram líða stundir iðulega að gera við mynd- ir slíkra, og einnig vegna þess að gerendur fara oftar en ekki hirðuleysislega með afkvæmi sín í listinni. Fyrir þeim er það núið og hugmyndin sem útfæra skal sem gildir, en hugmyndir liðins tíma mega gjarnan liggja þar sem þær eru komnar, og gott ef ekki er gengið, setið og legið á mynd- unum á stundum. Menn taka þannig fljótlega eftir, að sumar myndanna á sýn- ingunni eru mjög illa farnar, þótt færustu sérfræðingar hafí reynt að lappa upp á þær eftir fremstu getu. En sköpunarkrafturinn og sköpunargleðin leyna sér ekki í jafnvel illa förnustu myndverkun- um, og þannig eru á þessari sýn- ingu ófá meistaraverk Kjarvals á sviði teiknilistarinnar m.a. marg- ar andlitsmyndir, sem eru lysti- lega útfærðar og merkilega ein- faldar þrátt fyrir tjákraftinn. Ekki líkjast þessar myndir alltaf fyrirmyndum sínum hvað ytra yfirborð áhrærir, en meistarinn leggur þeim mun meira upp úr því sem inni fyrir býr — hinu sálræna svo og útgeislun persón- unnar. Kjarval var einn af þeim mynd- listarmönnum sem lagði það fyrir sig að mála einfaldlega svipmikl- ar myndir, slíkt var honum alveg nóg og hann hugsaði ekki meira út í það, þótt hann væri sér mjög vel meðvitandi um þjóðfélagið og mannlífið allt um kring og væri sem slíkur' mjög heimspekilega sinnaður. Þrátt fyrir að menn hafí rann- sakað list Kjarvals frá ýmsum hliðum ætti að vera nóg um verk- efni fyrir metnaðarfulla listsögu- fræðinga til skrifa um list hans, og því kemur það manni jafnan spánskt fyrir sjónir hve sýningum á verkum hans í húsinu hin síð- ustu ár er fylgt fátæklega úr hlaði. Skoðandinn fær bókstaf- lega ekki neitt á milli handanna, en myndirnar látnar tala fyrir sig og það myndir sem hafa verið til sýnis áður, sumar oft áður. En myndheimur Kjarvals hefur Jóhannes S. Kjarval ekki verið tæmdur, því fer fjarri, og tel ég að viðkomandi beri nokkur skylda til að gera sýning- ar á verkum hans forvitnilegri með snjöllum ritgerðum um hann. Allt veltur nefnilega á því að gera listsýningar forvitnilegar fyrir væntanlega gesti og skiptir engu máli hvaða sýningar það eru, og þegar um er að ræða meistara Kjarval, sem húsið er nefnt eftir, þá er ástæðan marg- föld. Að öðrum kosti verður safn borgarinnar á myndum hans dæmt til að hljóta sömu örlög og svo mörg einkasöfn nafnkenndra listamanna og koðna niður. Ástæða er að hvetja sem flesta til að skoða þessa sýningu, eínk- um yngri kynslóðir listáhuga- fólks. „Regntíminn". Sáldþrykk eftir Yoshinori Arai. Japönsk grafík í vestri sal Kjarvalsstaða er nú og fram til 10. maí í gangi farand- sýning á japanskri grafík er hing- að kemur frá Dublin á írlandi. Er hér um að ræða mikið og fjölbreytt úrval af grafík, sem farið hefur víða um heiminn, en verkin eru 94 og eru eftir 70 lista- menn. Rétt er að það komi strax fram, að farandsýningar á grafík og ljósmyndum eru mjög viðkvæmt mál og hingað hafa t.d. ratað slík- ar sýningar þar sem mátti sjá ýmis þreytumerki á eftir misjafna meðhöndlun úti í heimi. Sýning- arnar eru nefnilega ekki alltaf settar upp af fagmönnum, sem kunna að meðhöndla myndir og ganga fullkomlega frá þeim og auk þess njóta sín margar tegund- ir mynda illa undir plasti. Einnig minnist ég þess, er ís- lenzk farandsýning á vatnslita- myndum, teikningum og grafík fór milli 10 borga Þýskalnds fyrir margt löngu og kom heim þvæld og skítug. Sá er hér ritar mælir því ekki með slíkum sýningum, er víða fara og einnig orkar myndavalið oftar en ekki