Morgunblaðið - 16.06.1996, Blaðsíða 33

Morgunblaðið - 16.06.1996, Blaðsíða 33
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR16.JÚNÍ1996 B 33 SKOÐUN hernað Hitlers. Miklu frekar er hann sambærilegur við hernám Breta á íslandi, þó reyndar mun einhlítari varnaraðgerðir. Að að- ferðimar voru grófari skýrist e.t.v. eitthvað af stalínískri aðferðafræði en þó ekki síður af því að Stalín átti ekki pólitískum bandamönnum að mæta meðal stjórnvalda eins og Bretar á íslandi. Á íslandi urðu viðbrögðin við Finnlandsstríðinu margfalt harðari en við innrás Hitlers í Pólland. Rétt eins og stjómvöld Vesturveldanna voru menn hér slegnir blindu á það hvaðan raunverulega hættan kom. í Bretlandi var það bara Loyd Ge- orge sem benti á að aðgerðir Stal- íns í Finnlandi, Eystrasaltslöndum og víðar beindust auðvitað fyrst og fremst gegn Þjóðverjum, og Þjóð- viljinn vitnaði talsvert í viðhorf hans. Þór daðrar við „orðróm" haustið 1939 um að Hitler og Stalín hefðu í sáttmalanum skipt með sér Norð- urlöndum, án þess hann leggi nokk- urn dóm á þetta. Það ásamt tali um áðumefndan „dulinn tilgang" Stalíns með griðasáttmálanum virk- ar til að sveipa sögusviðið þoku fremur en skýra það. Tal um so- vésk áform um landvinningastríð til vesturs held ég að sé tal gegn betri vitund. Sem sósíalísk eyja í veröldinni áttu Sovétmenn allt und- ir því að forðast átök við granna sína. Enda höfðu þeir alls ekki uppi neinar landakröfur, ekki einu sinni um svæðin innan Póllands sem áður tilheyrðu keisaradæminu en „töpuð- ust" eftir byltingu. Það er ekki aðalatriði hvort griðasáttmáli eða Finnlandsstríð Stalíns var illa þokkað á íslandi. Sagnfræðingurinn verður að leggja á atburðina sögulegt mat. Ef það dæmist rétt í ljósi sögunnar að Stal- ín hafi með griðasáttmálanum keypt þann tíma sem dugði til að verjast Hitler (og losa Evrópu við hann um leið) þá er það atriði sem skiptir höfuðmáli. A dögum Finnlandsstíðsins má sjá að afstaða íslenskra kommún- ista til Sovétríkjanna var bláeyg og bemsk. En ég leyfi mér að halda fram að aðgerðir Rússa í Póllandi, krafa þeirra um herstöðvar í Eyst- rasaltslöndum, krafan um herstöð og breytt landamæri í Finnlandi, allt átti þetta sér býsna vel grund- aða réttlætingu og var alls ekki óverjandi. Innlimun pólsku hérað- anna (morðin í Katynskógi og til- héyrandi) og Eystrasaltsríkjanna til frambúðar í Sovét að þjóðunum forspurðum er hins vegar alls ekki verjandi. Að þetta var upphaf að stórrússneskri útþenslu og seinna rússneskri heimsvaldastefnu gátu kommúnistar á Islandi ekki vitað. Um hitt má svo endalaust deila að hve miklu haldi þessar öryggisráð- stafanir Stalíns urðu. Lærdómar Fyrir og eftir tíma griðasáttmál- ans voru kommúnistar manna skel- eggastir í baráttu við fasismann. Eftir 23. ágúst 1939 kom hlé í baráttunni, sem þó var hvorki svo langt né einhlítt sem ríkjandi sagn- fræði hefur sagt. Það er naumast rétt hjá Þór Whitehead að „dulinn tilgangur" Stalíns með griðasáttmálanum hafi verið stórkostleg skriðdrekasókn heimsbyltingarinnar eftir að auð- yaldsríkin hefðu lamað hvert annað. I reynd markar samningurinn tíma- mót í þveröfuga átt. Með samningn- um gerði Sovétforystan evrópskum kommúnistum mjög erfitt fyrir og fórnaði hagsmunum þeirra fyrir hagsmuni stórveldisins. Samning- urinn markar í raun þau tímamót að Sovétforystan hættir að líta á Lamara Motel St. Pete Beach. Mikið endurnýjaðar, góðar ibúoir. Ilcil sundlaug. Dagsdvöl 40$ - vikudvöl 225$ SímiOOl 813 360 7521, fox. 001 813 363 0193. Ath. nýr eigandí. byltingu sína sem hlekk í evrópskri byltingu, að hún hættir að reyna að hafa áhrif á evrópsk stjómmál með pólitískri liðssöfnun. Komint- ern var lagt niður 1943. Um þetta leyti voru Sovétmenn að kveðja hinn byltingarsinnaða sósíalisma. Með griðasáttmálanum tóku Sov- étmenn upp einangrunarstefnu, þá stefnu að bjarga sér af eigin ramm- leik, en um leið stórveldisstefnu, að „dansa með úlfunum" í keppn- inni um áhrifasvæði og byggja sér vígi. I styrjöldinni unnu þeir mikla landsigra og færðu út vígi sín, en efnahagskerfi þeirra var í rúst, og hinn „hreini rauði" arfur byltingar- innar lét mjög á sjá. Fyrir íslenska sósíalista er margt að læra af tímabilinu 1939-41. Það er réttmæt gagnrýni að íslenskir sósíalistar og „sósíalistar" hafi lítið „gert upp við fortíðina" til að læra af henni. En þeir ættu ekki að láta Þór Whitehead um að tilreiða kennsluefnið. Höfundur erjérnsmiður á Akureyrí og sagnfræðingur í frístundum. Fylgstu meb í Kaupmannahöfn Morgunblabib fœst á Kastrupflugvelli og Rábhústorginu -kjarni málsins! Útskriftarblómaúrvalið erhjáokkur. blómaverkstæði INNA SKOIAVÖRDUSTIG 12, BERGSTAÐASTRÆTISMEGIN, SÍMI 551 9090 Næg bílastæði.OÍílastæðahúsið Bergstaðirl. Fkkeit stöðumæJagjald um helgar- Heitír Gœöi, úrval og gott verð! # Níðsterkir, mótaðir úr framtíðarefninu akrýli, sem er hita- og efnaþoiið og auðvelt að þrífa. # Fást með lokl eða örygglshlíf. # Fáanlegir með vatns- og loftnuddkerfum. # Margir litir, 6 stærðir sem rúma 4-12 manns. # Veitumráðgjöfumniðursetninguogfrágang. Verð frá aðeins Fratnleiðum einnig hornbaðkör og sturtubotna úr akrýU. Komið og skoðið baðkörin ogpottana uppsetta í sýningarsal okkar eða hringið ogfáið sendan Utprentaðan bœkling og verðlista. TREFJAR hf., Hjalluhrauni 2, sfmi 555 1027.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.