Morgunblaðið - 04.06.1995, Blaðsíða 3

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 4. JÚNÍ 1995 B 8
Lífið í sjónum
RAUÐMAGI lónar í þara. Efst
til hægri á miðmyndinni má sjá
ígulker sem kallast Maríugull.
Beint fyrir neðan er möttuldýr
sem heitir eplamöttull. Gulu
flekkirnir eru svampur og inn-
anum má sjá rauðgula dauðs-
mannshönd. Bertálknamir á
miðri neðstu myndinni geta orð-
ið um 5 sentimetra langir.
Hringirnir fyrir ofan þá eru
eggbú snigils og neðanvert til
vinstri má sjá olnbogaskel og
marfló. Rauða slikjan á steinin-
um er þörungaskán.
. Morgunblaðið/Þorkell
HÖRÐUR Sverrisson, Vilhjálmur Hallgrímsson
og Bjarni I. Björnsson tilbúnir til köfunar.
höfum farið og tilkynnt
komu okkar, en það er
ekki einu sinni farið
fram á að við gerum
grein fyrir okkur að
köfun lokinni, hvort við
erum lífs eða liðin.
Ferðamenn fá að sporta
sig óáreittir um svæðið,
troða niður gróður og
skemma viðkvæma nátt-
úru, en þurfa ekkert að
borga. Kafarar ganga
fram á gjárbarminn og
henda sér út í, hirða
rusl úr gjánum og ekk-
ert annað, en samt þurfa
þeir að borga. Þetta
finnst mér óréttlátt. Það er of
mikið að þurfa að borga 1000
krónur í hvert skipti og fá ekki
að fara nema í Silfurgjá. Manni
er spurn hvers vegna talin var
þörf að setja reglur um köfun á
Þingvöllum, en ekki annars stað-
ar. Hvað er svona sérstakt við
vatnið á Þingvöllum?"
Hörður hefur mest stundað sjó-
köfun og á erfitt með að gera upp
á milli uppáhalds köfunarstað-
anna. „Við höfum til dæmis farið
með bát út af Garðskaga. Þar er
mjög skemmtilegt að kafa, maður
fer á 20 til 25 metra dýpi. Þarna
er gott skyggni og maður sér oft
fisk, bæði steinbít, þorsk og rauð-
sprettu. Flekkuvík við Keilisnes
er einnig skemmtileg, en þangað
er ekki hægt, að fara nema í stillt-
um sjó. Einna skemmtilegust
finnst mér Gullkistuvík á Kjalar-
nesi. Þar er auðvelt að komast út
í og mikið líf í sjónum. Fallegur
gróður, krabbar, ígulker og fisk-
ar. Ég hef einnig kafað talsvert
við Hvítanes í Hvalfirði. Þá er
farið frá gömlu kafbátabryggj-
unni. Þarna er ekki mikið líf en
þess meira af dóti. Sokkinn
prammi og fullt af drasli frá
stríðsárunum. Sjórinn
gruggast frekar mikið
og skyggnið getur verið
slæmt.“
Hörður segist aldrei
hafa komist í hann veru-
lega krappan við köfun.
Þó kann hann sögur af
því þegar aðstæðurnar
hefðu getað borið hann
ofurliði, ef ekki hefði
verið góð þjálfun að
baki.
„Við vorum að kafa
rétt austan við Grinda-
vík. Það var töluvert
löng alda og fremur
þungur sjór. Það var
ekkert mál að fara útí og gott
skyggni í sjónum. Það var einn
gamalreyndur kafari með í ferð-
inni og við ætluðum að leita að
náttúrulegri brú, eða steinboga,
sem er þarna í kafi. Þegar við
snerum aftur í land gekk brösug-
lega að synda á móti útsoginu.
Það kastaði manni alltaf til baka.
Þá var ráðið að synda alveg niður
við botn og halda sér í útsoginu
en synda með aðfallinu. Það var
líka mikill hliðarstraumur sem
bar okkur afvega. Það kom sér
vel að við vorum með nóg loft svo
þetta var ekkert mál."
Sportkafarafélagsins fá að dýfa
sundfitum í vatn verða þeir að ljúka
16 tíma bóklegu námskeiði. Þar er
kennt um tækjabúnað kafarans,
grundvallaratriði líffræði og eðlis-
fræði köfunar, kennt um köfunar-
töflur, köfunartækni kennd og ör-
yggisreglur. Þessu námskeiði lýkur
með skrifiegu prófi.