tvímælis, en það er þá í höndum manna, sem vilja sýna eftir sem ^flesta, þótt þá gangi á gæðin. Þannig hefur einmitt tekist til um þessa sýningu, sem er ofur eðlilegt þar sem flestir sýnend- anna eru einungis með eitt verk, sem segir manni harla lítið um viðkomandi listamann. Það stingur og strax í augun er inn kemur hve ruglingsleg sýn- ingin er og hve stefnuleysið hefur verið mikið við val mynda. Þá er og áberandi hve erfitt er að greina tæknina í velflestum myndanna, en aðal góðrar grafík myndar er einmitt að hin sérstaka tækni fái að njóta sín. Þá fylgir sýningunni engin sýningarskrá og auk þess er ekki greint frá tækninni á mið- unum, sem hengdir eru við hlið hverrar myndar og segja frá nafni höfundanna. (Við þetta verð ég þó að gera athugasemd, því að rétt áður en ég skilaði skrifinu var komin ágæt sýningarskrá, þar sem greint var frá tækninni og var þá allt annar handleggur að skoða sýninguna og að auki vinnur hún mikið á þannig að fyrstu áhrifin hafa blekkt marga.) Þótt reynt hafi verið að velja myndir frá sem flestum héruðum Japans verður ekki greint í hverju mismunurinn er fólginn, enda fær skoðandinn hér enga leiðsögn. Þarnæst má greina mikið af vestrænum áhrifum í myndunum sem kemur manni spanskt fyrir sjónir, því að Japanir hafa einmitt af mikilli og merkilegri arfleifð að ausa, sem ég varð greinilega var við á ferð minni til landsins fyrir skömmu og hreifst mjög af. Margar myndanna minna og meira á auglýsingatækni, en hreina og ómengaða grafíska út- færslu. Það eru og einmitt nútímalegar myndir, sem byggja á arfleifð- inni, sem hrifu mig mest á þess- ari sýningu, annars vegar mjög einfaldar lífrænar myndir og hins vegar mjög tæknilegar. Nefni ég nokkrar af handahófi: Tatsuro Tsubamoti: „Leiðarmerki", Keiji Fukushima: „Blár I", Yoshinori Arai: „Regntíminn" II og 18, Yukio Fukazawa: „Andlit", Masao Ohba: „Skógur fyrir fugla", Haruko Matsuura: „Litur Japan - Runna", Fumhiko Enokido: „Máni varpar lótusblómi á vatnið", Akira Tokuda: „Sýn + Sýn" og Akira Kurosaki: „Dulbúin spegilmynd". Ef þessir menn hefðu myndað kjarna sýningarinnar með 5-8 myndum hver hefði útkoman trú- lega orðið allt önnur. Ekki er ég þó að varpa rýrð á hina, því áð eins og ég hef áður sagt, er ógerlegt að átta sig á list- amanni sem er einungis kynntur með einni og í hæsta lagi tveimur myndum. Það sem ekki er valið getur allt eins verið mun athygl- isverðara eða mun lakara. En dregið saman í hnotskurn er alltaf áhugavert og ánægjulegt að kynnast list Japana. Hin sjónræna snerting List og hönnun Bragi Asgeirsson Kjarvalsstaðir halda áfram þeirri ágætu framkvæmd, að kynna íslenzk ljóðskáld í eystri gangi og að þessu sinni eru það ljóð eftir Krístján Karísson, sem prýða veggina. Ljóðin standa jafnan fyrir sínu á þessum sýningum og ég hef tekið eftir því, að bókmenntaleg skilgreining sem fylgir þeim úr hlaði er iðulega býsna gagnorð, og vill jafnvel í sumum tilvikum skyggja á ljóðin um orðognótt! Á ég þá við að hún ljái ljóðunum það inntak, sem maður að óreyndu myndi ekki taka eftir við lestur þeirra, og er þetta skylt því að sum myndverk þurfa ítar- lega útlistan til þess að ljós renni upp fyrir skoðandanum, jafnvel fólki sem í áratugi hefur fylgst með myndlist. Nú vil ég endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að í núverandi formi er um beina kynningu á skáldunum að ræða og sennilega fer best á því að ljóðin og bók- menntalega skilgreiningin, standi fyrir sínu sem hrein og bein