Morgunblaðið - 01.10.1993, Blaðsíða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. OKTÓBER 1993
Olöf Ingwin Bjöms-
dóttir - Minning
Fædd 28. október 1921
Dáin 22. september 1993
Blátt lítið blóm eitt er
ber nafnið Gleymd’ei mér
Þetta fallega ljóð og lag vekur
upp sterkar og fagnaðarríkar minn-
ingar um Ólöfu Ingunni frænku
mína og uppeldissystur, sem alltaf
var kölluð Lóa.
Það er vor í Skagafirði og hún
situr á eldhúsveggnum í Syðra-Vall-
holti með gítarinn sinn og syngur
með sinni fallegu björtu sópranrödd.
Hún er tággrönn í aðskornum kjól
með víðu pilsi, grannt mitti og kaffi-
brúnt hárið mikið og fagurt, kát og
fjörug, nýkomin frá Siglufirði þar
sem hún hafði verið um veturinn í
umsjá föðursystur okkar, Þórunnar
Gunnarsdóttur, sem þar bjó. Hún
hafði unnið" fyrir sér á góðu heimili
og lært á gítar.
Lóa hafði þá verið á heimilinu í
Vallholti frá því áður en ég fæddist,
hún var bara ein af okkur krökk-
unum, sú elsta. Ég öfundaði hana,
af söngnum og hvað hún var falleg
og var jafnframt mjög montin af að
eiga svona fallega frænku. Og hún
söng: „Þeim gleymist oft sem girn-
ast söng og dans.“ Þá kynntist ég
fyrst skáldskap Davíðs Stefánsson-
ar._
í dag, föstudaginn 1. október,
verður þessi kæra uppeldissystir mín
og frænka, Ólöf Ingunn Bjömsdóttir
frá Syðra-Vallholti, til moldar borin
frá Kópavogskirkju. Hún andaðist á
Landspítalanum miðvikudaginn 22.
september eftir stutta legu en harða
og langa baráttu við krabbamein.
Hún var fædd að Krithóli í Neðri-
byggð í Lýtingsstaðahreppi í Skaga-
firði 28. október 1921 og skírð í
Glaumbæjarsókn 30. apríl 1922 í
höfuðið á tveim föðursystkinum sín-
um, Ólafi og Ingunni, sem látist
höfðu á unglingsárum.
Foreldrar hennar voru Björn
Gunnarsson frá Syðra-Vallholti,
Gunnarssonar af hinni fjölmennu og
þekktu Skíðastaðaætt, sem kennd
er við Skíðastaði í Laxárdal í Skaga-
firði. Móðir hennar var Sigþrúður
Jónsdóttir, þá á Krithóli, systir Ástu
í Saurbæ og Jóninnu á Grófargili.
Foreldrar hennar vom gefin sam-
an við mikla viðhöfn í Syðra-Vall-
holti 13. maí 1921, þar sem haldið
var þrefalt systrabrúðkaup. Ásamt
þeim Birni og Sigþrúði gengu þá í
hjónaband tvær systur hennar, Jón-
inna sem _giftist Sigurbimi á Gróf-
argili og Asta, sem giftist Eymundi
í Saurbæ. Þama var öll sveitin sam-
an komin, veisla mikil og sungið og
dansað til morguns undir harm-
onikkuleik Gunnars bónda.
Svaramenn Sigþrúðar og Björns
voru bræðrasynirnir Gunnar í Vall-
holti og Björn á Ökrum. Þetta brúð-
kaup var í minnum haft um langa
tíð fyrir fögnuð og glæsileik.
Árið 1908 hafði Jóhann Eymunds-
son, bóndi og smiður í Saurbæ byggt
Vesturbæinn í Vallholti. Þar voru
þá bestu húsakynni í sveitinni, stór
baðstofa, sem var aðal samkomu-
staður unga fólksins í sveitinni. Þar
var mikið sungið og dansað.