Þeir sem standast bóklega prófið
fara því næst einu sinni eða tvisvar
í þjálfun í sundlaug. „Þar gefst
manni fyrst tækifæri til að meta
nemandann í vatni,“ segir Vilhjálm-
ur. „Köfun er andstæð eðli manns-
ins og sá sem ætlar að verða kaf-
ari verður að yfirvinna ýmsa eðlis-
læga þætti.“ Menn eiga það sameig-
inlegt með öðrum landspendýrum
að þeim er eðlilegt að halda í sér
andanum þegar þeir falla í vatn,
einnig að halda sér á floti og að
koma sér sem fyrst á þurrt aftur.
„Kafarar þurfa aftur á móti að
læra að anda í vatni og kafa niður
í vatnið. Sumir eru eins og selir í
vatninu og þurfa lítið að hafa fyrir
því að ná tökum á köfuninni. Aðrir
þurfa lengri tíma. Námskeiðið
gengur mikið út á að kenna mönn-
um að forðast hættur og bjarga sér
ef eitthvað gerist. Oftast má rekja
óhöpp til þess að menn bijóta köf-
unarreglurnar. Fræðslan er aðalatr-
iði.“
í sundlauginni er tekið sundpróf,
þar sem nemandinn verður að synda
220 metra og þreyja kafsund. Einn-
ig er kennd verkleg köfunartækni
svo sem að nota sundfit, tæma
sundgrímuna í kafi og að stilla flot-
jöfnunarvesti. Kafarabúnaði til-
heyrir vesti sem farið er í utanyfir
köfunarbúninginn og hægt er að
blása upp. Þetta vesti er notað til
að vega á móti blýbelti og öðrum
íþyngjandi búnaði til að stilla flot
kafarans þannig að hann sé þyngd-
arlaus í vatninu og hvorki sökkvi
né fljóti upp. Einnig er kennd svo-
kölluð félagsöndun, en þá skiptast
tveir kafarar á um að nota sama
öndunarbúnað.
Sjóköfun er
algengust
Nú á nemandinn að vera fær í
auðvelda sjóköfun. Vilhjálmur telur
æskOegra að köfunarnemar æfi sig
í sjó frekar en stöðuvötnum. Flestir
koma til með að kafa í sjó og því
segir hann nauðsynlegt að þeir læri
sem fyrst á ölduhreyfingar og
strauma. Valin er aflíðandi fjara
þar sem kennarinn fer með tvo
nemendur í einu í sjóinn. Á fyrsta
námskeiðinu eru famar fimm slíkar
ferðir.
í sjónum er aftur farið í þær
æfingar sem gerðar voru í laug-
inni. Nemendum er kennt að und-
irbúa köfun á réttan hátt, yfirfara
búnað hvers annars fyrir köfun og
setja sér öryggistakmörk. Þá er
ákveðið hve lengi á að kafa og hve
djúpt og hvað mikið loft á að vera
á kútum í lok köfunarinnar.
Meðan á köfun stendur þarf kaf-
arinn sífellt að fylgjast með því
hvað tímanum líður, hvort hann á
nóg loft eftir og hvort nokkur hætta
sé á köfunarveiki. Vatnsþrýstingur-
inn veldur því að köfnunarefni safn-
ast upp í blóðinu, því meira sem
dýpra og lengur er kafað. Þegar
komið er úr kafi verður að gæta
þess að líkaminn nái að laga sig
að minni þrýstingi og skilja köfnun-
arefnið úr blóðinu, ella er hætta á
að loftbólur myndist í blóðinu og
kafarinn fái köfunarveiki. Eftir
djúpa og langa köfun þurfa kafarar
að hvíla sig á mismunandi dýpi
meðan líkaminn losar köfnunarefn-
ið úr blóðinu.
Nú til dags nota margir köfunart-
ölvur sem innihalda klukku, dýptar-
mæli, hitamæli og loftmæli fyrir
loftflöskuna. Þessar tölvur reikna
stöðugt út magn köfnunarefnis í
blóðinu og eru því mjög heppilegar
fyrir sportkafara sem gjarnan
flakka upp og niður í sjónum.
Framhalds-
námskeið
Fyrstu köfunarferðirnar taka yf-
irleitt 25 til 30 mínútur og farið
er dýpst niður á 18 metra. Vilhjálm-
ur segir að óvanir kafarar fari með
meira loft en vanir. Mönnum lærist
með tímanum að nýta loftið betur
og sníða af allar óþarfar hreyfingar
sem útheimta orku og þar með loft.
