Morgunblaðið - 27.10.1996, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 27.10.1996, Blaðsíða 30
30 E SUNNUDAGUR 27. OKTÓBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ + IIMNNAIM VEGGJA HEIMILISINS Pottaplöntur eru mikil- vægar fyrir sálarlífið POTTAPLÖNTUR skiptast í nokkra hópa eftir eðli vaxtarlagi og uppruna en hugtökin pottaplönt- ur og stofublóm eru nátengd og óaðskilin. Þótt í raun mefi segja að allar plöntur sem ræktaðar eru í pottum utanhúss sem innan, séu pottaplöntur í eiginlegum skilningi er sjaldan átt við það þegar orðið oe? á góma, heldur ævinlega stofu- blóm, það er að segja plöntur sem einungis eru ræktaðar í híbýlum manna, segir Hafsteinn Hafliðason garðyrkjufræðingur. Stofublómin koma víða að úr heiminum. Flestar tegundanna sem í ræktun eru hafa verið sóttar til hitabeltisins eða heittempruðu veð- urfarssvæðanna sitt hvoru megin við það. Nokkrar koma frá hálendi og fjöllum hitabeltisins þar sem veðurfar er svalara en niðri á lág- lendinu. Á hálendi hitabeltisins er alltaf nokkur hitamunur milli dags og nætur og þar gætir jafnvel árs- tíðamunar í vindum og úrkomu. __ Mörg stofublóm koma úr lauf- þekju regnskóganna þar sem þær hafa þróast hátt yfír jarðaryfirborði og ekki vanist annari mold en hripri blöndu af moltnandi mosum, laufum og fugladriti. í regnskógunum er hitinn því sem næst jafn á nóttu sem degi 18-24 gráður árið um kring, en loftrakinn þar er langtum meiri en gengur og gerist í venju- legum stofum. Þurfa árstíðaskípti Kaktusar og þykkblöðungar hafa þTðást á svæðum með sérlega þurru loftslagi þar sem úrkoma er næst- um engin stóran hluta úr árinu. Oftar en ekki á kyrkingslegum eyði- mörkum eða fjallahlíðum sem sólin bakar að degi til svo að hitinn þar getur þá farið upp í 35-40 gráður en á næturnar þjappast sá litli loft- raki sem þar er og fellur sem dögg við 8-12 gráðu hita. Á efstu fjalla- toppum þar sem kaktusar vaxa getur hitinn jafnvel farið undir frostmark að nóttu til þannig að kaktusarnir hríma af áfallinu. Plöntur frá heittempruðu lofts- lagsbeltunum, svo sem til dæmis Suður-Afríku, Miðjarðarhafslönd- urn eða Kaliforníu hafa þörf fyrir k'ísívbðin árstíðaskipti. Þeim hentar best að veturnir séu svalir og þurr- ir en sumrin mild með reglulegri úrkomu. Af þessu tagi eru margartegund- ir sem henta vel í gróðurskála hér á Iandi og geta jafnvel staðið utan- húss um hásumarið. Sem dæmi má nefna pelargóníur, fúksíur, alpafjól- ur, azaleur, amaryllis, havaírós og jafnvel jólastjörnu. Allar þessar plöntur hafa ákveðin blómgunar- tíma en endast ekki lengi innanhúss við venjulegar aðstæður - en eru engu að síður ómissandi í stofu- blómaúrvalið vegna þess að þær skarta sterkum og áhrifaríkum Morgunblaðið/Halldór HAFSTEINN Hafliðason garðyrkjufræðingur. blómlitum. Þegar hlutverki þeirra er lokið er þeim ýmist hent eða þá að þeir sem aðstöðu hafa í gróður- skála rækti þær áfram þar og fái þær til að skila nýju flóri næsta ár. Hreinar hitabeltisplöntur blómg- ast að jafnaði strjált og lítið hverju sinni. I ofanálag, ef orkídeur eru undanskildar, eru blómin sjaldan litrík eða tilkomumikil. Hinsvegar bæta hitabeltisplönturnar blómleys- ið upp með miklu, og oft skraut- legu, blaðskrúði. Af hverju pottaplöntur? Pottaplöntur hafa verið ríkur þáttur í híbýlamenningu Gamla heimsins frá upphafi menningarsögunnar. Persar, Egyptar, Grikkir, Rómverj- ar, Kínverjar og fleiri þjóðir sem bjuggu við borgarmenningu í sögu- legri fornöld ræktuðu allar plöntur í pottum og kerjum við hús sín og híbýli. Þessi hefð hefur ekki rofnað svo að hjá þessum fornu menning- arþjóðum má enn á okkar tímum sjá pottaplöntur af sama tagi og í samskonar kerjum og tíðkuðust fyrir 3.000-5.000 árum. Á Vesturlöndum er pottaplöntu- hefðin mikm yngri. Vegna hinna