í tilefni brúðkaupsins voru smíð-
aðir þrír bekkir, ávallt kallaðir
„brúðarbekkirnir" og síðan notaðir
við stóra matborðið í Vallholti allt
þar til þessi gamli fallegi bær brann
árið 1966.
En gleðin og gæfan er hverful. Á
vordögum árið 1923 veiktist faðir
hennar og deyr úr bráðaberklum.
Ekkjan unga, þá 24 ára, flyst að
Vallholti til tengdamóður sinnar og
mágs með dóttur sína og þar deyr
hún úr lungnabólgu um haustið, 19.
október.
Lóa varð því föður- og móðurlaus
á sama árinu, þá tæplega tveggja
ára. En hún var í góðum höndum.
Amma okkar, Ingibjörg Ólafsdóttir
og faðir minn Gunnar í Vallholti
tóku hana að sér og þar ólst hún
upp hjá „frænda" og ömmu. Því
varð hún eins og eitt af okkur systk-
inunum í Vallholti, þótt nokkuð eldri
væri, en hún var jú barnið hennar
ömmu. Móðir okkar, Ragnhildur
Erlendsdóttir frá Beinakeldu í Húna-
vatnssýslu giftist föður okkar Gunn-
ari í Vallholti vorið 1925 og kemur
þá í Valiholt. Þeirra fyrsta barn
fæðist árið 1926, en alls urðu þau
sjö. Lóa hefur því eflaust oft þurft
að annast okkur systkinin í frum-
bernsku.
Á árunum fyrir seinni heimsstyij-
öldina var ekki um auðugan garð
að gresja hvað framhaldsmenntun
snerti fyrir sveitafólk með lítil efni.
Undirbúningur ungrar stúlku fyrir
lífíð var því mjög oft að ráða sig sem
vinnukonu á merkisheimili, „fara í
vist“. Það var oft sá eini skóli sem
ungar stúlkur fengu. Þar lærðu þær
heimilisstörfin og fleira nytsamlegt.
Lóa var svo heppin að starfa á góð-
um heimilum, fyrst á Siglufirði og
síðar hjá Kristjáni Árnasyni kaup-
manni í verslun Eyjafjarðar á Akur-
eyri og síðast, árið áður en hún gifti
sig, hjá syni hans, Árna píanóleikara
og Önnu Steingrímsdóttur konu
hans í Reykjavík. Lóa mat þessi
heimili mikils, þótti vænt um hús-
bændur sína og minntist þeirra oft
með mikilli hlýju.
Allt frá fermingu vann hún fyrir
sér, og þótt launin væru ekki mikil
lagði hún alltaf eitthvað til hliðar.
Með þessu sparifé ásamt 200 króna
Iáni frá „frænda" í Vallholti fór hún
einn vetur til náms í Héraðsskólann
að Laugum í Þingeyjarsýslu, þar sem
Leifur Ásgeirsson, sá frábæri kenn-
ari var þá skólastjóri. Dvöl Lóu í
Laugaskóla var henni ævilangt
veganesti.
Á sumrum var hún ráðskona í
vegavinnu þegar vegurinn yfir
Vatnsskarðið var lagður. Jóhann
Hjörleifsson var vegavinnuverkstjóri
og ljölmargir af mennta- og framá-
mönnum þjóðarinnar síðar meir, þá
skólapiltar, voru þar í sumarvinnu.
Þessi sumarvinna féll henni mjög
vel enda var hún frábær kokkur,
allur matur sem hún fór höndum
um varð lostæti.
I vegavinnunni kynntist hún
hæglátum öðlingsmanni, Magnúsi
Adolf Magnússyni, bifvélavirkja frá
Vestmannaeyjum. Þau giftu sig 12.
janúar árið 1944 og hafði því hjóna-
bandið staðið nær 50 ár.
Bílar voru ekki í hvers manns
höndum á þeim árum, en Magnús
átti sinn bíl og það varð uppi fótur
og fit í sveitinni þegar þetta glæsi-
lega par kom í fínni „drossíu" að
Vailholti. Og alltaf var veisla í Vall-
holti. Þetta voru hamingjudagar.
