Morgunblaðið - 07.08.1994, Síða 24

Morgunblaðið - 07.08.1994, Síða 24
24 SUNNUDAGUR 7. ÁGÚST 1994 MORGUNBLAÐIÐ SKOÐUIM EFTIR A AÐ HYGGJA, FAGLEG UMRÆÐA OG NÝ- BYGGING HÆSTARÉTTAR ~ Á ÚTMÁNUÐUM Og vordögnm fór fram töluverð umræða um stað- setningu væntanlegrar nýbygging- ar fýrir Hæstarétt Islands. Úmræð- an var að því leyti sérstök að í henni tóku þátt nokkrir arkitektar, þó ekki margir. Flestir þeirra mæltu eindregið með þeirri staðsetningu sem var til umræðu, þó með fá- breyttum rökum væri. Þar sem dómsmálaráðherra hef- ur nú tekið af skarið með eftir- minnilegum hætti og tekið fyrstu skóflustunguna að væntanlegu að- setri Hæstaréttar, tel eg ekki úr vegi að líta yfir þær greinar sem meðmæltastar voru staðsetning- unni á hinni nýju lóð, Lindargötu 2, og máske hafa haft áhrif á dóms- málaráðherra til hinnar hvatskeyt- islegu ákvörðunar hans. Fyrri áhugi og umræða Þótt fiestum hafi verið ljós nauð- syn þess að byggja nýtt húsnæði fyrir réttinn þá hafa þau vanda- mál, sem því tengjast, ekki náð inn í hina almennu umræðu. Öðru hvoru hefur þó verið á það minnst í skála- ræðum embættismanna og lögfræð- t inga en við það setið í gegnum ár- in. Svo kom að því allt í einu að upplýst var, að búið væri að frum- kvæði dómsmálaráðherra að gera uppdrátt að byggingu fyrir Hæsta- rétt á stað, sem á staðfestum skipu- lagsuppdrætti var ætlaður sem opið svæði, þ.e. svæðinu milli Amar- hvols og Safnahússins. Þótti þá mörgum sem farið væri aftan að siðunum og tóku til við andmæli í blöðunum auk andmæla sem Guð- rún Jónsdóttir arkitekt bar fram í skipulagsnefnd borgarinnar. Skipu- lagsstjóri ríkisins krafðist þess að skipulagsbreytingin fengi með- höndlun að lögum og var svo gert. Forstöðumaður borgarskipulags- ins, Þorvaldur S. Þorvaldsson, kom með þau rök til málsins að alltaf hefði átt að byggja fleiri hús á svæðinu norðan Safnahússins sam- kvæmt skipulagi. Þess ber að geta að um skipulag í Reykjavík var í raun ekki að ræða fyrr en 1927 er skipulagsnefnd ríkisins, en í henni átti Guðjón Samúelsson sæti, ásamt fulltrúum frá Reykjavík, skiluðu uppdrætti að skipulagi innan Hring- brautar. Á þessum uppdrætti eru lagðar til hliðar hugmyndir Kjör- boes um opinberar byggingar á Amarhóli, en Arnarhóll sýndur sem opið svæði. Á uppdrættinum frá 1927 er á umræddri lóð gert ráð fyrir randbyggð meðfram Ingólfs- stræti og svo til austurs meðfram Lindargötu til jafnlengdar við Safnahúsið, þetta er sýnt sem stækkun1 á Safnahúsinu. Úppdrátt- ur þessi var svo numinn úr gildi 14. júlí 1933. Verð egað telja þenn- an uppdrátt veika réttlætingu fyrir því að taka lóðina til byggingar núna 60 árum eftir að hann var felldur úr gildi. Umferðarlegar for- sendur eru gerbreyttar, þá var reiknað með járnbraut er hafa skyldi bæjarstöð við sjóinn rétt fyr- ir norðan Safnahússlóðina. Rétt er að benda á að á uppdrættinum er byggð haldið í línu við vesturgafl Safnahússins. Borgarskipulagið ákvað að í sam- keppninni skildi einnig iniða við þá línu. Fyrstu verðlaunahafamir höfðu það að engu og byggðu út í byggingarlínu Arnarhvols við Ing- ólfsstræti. Skipulag á Arnarhóli Annað, sem stað- hæfing forstöðumanns borgarskipulagsins mun byggja á, er upp- dráttur sem varðveitt- ur er í Þjóðskjalasafni og sýnir opinberar byggingar á Arnarhóli og á svæðinu til aust- urs milli Hverfisgötu og Lindargötu, sem þá var hugmynd um áð framlepgja vestur að læk. Á þessari teikn- ingu er gert ráð fyrir mjög stórri safnabygg- ingu er ná skyldi milli Hverfísgötu og Lindargötu. Afrit af þessum til- löguuppdrætti fylgir grein þessari. Þó litið sé til þessa uppdráttar verður að telja staðhæfingu for- stöðumannsins um aðrar byggingar á svæðinu norðan Safnahússins vill- andi og tæplega í samræmi við skyldur arkitekts varðandi faglega umræðu, en meir sem áróður fyrir þegar tekinni ákvörðun. Þórður Steingrímsson arkitekt tekur þetta svo upp og gerir að eigin innleggi í umræðuna, trúlega án þess að hafa kannað málið sjálf- ur. Má af því sjá hver ábyrgð fylg- ir faglegri umræðu og þá sér í lagi af hálfu embættismannsins. Helgi Bollason Thoroddsen arki- tekt endurtekur staðhæfinguna og eignar Magdahl Nielsen bygging- aráform á þessum stað. En í grein hans segir: „Bæði arkitekt Lands- bókasafnsins, Magdahl Nielsen, og húsameistari ríkisins, Guðjón Samúelsson, arkitekt Þjóðleikhúss- ins, sem einnig var skipulagshöf- undur, gerðu ráð fyrir húsi á þess- um stað.