kynning á viðkomandi skáld- um og jafnvel seinna rithöfund- um. En þannig er mál, að ég er nýkominn frá Japan þar sem ég skoðaði margar sýningar á kalli- grafíu, sem voru meistaralega uppsettar og eina sýningu sá ég á safri í Kyoto, sem var svo fjöl- þætt og blæbrigðarík, að mér Kjarvalsstaðir kynna ljóð eftir Kristján Karlsson. varð hugsað stíft til þessa fram- taks Kjarvalsstaða. Vildi ég vekja sérstaka athygli á þessu, því að möguleikarnir í uppsetningu ljóða og óbundins máls eru nefnilega sjónrænt séð mjög margþættir að mínu mati og sé ég hér engan botn á, en sú lausn, sem-hefur verið fundin að Kjarvalsstöðum á mun frekar heima sem sérstök kynning í skólum eða á bókasöfnum en í húsi yfir lífrænar sjónlistir. Ljóð Kristjáns Karlssonar höfða til mín fyrir djúpa hugsun og einfaldleika og einkum leitaði þessi hending á mig: „Snertingin ein er eftir / ást mín, í blindum taugum, / snertu mig / snertu mig ljós sem lifir." Skyndihugdettur Hröð og umbúðalaus vinnu- brögð eru það sem helst einkenn- ir myndlist yngri kynslóðar, sem varð fyrir áhrifum frá nýbylgj- unni svonefndu er ruddi sér braut í upphafi níunda áratugarins. Af þessari kynslóð má ótvírætt telja Margréti Zóphóníasdóttur, sem um þessar mundir sýnir gler- málverk í vestur-forsal Kjarvals- staða. Fyrir tveimur árum sýndi hún akrylmálverk í Ásmundarsal og var augljóst að hún hafði unnið myndirnar í einni lotu og farið geyst. Þetta nefni ég á stundum, er ég undrast hraðann í vinnubrögðum nemenda málun- ardeildar MHÍ, mynd í skyndi og snilld í hvelli. Vinnubrögðin eru að sjálf- sögðu fullgild út af fyrir sig, en það verður hálf eintóna er allir tileinka sér þennan hraða, sem var nær óþekktur í mínu ung- dæmi nema þegar menn voru að gera forriss og vildu fanga hug- myndirnar með hraði. Glermálverk Margrétar eru einmitt unnin eftir þessari for- skrift, og hún nefnir þær sjálf skyndihugdettur, sem verður að teljast réttnefni. Þær eru og einn- ig unnar í einni lotu á þekktu glerverkstæði úti í Kaupmanna- höfn, þar sem margir myndlistar- menn hafa unnið að verkefnum allar götur frá 6. áratugnum er fyrsta opinbera nútíma gler- skreytingin í Danmörku fór fram. Margrét hefur látið hafa eftir sér, að hún hafi aldrei vitað ná- kvæmlega hvað mundi koma út úr brennsluofninum, en glerið er brennt við 620 gráðu hita. Það er einmitt nokkuð áberandi að tilviljanir hafi ráðið drjúgum við gerð verkanna, nema að sjálf- sögðu sjálfri athöfninni sem er í einu og öllu gerandans. Þetta gefur til kynna að tækn- in sé mjög erfið í upphafi og Margrét Zóphóníasdóttir þannig er ég alveg viss um að útkoman hefði orðið mun heil- legri ef Margrét hefði gefið sér lengri tíma en einungis tvo mánuði. En það er nú einmitt tímanna tákn, að menn ætla sér að ná sama árangri á tveim mánuðum og einu ári áður, þrátt fyrir mun minni grunnþjálfun. Það skiptir nefnilega litlu hve yfirbyggingin er fjölþætt og viða- mikil ef grunnnámið er ekki full- nægjandi. Tvær myndir skera sig úr um hnitmiðaða byggingu og sannfærandi form, sem eru: „Hugarórar" (1) og „Umbreyt- ing" (7). Kom ég á sýninguna í margskonar birtu og þóttu mér myndimar njóta sín best í miklu sólarlausu Ijósflæði. Þá voru þær formsterkastar og mest ró yfir þeim, en sjálft sólarljósið vildi leysa upp og rýra formgæðin. Tæknibrögðin í sjálfu sér eru óvenjuleg hér uppi á íslandi og ættu að eiga framtíð fyrir sér og vonandi rannsakar Margrét þau enn frekar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.