Þau bjuggu fyrst í Reykjavík, en
urðu síðan meðal frumbyggja Kópa-
vogskaupstaðar. Reistu sér hús við
Kársnesbraut og bjuggu þar í fjölda
ára. Allt var unnið með eigin hönd-
um, skuldað sem minnst, enda ekki
um nein lán að ræða á þeim árum.
Erfitt er að gera sér í hugarlund
hvernig unga fólkið þá komast í
gegn um fjárhagserfíðleikana og
húsnæðisvandamálin, engin lán og
lítið fé.
En lífið lætur ekki að sér hæða,
það gefur og tekur, þú verður að
vera við því búinn að mæta erfiðleik-
um og fagna velgengni. Og það
gerðu þau Maggi og Lóa. Þau eign-
uðust tvö börn. Kolbrún Dísa er
fædd 1944 og Björn Magnús 1948.
Kolbrún er gift Birni Ólafssyni frá
Háafelli í Borgarfirði og eiga þau
fimm börn. Elsta dóttirin, Hrafnhild-
ur, er gift Jóni Magnúsi Katarírius-
syni frá Ballará í Dalasýslu og eiga
þau tvö börn, Katarínus og Kolbrúnu
Órnu. Magnús Ólafur, Oddný og
tvíburarnir Berglind og Eygló eru
öll nemendur. Áður átti Kolbrún
dóttur, Erlu Maríu Kristinsdóttur
hjúkrunarfræðing, sem var að miklu
leyti alin upp hjá ömmu sinni og
afa. Hún er gift Ómari Óskarssyni
í Hafnarfírði og eiga þau þijá syni,
Ólaf Inga, og tvíburana Stefán Órn
og Hilmar Öm.
Björn Magnús bifvélavirki, sonur
Lóu og Magga er kvæntur Steinunni
Torfadóttur frá Hala í Suðursveit
og eiga þau eina dóttur, Ólöfu Ing-
unni, alnöfnu ömmu sinnar. Áður
átti Steinunn son, Torfa Birki Jó-
hannsson, sem er alinn upp hjá þeim
Birni. Barnabörnin eru orðin átta
og barnabamabörnin fimm.
Frá miðjum aldri átti Lóa við
heilsufarserfiðleika að stríða og
dvaldist af og til á sjúkrahúsum.
Árið 1982 greindist hún með krabba-
mein, sem smám saman lagði undir
sig líkamann, gerði hann nánast
óstarfhæfan, en andinn og lífsviljinn
var óbugaður alla tíð, áhuginn á
mönnum og málefnum, ættfræði og
skyldum málum var hennar áhuga-
mál. Hún naut þess að sjá börnum
sínum vegna vel og fylgjast með
glæsilegum bama-barnahópnum á
uppvaxtarárum þeirra. Það voru líka
ótaldir dagar og nætur sem eitt eða
fleiri ömmu- eða langömmubörn
voru í heimsókn.
Fyrir nokkmm ámm seldu þau
húsið sitt við Kársnesbraut og
keyptu sér þægilega íbúð við Ás-
braut í Kópavogi, því að hvergi ann-
ars staðar vildu þau vera.
Lóa frænka mín var mikill Skag-
firðingur og á yngri árum var hún
flest sumur í Vallholti með börn sín
hluta úr sumri og vann á heimilinu.
Þar var oft glatt á hjalla, gestkvæmt
og mikið sungið. Margar góðar
minningar eru frá björtum kvöidum
þegar setið var „út á hól“ og sungið
fram á rauða nótt. Henni fannst eitt-
hvað vanta í sumarið ef Skagafjörð-
urinn var ekki heimsóttur. Sumarið
sem nú er að kveðja er e.t.v. eina
sumarið sem hún kom ekki í fjörð-
inn. Þau hjónin áætluðu að fara
norður, en heilsan leyfði það ekki.