“ Greinar þeirra Þórðar og Bolla birtust í Morgunblaðinu 19. feb. sl. Taka verður fram að frá hendi Magdahl Nielsens virðist ekki liggja fyrir neitt sem styður staðhæfingu Bolla, en viti hann um tilvist slíks uppdráttar tel eg honum beri fagleg skylda til að upplýsa það. Hins veg- ar er til í vörslu Þjóðskjalasafnsins tillöguuppdráttur að staðsetningu opinberra bygginga á Arnarhóls- svæðinu og austur milli Hverfisgötu og Lindargötu eins og áður sagði. Tillöguuppdráttur þessi er trúiega gerður af arkitekt Fr. Kjörboe, en hann var eftirlitsmaður við bygg- ingu Safnahússins. Um samband þeirra arktektanna Magdahl Nielsens og Kjörboes hefi eg ekki fundið neitt en með rann- sókn á skjölum Magdal Nielsens og ráðuneytisins íslenska er trúlegt að eitthvað myndi upplýsast. Johannes Magdahl Nielsen var konunglegur „Bygningsinspektör" þ.e. umsjón- ármaður opinberra bygginga í Dan- mörku og því ekki ósennilegt að Kjörboe hafi verið starfsmaður við embætti hans, án þess að það verði fullyrt án rannsóknar. Þó er rétt að benda á að þegar Guðmundur Hannesson ritaði stjórnarráðinu síð- sumars 1913, sem rektor Háskól- ans, til þess að reka á eftir ákvörð- un um byggingu fyrir háskólann á Arnarhólstúninu vitnaði hann til uppdráttar Kjörboes og óskaði eftir því að Háskólanum bærist afrit af uppdrættinum en Kjörboe væri þá búsettur í Höfn. Guðmundur minnt- ist ekki á Magdahl Nielsen í þessu Hannes Kr. Davíðsson sambandi. Það virðist því að Kjörboe hafi unnið með stjórnvöld- um að þessari bygg- ingaáætlun. Hvort það hefur verið í umboði Magdahls Nielsens eða Kjörboe hafi haft það sem sjálfstætt við- fangsefni beint frá ráðuneytinu verður ekki fullyrt um án frekari skoðunar. Benda má þó á að á reikningi Magdahl Ni- elsens fyrir hönnunar- vinnu við Safnahúsið er ekki minnst á þenn- an uppdrátt. Ekki er minnst á eftirlitsstörf þar heldur Kjörboes. Þá er rétt að vekja á því athygli að uppdráttur þessi, í Þjóðskjala- safni, er óundirritaður og ódagsett- ur en Guðmundur heitinn Hannes- son eignar hann Kjörboe. Ef skoðuð er greinargerð með frumvarpi til laga um stofnun bygg- ingarsjóðs og byggingu opinberra bygginga sem lagt var fyrir Alþingi 1905 og samþykkt lítið breytt, þá sést að umrædd teikning er í sam- ræmi við þær óskir sem þá hafa verið uppi. En þær voru safnahús svo stórt að rúmaði skjalasafn og Landsbókasafn, svo og önnur söfn landsins. Þá skildi byggja ráðherra- bústað (residence), Landspítala og byggingu fyrir Háskólann. Greini- legt er því að tillagan er unnin í samvinnu við ráðamenn hér heima. Tillöguuppdrættir Magdahl Niels- ens að Safnahúsinu sýna hinsvegar Safnahúsið í sinni núverandi stærð, og eru tímasettir 1905, án mánaðar og undirritaðir af honum. Haraldur Helgason arkitekt rit- aði grein í Morgunblaðið þann 11. mars sl. undir heitinu „Hús hæsta- réttar-viðreisn“. Eftir inngang þar sem hann reynir að víkja umræð- unni yfir á pólitískan grundvöll lýs- ir hann því yfir að í greininni verði „leitast við að fjalla faglega um málið og þá einkum um lóð þá, sem Hæstiréttur ákvað að fá til þess að reisa á byggingu undir framtíðar- starfsemi sína. Eigi að síður verður greinin að þræturöksemdum fyrir því að á þessum stað hafi alltaf átt að byggja og það sé réttlæting fyr- ir því að byggja á staðnum. Raun- verulegu mati á lóðinni og þeirri Húsið virðist mér geta verið á hvaða láréttri lóð sem vill og mundi hik- laust vinna á við að komast á rýmra svæði og í annað umhverfi, segir Hannes Kr. Dav- íðsson. Þá mætti meðal annars ráða bót á erf- iðri