köldu vetra og þröngra híbýlahátta gat pottaplönturæktun ekki þrifíst fyrr en með bættum efnahag og húsakosti. Á sautjándu öld varð rúðugler auðfánlegt og tiltölulega ódýrt. Þá var farið að reisa hallir og herragarða með stórum gler- gluggum víða um Vestur-Evrópu. Jafnframt varð mikil tíska meðal aðals og efnamanna að safna ný- stárlegum jurtum frá nýja heimin- um í vestri sem og frá fjarlægum löndum í austri. Ekki bara skraut heldur lífsnauðsyn Víðsvegar um Evrópu spruttu upp grasagarðar og gróðurhús þar sem ægði saman plöntum frá öllum heimshornum. Margt af þessum plöntum var síðan flutt inn í björt og rúmgóð salarkynnin til unaðar og yndisauka hallareigendum og eðlum gestum þeirra. Um miðja síð- ustu öld höfðu svo stofublómin, af- komendur þessara herragarð- plantna, haldið innreið sína á al- þýðuheimilin og eru enn í mikilli sókn sem ómissandi þáttur í innrétt- LKFANDI pliSntur framleiða surefiii og gefa írá sér jónir með neik væða nieðslu. En það eru einmitt nei- kvæðn jónirnar sem eru svo niikilvægar fyrir vellíðan okkar. Á heimilum eða vinnustöðum þar seœ mikið er um rafmagnstæki (tölvur, f lúrljós) eða gerviefni {máln- ing, vínílgóifdúkar, nælontcppi) sem ausa jákvæðuui rafjónum út i loftið verðum við dösuð, þreytt og syfj- uð. Neikvæðu jóiurnar fríska okkur upp og bæta upp- töku súrefnis í iíkamann. ingu hins vistlega heimilis. En pottaplöntur, stofublómin, eru líka annað og meira en skraut á heimilum og margskonar vinnu- stöðum. Pottaplönturnar gegna miklu hlutverki fyrir sálarlíf okkar, sérstaklega fyrir fólk sem býr í borgum og starfar við sérhæfð og oft fábreytt störf. Við vitum að plönturnar eru lifandi og græn blöð þeirra gefa okkur jarðsamband og bein tengst við náttúruna sem við erum sprottin úr. Plönturnar leysa upp streitu og stuðla að andlegu heilbrigði þeirra sem nálægt þeim Meðferð stofublóma Flest stofublóm vaxa og dafna á sumrin þegar sól er hátt á lofti og birtan í híbýlunum er í hámarki. Þegar haustar og skammdegið fell- ur á versna öll vaxtarskilyrði fyrir stofublómin. Við kyndum meira, loftið í íbúðunum verður þurrara og birtan er lítil sem engin. Stofu- blómunum er við þessi skilyrði holl- ast að draga sig í hlé og þau falla sjálfkrafa í einskonar dá. Veturinn er þeirra hvíldartími og þau draga fram lífið á þeirri orku sem þau öfluðu sér um sumarið. _ . fékk viðurkenningu í hinu virta breska tfmariti WHAT VIDEOsem bestu sjónvarpskaupín ""¦......i.MTii'Bwrf8—WMM HfemssanMmB I : m ¦ Myndlampi Black Matrix ¦ 100 stöðva minni ' Allar aðgerðir á skjá ¦ Skart tengi • Fjarstýring • Aukatengi f. hátalara 1 íslenskt textavarp Myndlampi Black Matrix 50 stöðva minni Allar aðgerðir á skjá Skart tengi • Fjarstýring Islenskt textavarp ¦ Myndlampi Black Matrix • 50 stöðva minni • Allar aðgeröir á skjá • Skart tengi • Fjarstýring m OKMSSON Lágmúla 8 • Sími 533 2800 Umbobsmenn um allt land Reykjavfk: Byggt & Búið, Kringlunni. Vesturland: Málningarþjónustan Akranesi, Kf.Borgfirðinga, Borgarnesi.Blómsturvellir, Hellissandi. Vestfirðir: Geirseyrarbúðin, Patreksfirði. Rafverk.Bolungarvík.Straumur.fsafirði. Norflurland: Kf. V-Hún.,Hvammstanga. Kf. Húnvetninga, Blönduósi. Hegri.Sauðárkróki. Hljómver, Akureyri. KEA.Dalvík. Kf. Þingeyinga, Húsavfk. Austurland: KHB, Egilsstööum. Verslunin V(k, Neskaupsstaö. Kf. Fáskrúðsfirðinga, Fáskrúðsfirði. Kf. Stððfiröimga, Stöðvarfirði. Suðurland: Mosfell, Hellu. Árvirkinn, Selfossi. Rás, Þorlákshöfn. Brimnes.Vestmannaeyjum. Reykjanes: Stapafell, Keflavi'k. Rafborg.Qrindavík. • Myndlampi Black Matrix • 50 stöðva minni • Allar aðgerðir á skjá • Skart tengi • Fjarstýring o Á öllum tækjum er öryggi | sem slekkur á sjónvarpinu _ þegar útsendingu lýkur! é Ð U R N I R i

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.