Nú er hún farin í ferðina miklu, sem
okkar allra bíður, og eitt er víst að
hún hefur komið við í Skagafirðinum
á leið sinni til æðri heima.
Mörgum sinnum var hún búin að
dveljast skemmri og lengri tíma á
bæklunarlækningadeild og krabba-
meinslækningadeild Landspítalans,
undir frábærri umsjón lækna og
hjúkrunarfólks, sem voru orðnir góð-
ir vinir hennar. Öllum þeim sem léttu
henni veikindastríðið skulu færðar
þakkir og beðið guðsblessunar.
Nú er hún laus úr fjötrum veiks
líkama og sálin svífur fijáls á vængj-
um morgunroðans.
Við systkinin frá Syðra-Vallholti
þökkum frænku okkar og fóstursyst-
ur samfylgdina, og við systurnar,
Erla Ásta og ég minnumst þess að
á okkar fyrstu árum í Reykjavík var
heimili Magga og Lóu sá trausti
punktur sem við höfðum aðgang að.
Margar voru jólasteikurnar sem við
borðuðum hjá þeim hjónum, og á
heimili þeirra vorum við alltaf vel-
komnar.
Hún var mikil rausnarkona, gleði-
rík og tók afburða vel á móti gest-
um. Síðast í júlí í sumar hélt hún
kaffisamkvæmi þegar Erla systir
okkar í Washington var hér í heim-
sókn. Höfðingsskapurinn sá sami,
þótt hún hafi þá verið nær þrotin
að kröftum.
Við systkinin frá Syðra-Vallholti
og fjölskyldur okkar sendum Magn-
úsi, eftirlifandi eiginmanni hennar,
börnum þeirra og fjölskyldum inni-
legar samúðarkveðjur og biðjum
þeim blessunar Guðs.
Nú legg ég aupn aftur,
6, guð, þinn náðarkraftur
mín veri vöm í nótt.
Æ, virst mig að þér taka
mér yfír láttu vaka
þinn engil, svo ég sofi rótt.
(S. Egilsson)
Blessuð sé minning Ólafar Ing- •
unnar Björnsdóttur.
Fyrir hönd Vallholtssystkinanna,
Ingibjörg Gunnarsdóttir
frá Syðra-Vallholti.
Þessi fagri septembermánuður
var sá síðasti í lífi Lóu minnar. Það
var við hæfi fagurkera að kveðja á
svo fögru hausti. Því að það var
Lóa, fagurkeri. Hún unni öllu því
sem var fagurt og vel gert.
Kynni mín og Lóu hófust árið
1970. Þá fluttist ég í næsta hús
með sömu innkeyrslu og þau hjón
Magnús og Lóa. Var samkomulagið
eins og einn maður á millí búanna,
en þannig tók önnur vinkona mín
ævinlega til orða, ef gott var með
nábúum. Ekki ætla ég að rekja
ættir Lóu minnar, þar eru aðrir
kunnugri en ég. Veit ég þó að oft
var lífið erfitt hjá þessari viðkvæmu
konu vegna veikinda. En einnig átti
hún miklar gleðistundir með ætt-
ingjum og vinum og gat verið hrók-
ur alls fagnaðar.
Hún Lóa mín í næsta húsi var
Skagfirðingur með stóru S. Hún
unni alla tíð Skagafírði og öllu sem
skagfirskt var. Kannski var hún
mér svo góð vegna þess að ég var
líka að norðan, þó áð ég væri bara
Eyfirðingur. Þegar ég sit hér renna
í gegn um hugann svo margar minn-
ingar, svo margt sem hún sagði
mér, svo margt sem hún kenndi
mér. Og ég finn til í hjartanu þegar
ég hugsa um hve sjaldan við hitt-
umst þijú síðustu árin, eftir að ég
fluttist út á land, en því verður ekki
breytt héðan af.
Eg vil kveðja Lóu mína í næsta
húsi með þessum orðum:
Far þú í friði,
friður Guðs þig blessi,
hafðu þökk fyrir allt og allt.