og klúðurslegri að- komu og inngöngu í Listaverkið. ákvörðun að breyta henni úr opnu svæði í byggingarlóð er hinsvegar ekki til að dreifa hjá Haraldi enda hann bundinn í báða skó af eigin hagsmunum sem starfsmaður Studio Granda, nú mitt í atvinnu- leysinu. Staðreyndin er hinsvegar sú að aldrei var meiningin að byggja sér- stakt hús fyrir norðan Safnahúsið. Skipulagsuppdráttur Kjörboes sem til hefur verið vitnað og Haraldur vitnar til, um byggingu meðfram Lindargötu með tengibyggingum að Safnahúsinu, sýnir eina stóra byggingu sem nær milli Hverfis- götu og Lindargötu eins og áður sagði og snýr göflum að báðum. Að kalla það að byggingin sé lögð meðfram Lindargötu tel eg æði mikla lipurð. Haraldur leggur áherslu á skipulagið frá 1927 til- greinir samþykktar dag þess, svo allt líti vel út í augum lesandans, en í „faglegri umfjöllun" hefði verið tilhlýðilegt að láta þess einnig getið að þetta skipulag var numið úr gildi 14. júlí 1933. Ennfremur að taka fram að það sýndi enga byggingu norðan eða vestan við Safnahúsið utan randbyggingarfyrirkomulags- ins meðfram Ingólfsstræti og aust- ur með Lindargötu til jafnlengdar við Safnahúsið, og þá sem stækkun á Safnahúsinu. Það þarf mikið fijálsræði í túlkun til að samsemja skipulagið frá 1927 því húsi Hæstaréttar sem nú hefur verið staðsett á lóð Safnahússins, og vilja samt flokka þær æfingar undir faglega umræðu. Líka hefði nú verið miklu skemmtilegra og faglegra að Haraldur hefði kynnt sig sem „arkitekt hjá Studio Granda“ í greinarlok en ekki bara sem „arkitekt í Reykjavík“. Kynning með tölvumynd Ég mun nú snúa mér að tölvu- myndinni sem höfundar hússins sendu frá sér til upplýsinga og kynningar á sýningunni af teikning- um hússins sem haldin var að Hverfisgötu 6. Eitt af því sem meðmælendur staðarvalsins hafa klifað á er hinn skjólgóði garður er verði fyrir sunn- an Hæstaréttarhúsið, og til að sann- færa áhorfandann um þennan garð, þá er á tölvumyndinni sýnd sam- felld grasflöt milli Hæstaréttar- hússins og Safnahússins. Kjallaragluggar Safnahússins eru kaffærðir og tekin er burtu akbraut sem á að liggja frá inn- keyrslunni milli Þjóðleikhúss og Safnahúss og vestur í Ingólfsstræti samkvæmt byggingarnefndarupp- dráttum. Einnig er tekinn burtu hæðarmunurinn á Ingólfsstræti og lóðinni sem Hæstiréttur á að vera á. En hæðarmunurinn er umtals- verður og eykst að Hverfisgötu frá Lindargötu, á móts við inngönguna í húsið er hann 1,1 m. Þar sem þetta er ekki í samræmi við sam- þykkta uppdrætti hjá byggingar- nefnd borgarinnar verður að telja að hér sé um vísvitándi blekkingar að ræða af hálfu höfundanna. Mér er ekki ljóst eðli þeirrar fag- mennsku sem þarf á slíkum blekk- ingum að halda og lætur sér þær sæma. Það er refsivert að skrökva fyrir dómi og eg held það hljóti að minnsta kosti að vera ámælisvert að skrökva að Hæstarétti, og þá sjálfum dómsmálaráðherranum. En hann hefur einhversstaðar orðið sér úti um skilgreiningu á því hvað er listaverk, samanber sjónvarpsviðtal við hann í kvöldfréttum þann 13. júlí sl. Eg hlýt að játa að eg er ekki alveg ginkeyptur fyrir stað- hæfingu ráðherrans og trúlega mun hún reynast jafntraust og tölvu- blekking Margrétar Harðardóttur og Steve Crister. Önnur staðsetning Að lokum vil eg gera athugasemd við þá staðhæfingu höfundanna að þetta hús geti hvergi annars staðar verið, það sé svo sérhannað fyrir þessa Ióð. Húsið virðist mér geta verið á hvaða láréttri lóð sem vill og mundi hiklaust vinna á við að komast á rýmra svæði og í annað umhverfi. Þá mætti meðal annars ráða bót á erfiðri og klúðurslegri aðkomu og inngöngu í Listaverkið. Þær byggingar sem standa þarna núna umhverfis lóðina mundu einn- ig vinna við að bílastæðunum yrði breytt í skrúðgarð. Reykjavík þarf vissulega á að halda vel ræktuðum gróðurreitum til að milda svipmót Opinberar byggingar á Arnarhólssvæði. Uppdráttur Fr. Kjörboes, sem Guðmundur Hannesson vitn- ar til 1913.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.