Kennarinn gætir þess að hleypa
mönnum ekki lengra en hann
treystir þeim. Vilhjálmur segir að
sumum sé hreinlega ráðlagt að
finna sér annað tómstundagaman
en köfun. Að loknu námskeiðinu fá
menn alþjóðlegt köfunarskírteini
sem gerir þeim kleift að stunda
köfun bæði hér og erlendis. Margs-
konar framhaldsnámskeið eru í
boði. Auk ítarlegri fræðslu um al-
menna köfun má nefna námskeið í
djúpköfun, hellaköfun, ísköfun og
næturköfun.
Ég slapp
Vilhjálmur byijaði sjálfur að kafa
18 ára. Hann segist ekki hafa farið
á köfunamámskeið í byijun og
þakkar það Guði og lukkunni að
hann slapp frá því lifandi. „Ég var
ævintýramaður og nýbúinn að brot-
lenda svifdreka þegar ég sá notaðan
köfunarbúnað auglýstan og hringdi
í manninn. Við ákváðum að hittast
í Nauthólsvíkinni þar sem ég fékk
að prófa græjurnar. Ég hafði aldrei
reynt þetta fyrr og synti svolítið
út og kafaði. Ég heillaðist sam-
stundis og fór ekki einu sinni úr
gallanum áður en ég borgaði mann-
inum. Helgina eftir fór ég út á
Skeijafjörð á bát til að kafa. Ég
skildi ekkert í því að þegar ég kom
á um þriggja metra dýpi fékk ég
verk í eyrun. Ég hafði ekki hug-
mynd um að maður þyrfti að jafna
loftþiýstinginn í innra eyranu þegar
maður kafar. Mig fór að gruna að
köfun væri eitthvað flóknari en
bara að demba sér í sjóinn og leit-
aði tilsagnar hjá vönum kafara.“
Síðan eru liðin mörg ár og Vil-'
hjálmur búinn að afla sér kennara-
réttinda í köfun vestur í Bandaríkj-
unum. Þar stundaði hann nám hjá
NAUI í Flórída. En hvernig finnst
honum að kafa í köldum sjó við
íslandsstrendur miðað við hlýjan
sjóinn í Florida?
„ísland er afskaplega gott land
til köfunar,“ segir Vilhjálmur.
„Kuldinn kemur lítið að sök því
búningamir eru orðnir svo góðir.
Svitinn lekur af manni á sumrin
þegar sjórinn er um 12 C heitur. Á
veturna kemur maður úr köfun
álíka kaldur og af skíðum á góðum
degi, aðeins svalur á yfirborðinu!"
Milljónir af
loönum
En hvaða köfun skyldi Vilhjálmi
þykja eftirminnilegust?
„Ætli það hafi ekki verið einu
sinni í marsmánuði að ég kafaði
ásamt félaga mínum útaf Hvassa-
hrauni á Vatnsleysuströnd. Sjórinn
var óvenju tær eins og stundum
síðla vetrar þegar lítið svif er í sjón-
um. Skyggnið var svo gott að mað-
ur sá tugi metra frá sér, en það
er fremur óvenjulegt. Allt í einu
kom loðnutorfa syndandi og við
lentum í torfunni miðri. Það var
sama hvert maður leit, alstaðar
voru þúsundir eða hundruð þúsunda
fiska. Það kom torfa eftir torfu og
þetta er mér ógleymanlegt. Það er
skrýtið með fiskana, þeir virðast
ekki hræðast kafara svo mjög. Þeir
halda sig í tveggja til þriggja metra
fjarlægð, en selirnir passa sig að
koma ekki of nálægt manni.“ En
hefur Vilhjálmur aldrei komist í
hann krappan?
„Jú, það hefur stundum legið
nærri vandræðum. Einu sinni var
ég einn að kafa, orðinn loftlítill og
ætlaði upp. Þá festi ég mig í línu
sem lá upp á yfirborðið og varð
loftlaus meðan ég reyndi að losa
mig. Þá greip ég til þess að skera
á línuna og komst upp. Hnífur er
lágmarksbúnaður hvers kafara og
margir kafa ekki nema með tvo
hnífa. En það má segja að þessi
vandræði mín hafi stafað af því að
ég braut þijár reglur kafara. Ég
var með of lítið loft, fór óvarlega
nálægt línu og var einn að kafa.
Það er mikilvægt að maður haldi
ró sinni þegar eitthvað bjátar á og
bregðist rétt við. Það bjargaði mér.“