(V. Briem)
Maggi minn, Kolla, Bjössi og ekki
síst Erla María, ykkur og fjölskyld-
unum sendi ég innilegar samúðar-
kveðjur.
Sigríður Magnúsdóttir.
Kvöld eitt fyrir 17 árum sat ég
á tali við konu eina forvitra. Bar
þar ýmislegt á góma. Þar kemur
að hún lýsir fyrir mér konu: „Hér
sé ég konu sem er þér mjög nákom-
in, þetta er þó ekki móðir þín, en
þó er þessi kona mjög nátengd þér.
Hún er hávaxin með mikið og fal-
legt dökkt hár. Það er mikil reisn
yfír þessari konu og hún ber sig
vel. Það einhvem veginn sópar af
henni. Hún hefur hljómmikla rödd
og er gefin fyrir tónlist. Þessi kona
á í einhverjum erfiðleikum og henni
líður ekki vel. Hún er eitthvað veik
en þó ekki líkamlega. Þú átt eftir
að gera mikið fyrir þessa konu og
hún eins og treystir á þig.“
„Nei, þessa konu kannast ég ekki
við.“
Hin forspáa koria hvessir á mig
augun og segir með áherslu: „Þú
hlýtur að vita hver þetta er?“ Ég
einbeiti mér betur en án árangurs.
Loks gefst hún upp á að reyna að
sannfæra mig en segir:
„Ef þú kemur henni ekki fyrir
þig núna þá áttu eftir að komast
að því seinna hver hún er.“
Hún lagði svo þunga áherslu á
orð sín að þau greyptust inn í vit-
und mína, þó svo að á þessari stundu
væri ég viss um að hér væri um
einhvern misskilning að ræða.
En sólríkan morgun tveimur
árum síðar uppgötvaði ég hver þessi
kona var. Það var eins og hula
væri dregin frá vitund minni.
Þetta var tengdamóðir mín, Ólöf
Ingunn Björnsdóttir; henni mun
vart betur lýst. En hana þekkti ég
reyndar ekki á þeim tíma. Þegar
ég nú rifja upp þessa sögu finnst
mér eins og þarna hafi mér verið
bent á ákveðið hlutverk.
Nú er dagur að kveldi kominn
og margs er að minnast. Upp í hug-
ann koma ýmsar myndir. Þú í stof-
unni á Kársnesbrautinni. Það er
vetur og þú er að sýna mér blaðavið-
tal við Erlu uppeldissystur þína í
Ameríku og annað viðtal við Gunnar
1 Syðra-Vallholti, föðurbróður þinn
og fóstra, sem þú dáðir svo mjög.
Þú að lýsa uppvexti þínum i
Syðra-Vallholti, gleðinni miklu „á
hólnum" þar sem frændinri og allt
heimilisfólkið safnaðist saman á
góðum stundum og söng fyrir ætt-
jörðina. „En hætta skal leik þá
hæst hann stendur,“ var frændi þinn
vanur að segja. „Jæja, krakkar mín-
ir, nú skulum við koma i fjósið og
mjólka kýrnar."
Lífsbaráttan var hörð í þá daga
og ekki þýddi að gleyma sér við
gleðileiki. Állir þurftu að vinna hörð-
um höndum. Þar lét húsmóðirin,
Ragnhildur í Syðra-Vallholti, ekki
sitt eftir liggja, hin mesta gáfu- og
myndarkona. Af henni lærðirðu
margt. Innan við tveggja ára aldur
misstir þú báða foreldra þína og
missir þinn var mikill. En skjól þitt
var hjá föðurömmu þinni, Ingibjörgu
Ólafsdóttur, meðan hennar naut við,
og hjá Gunnari frænda þínum.
Við hjónin með ykkur Magga í
sumarhúsi. Þú í rauða kjólnum með
rauðröndóttu bryddingunum sem
fór þér svo vel og enn með dökka
hárið, aðeins lítillega farið að grána.
Við saman að tína ber, að tína fjall-